Ludzkie działanie

"Instytut Misesa prezentuje Ludzkie działanie, polskie wydanie Human Action Ludwiga von Misesa. Jest to jedna z najważniejszych książek, jakie napisano w obronie cywilizacji, wolnego rynku i zdrowego rozsądku. Na wydanie Human Action jako polskiego audiobooka czekalimy 70 lat. Teraz możemy wsłuchać się w opus magnum nestora austriackiej szkoły ekonomii Ludwiga von Misesa. Chłodna, rzeczowa rozprawa z socjalizmem, interwencjonizmem i wszelkimi odmianami pseudoekonomii; gruntowny wykład prakseologii i głęboka refleksja nad prawidłowościami i ograniczeniami, jakim podlega ludzkie działanie. Po 1989 roku stało się oczywiste, że socjalizm nie może się udać. Mises wiedział o tym już w latach czterdziestych, a więc wtedy, kiedy wielu intelektualistów wiązało z tym ustrojem wielkie nadzieje. Ludzkie działanie miało 4 wydania amerykańskie i zostało przetłumaczone na kilkanaście języków, w tym chiński, japoński, rosyjski i czeski. Mamy je wreszcie po polsku. Ludwig von Mises był najwybitniejszym obrońcą kapitalizmu i krytykiem socjalizmu w XX wieku, najważniejszym przedstawicielem austriackiej szkoły ekonomii, nauczycielem Hayeka, Rothbarda oraz wielu innych ekonomistów i naukowców. Przez całe dorosłe życie pisał i wykładał w różnych krajach. Jest autorem kilkudziesięciu książek i ponad 250 artykułów. Po polsku ukazały się dotychczas: Interwencjonizm, Mentalność antykapitalistyczna, Liberalizm w tradycji klasycznej, Planowany chaos, Biurokracja, Ekonomia i polityka, Wspomnienia, Teoria a historia, Socjalizm, Teoria pieniądza i kredytu, Kalkulacja ekonomiczna w socjalizmie. Mimo to w naszym kraju jest wciąż prawie nieznany, choć nawet jego adwersarz Oskar Lange pisał, że Misesowi należy się pomnik. Ludzkie działanie to lektura obowiązkowa nie tylko dla wykładowców uczelni ekonomicznych i ich studentów, lecz także wszystkich, którzy chcą zrozumieć, czym jest na prawdę ekonomia."

Wprowadzenie 1. Ekonomia i prakseologia 2. Epistemologiczny problem ogólnej teorii ludzkiego działania 3. Teoria ekonomiczna i praktyka ludzkiego działania 4. Podsumowanie Część pierwsza Ludzkie działanie i. Działający człowiek 1. Działanie celowe a reakcje zwierzęce 2. Wstępne warunki ludzkiego działania O szczęściu O instynktach i odruchach 3. Ludzkie działanie jako coś danego ostatecznie (as an ultimate given) 4. Racjonalność i irracjonalność; subiektywizm i obiektywizm badań prakseologicznych 5. Przyczynowość jako warunek działania 6. Ja i inni O pożyteczności instynktów Cel ostateczny Człowiek wegetatywny ii. Epistemologiczne zagadnienia nauk o ludzkim działaniu 1. Prakseologia a historia 2. Formalny i aprioryczny charakter prakseologii Rzekoma odmienność logiki człowieka pierwotnego 3. Podejście a priori a rzeczywistość 4. Zasada indywidualizmu metodologicznego Ja i My 5. Zasada metodologicznej pojedynczości (methodological singularism) 6. Indywidualne i zmienne cechy ludzkiego działania 7. Zakres i specyficzna metoda historii 8. Konceptualizacja i rozumienie Historia naturalna i historia człowieka 9. O typach idealnych 10. Metoda ekonomii 11. Ograniczenia pojęć prakseologicznych iii. Ekonomia i bunt przeciw rozumowi 1. Bunt przeciw rozumowi 2. Logiczny aspekt polilogizmu 3. Prakseologiczny aspekt polilogizmu 4. Polilogizm rasowy 5. Polilogizm i rozumienie 6. W obronie rozumu iv. Pierwsza analiza kategorii działania 1. Cele i środki 2. Skala wartości 3. Skala potrzeb 4. Działanie jako