To unikatowe kompendium wiedzy z zakresu TECHNOLOGII INŻYNIERSKIEJ OCHRONY ŚRODOWISKA, napisane przez grono wybitnych polskich naukowców zajmujących się różnymi aspektami tego zagadnienia. W publikacji tej dokonano połączenia: • ZAGADNIEŃ PRAWNYCH, w tym: oceny oddziaływania na środowisko, zarządzania środowiskowego; jak i: • ZAGADNIEŃ TECHNICZNYCH: gospodarki odpadami, ochrony powietrza atmosferycznego, uzdatniania wody, oczyszczania ścieków, ochrony powierzchni ziemi, jak i jej rekultywacji i remediacji, ochrony przed hałasem, jak i ochrony przed korozją. Książka powinna się stać podstawowym opracowaniem w Polsce dotyczącym ochrony środowiska, od której specjaliści związani z tą problematyką będą rozpoczynać swoje dociekania i studia. Po ten podręcznik sięgną zapewne studenci uczelni wyższych, zarówno uniwersyteckich, jak i technicznych, w których programach nauczania omawiane są zagadnienia związane z szeroko rozumianą ochroną środowiska.

Wstęp 13 1. Ochrona powietrza atmosferycznego 17 1.1. Skład i struktura atmosfery 17 1.2. Transport zanieczyszczeń w atmosferze 20 1.2.1. Smog 22 1.2.2. Kwaśne deszcze 25 1.2.3. Efekt cieplarniany 27 1.3. Ochrona atmosfery przed zanieczyszczeniami 30 1.3.1. Metody odpylania gazów 30 1.3.2. Metody odsiarczania gazów 46 1.3.3. Metody usuwania tlenków azotu 55 1.3.4. Metody usuwania lotnych związków organicznych 61 1.3.5. Metody usuwania dioksyn 68 1.4. Monitoring powietrza atmosferycznego 74 1.5. Modelowanie rozprzestrzeniania się substancji w atmosferze 75 1.6. Literatura 85 2. Ochrona przed hałasem 87 2.1. Oddziaływanie hałasu na organizm ludzki 87 2.1.1. Jak słyszymy 88 2.1.2. Krzywe jednakowej głośności 89 2.1.3. Ryzyko uszkodzenia słuchu 91 2.1.4. Skutki doraźne i długofalowe wpływu hałasu na człowieka 92 2.2. Źródła hałasu