wymiana v. Czas 1. Czas jako czynnik prakseologiczny 2. Przeszłość, teraźniejszość i przyszłość 3. Oszczędzanie czasu 4. Związki czasowe między działaniami vi. Niepewność 1. Niepewność i działanie 2. Znaczenie prawdopodobieństwa 3. Prawdopodobieństwo klas 4. Prawdopodobieństwo zdarzeń jednostkowych 5. Liczbowe przedstawienie prawdopodobieństwa zdarzeń jednostkowych 6. Zakład, hazard, gra 7. Przewidywanie prakseologiczne vii. Działanie w świecie 1. Prawo użyteczności krańcowej 2. Prawo przychodów 3. Praca jako środek Praca dająca gratyfikację bezpośrednią i praca dająca gratyfikację pośrednią Twórczy geniusz 4. Produkcja Część druga Działanie w społeczeństwie viii. Społeczeństwo 1. Współpraca między ludźmi 2. Krytyka holistycznej i metafizycznej koncepcji społeczeństwa Prakseologia i liberalizm Liberalizm i religia 3. Podział pracy 4. Prawo asocjacji Ricarda Częste błędy wiążące się z prawem asocjacji 5. Skutki podziału pracy 6. Jednostka w społeczeństwie Bajka o mistycznej wspólnocie 7. Wielkie Społeczeństwo 8. Instynkt agresji i niszczenia Błędy popełniane we współczesnych naukach przyrodniczych, zwłaszcza przez darwinizm ix. Rola idei 1. Ludzki rozum 2. Światopogląd i ideologia Walka z błędami 3. Ideologia, władza, przemoc, rządzenie Tradycjonalizm jako ideologia 4. Melioryzm i idea postępu x. Wymiana w społeczeństwie 1. Wymiana autystyczna i wymiana między ludźmi 2. Związki oparte na kontrakcie i związki oparte na hegemonii 3. Działanie oparte na kalkulacji Część trzecia Kalkulacja ekonomiczna xi. Ocena wartości bez kalkulacji 1. Gradacja środków 2. Fikcja barteru w elementarnej teorii wartości i cen Teoria wartości i socjalizm 3. Problem kalkulacji ekonomicznej 4. Kalkulacja ekonomiczna i rynek xii. Sfera kalkulacji ekonomicznej 1. Charakter zapisów księgowych 2. Granice kalkulacji ekonomicznej 3. Zmienność cen 4. Stabilizacja 5. Korzenie idei stabilizacji xiii. Kalkulacja pieniężna jako narzędzie działania 1. Kalkulacja pieniężna jako metoda myślenia 2. Kalkulacja ekonomiczna i nauka o ludzkim działaniu Część czwarta Katalaktyka lub ekonomia społeczeństwa rynkowego xiv. Przedmiot i metoda katalaktyki 1. Określenie granic problematyki katalaktycznej Negowanie ekonomii 2. Metoda konstrukcji myślowych 3. Czysta gospodarka rynkowa Maksymalizacja zysków 4. Gospodarka autystyczna 5. Stan spoczynku i gospodarka jednostajnie funkcjonująca 6. Gospodarka stacjonarna 7. Integracja funkcji katalaktycznych Funkcja przedsiębiorcy w gospodarce stacjonarnej xv. Rynek 1. Charakterystyka gospodarki rynkowej 2. Dobra kapitałowe i kapitał 3. Kapitalizm 4. Suwerenność konsumentów Metaforyczne zastosowanie słownictwa związanego z władzą polityczną 5. Konkurencja 6. Wolność 7. Nierówność zamożności i dochodów 8. Zysk i strata przedsiębiorcy 9. Zyski i straty przedsiębiorcy w rozwijającej się gospodarce Moralne potępienie zysku Kilka uwag na temat rzekomej zmory podkonsumpcji oraz tezy o sile nabywczej 10. Organizatorzy, menedżerowie, technicy i biurokraci 11. Proces selekcji 12. Jednostka i rynek 13. Propaganda komercyjna 14. „Volkswirtschaft” (Gospodarka narodowa) xvi. Ceny 1. Proces kształtowania się cen 2. Ocena wartości i wycena 3. Ceny dóbr wyższych rzędów Ograniczenia wyceny czynników produkcji 4. Rachunek kosztów 5. Katalaktyka logiczna a katalaktyka matematyczna 6. Ceny monopolowe Matematyczne ujęcie teorii cen monopolowych 7. Reputacja firmy 8. Monopol po stronie popytu 9. Wpływ cen monopolowych na konsumpcję 10. Dyskryminacja cenowa stosowana przez sprzedawcę 11. Dyskryminacja cenowa stosowana przez nabywcę 12. Związki cenowe 13. Ceny i dochód 14. Ceny i produkcja 15. Mrzonka cen nierynkowych xvii. Wymiana pośrednia 1. Środki wymiany i pieniądz 2. Uwagi na temat niektórych rozpowszechnionych błędów 3. Popyt na pieniądz i podaż pieniądza Epistemologiczne znaczenie teorii pochodzenia pieniądza Carla Mengera 4. Określenie siły nabywczej pieniądza 5. Problem Hume’a i Milla a siła napędowa pieniądza 6. Zmiany siły nabywczej pieniądza wywołane czynnikami pieniężnymi oraz sytuacją na rynku dóbr Inflacja i deflacja; inflacjonizm i deflacjonizm 7. Kalkulacja pieniężna a zmiany siły nabywczej pieniądza 8. Przewidywanie oczekiwanych zmian siły nabywczej pieniądza 9. Specyficzna wartość pieniądza 10. Znaczenie relacji pieniężnej 11. Substytuty pieniądza 12. Ograniczenia emisji fiducjarnych środków płatniczych Uwagi na temat dyskusji o wolnej bankowości 13. Wielkość i struktura zasobów gotówkowych 14. Bilans płatniczy 15. Kursy dewizowe 16. Stopy procentowe i relacja pieniężna 17. Wtórne środki wymiany 18. Inflacjonistyczna interpretacja historii 19. Standard złota Międzynarodowa współpraca monetarna xviii. Działanie w czasie 1. Perspektywa w ocenie okresów czasowych 2. Preferencja czasowa jako istotny czynnik działania Uwagi na temat rozwoju teorii preferencji czasowej 3. Dobra kapitałowe 4. Okres produkcji, czas oczekiwania i okres zabezpieczenia Wydłużenie okresu zabezpieczenia poza spodziewaną długość życia działającego człowieka Przykłady zastosowania teorii preferencji czasowej 5. Zamienność dóbr kapitałowych 6. Wpływ przeszłości na działanie 7. Akumulacja, utrzymanie i konsumpcja kapitału 8. Mobilność inwestora 9. Pieniądz i kapitał; oszczędności i inwestycje xix. Procent 1. Zjawisko procentu 2. Procent pierwotny 3. Wysokość stóp procentowych 4. Procent pierwotny w zmieniającej się gospodarce 5. Obliczanie procentu xx. Procent, ekspansja kredytowa i cykl koniunkturalny 1. Problemy 2. Składnik rynkowej stopy procentowej związany z przedsiębiorczością 3. Ażio cenowe jako składnik rynkowej stopy procentowej brutto 4. Rynek kredytowy 5. Wpływ zmian w relacji pieniężnej na procent pierwotny 6. Wpływ inflacji i ekspansji kredytowej na rynkową stopę procentową brutto Rzekoma możliwość wyeliminowania depresji przez wprowadzenie rządów totalitarnych 7. Wpływ deflacji i ograniczenia kredytu na rynkową stopę procentową brutto Różnica między ekspansją kredytową a zwykłą inflacją 8. Pieniężna (oparta na kredycie fiducjarnym) teoria cyklu koniunkturalnego 9. Wpływ cyklu koniunkturalnego na gospodarkę rynkową Rola niewykorzystanych czynników produkcji w pierwszych etapach boomu Błędy niepieniężnych wyjaśnień cyklu koniunkturalnego xxi. Praca i płace 1. Praca introwersyjna i ekstrawersyjna 2. Radość i znużenie związane z pracą 3. Płace 4. Bezrobocie katalaktyczne 5. Płace brutto i płace netto 6. Płace i środki utrzymania Porównanie historycznego wyjaśnienia stawek płac i teorematu regresji 7. Wpływ przykrości pracy na podaż pracy Uwagi na temat rozpowszechnionej interpretacji „rewolucji przemysłowej” 8. Wpływ zmienności rynku na stawki płac 5299. Rynek pracy Praca zwierząt i niewolników xxii. Pozaludzkie pierwotne czynniki produkcji 1. Ogólne uwagi dotyczące teorii renty 2. Czynnik czasu w wykorzystaniu ziemi 3. Ziemia submarginalna 4. Ziemia jako przestrzeń działania 5. Ceny ziemi Mit ziemi xxiii. Dane rynku 1. Teoria i dane 2. Rola władzy 3. Historyczna rola wojny i podboju 4. Realny człowiek jako datum 5. Okres dostosowania 6. Granice praw własności oraz zagadnienie kosztów zewnętrznych i korzyści zewnętrznych Korzyści zewnętrzne związane z twórczością intelektualną Przywileje i quasi-przywileje xxiv. Zgodność i konflikt interesów 1. Ostateczne źródło zysku i straty na rynku 2. Ograniczenie liczby dzieci 3. Harmonia „dobrze pojętych” interesów 4. Własność prywatna 5. Konflikty naszych czasów Część piąta Współpraca społeczna bez rynku xxv. Konstrukcja myślowa społeczeństwa socjalistycznego 1. Historyczne pochodzenie idei socjalizmu 2. Doktryna socjalizmu 3. Prakseologiczny charakter socjalizmu xxvi. Niemożność kalkulacji ekonomicznej w socjalizmie 1. Problem 2. Dawne, nieudane próby zrozumienia problemu 3. Najnowsze propozycje dotyczące kalkulacji ekonomicznej w socjalizmie 4. Metoda prób i błędów 5. Quasi-rynek 6. Równania różniczkowe ekonomii matematycznej Część szósta Skrępowana gospodarka rynkowa xxvii. Rząd i rynek 1. Koncepcja trzeciego systemu 2. Interwencja 3. Wytyczenie granic funkcji rządu 4. Prawość jako podstawowa norma w działaniach jednostki 5. Znaczenie „laissez faire” 6. Bezpośrednia ingerencja rządu w konsumpcję Korupcja xxviii. Ingerencja przez opodatkowanie 1. Podatek neutralny 2. Podatek totalny 3. Fiskalne i niefiskalne cele opodatkowania 4. Trzy rodzaje interwencjonizmu podatkowego xxix. Restrykcje dotyczące produkcji 1. Natura restrykcji 2. Cena restrykcji 3. Restrykcje jako przywilej 4. Restrykcje jako system gospodarczy xxx. Ingerencja w strukturę cen 1. Rząd i autonomia rynku 2. Reakcja rynku na ingerencję rządu Uwagi na temat przyczyn upadku starożytnych cywilizacji 3. Płace minimalne Katalaktyczne aspekty ruchu związkowego xxxi. Manipulacja pieniądzem i kredytem 1. Rząd i obieg pieniężny 2. Interwencjonistyczny aspekt przepisów o prawnym środku płatniczym 3. Ewolucja współczesnych metod manipulacji obrotem pieniężnym 4. Cele dewaluacji 5. Ekspansja kredytowa Mrzonka polityki antycyklicznej 6. Kontrola kursów walutowych i dwustronne umowy handlowe xxxii. Konfiskata i redystrybucja 1. Filozofia konfiskaty 2. Reforma rolna 3. Opodatkowanie jako konfiskata Opodatkowanie konfiskacyjne i ryzyko xxxiii. Syndykalizm i korporacjonizm 1. Idea syndykalizmu 2. Błędy syndykalizmu 3. Elementy syndykalistyczne w modnych koncepcjach polityki gospodarczej 4. Socjalizm gildyjny i korporacjonizm xxxiv. Ekonomia wojny 1. Wojna totalna 2. Wojna i gospodarka rynkowa 3. Wojna i autarkia 4. Bezsens wojny xxxv. Zasada dobrobytu przeciw zasadzie rynku 1. Argumenty przeciw gospodarce rynkowej 2. Ubóstwo 3. Nierówność 4. Brak bezpieczeństwa 5. Sprawiedliwość społeczna xxxvi. Kryzys interwencjonizmu 1. Skutki interwencjonizmu 2. Wyczerpanie funduszu rezerwowego 3. Koniec interwencjonizmu Część siódma Miejsce ekonomii w społeczeństwie xxxvii. Nieokreślony charakter ekonomii 1. Wyjątkowość ekonomii 2. Ekonomia i opinia publiczna 3. Złudzenia dawnych liberałów xxxviii. Miejsce ekonomii w edukacji 1. Studia ekonomiczne 2. Ekonomia jako zawód 3. Prognozowanie jako zawód 4. Ekonomia i uniwersytety 5. Szkolnictwo powszechne i ekonomia 6. Ekonomia i obywatel 7. Ekonomia i wolność xxxix. Ekonomia i podstawowe zagadnienia ludzkiej egzystencji 1. Nauka i życie 2. Ekonomia i sądy wartościujące 3. Poznanie ekonomiczne i ludzkie działanie Indeks nazwisk Indeks rzeczowy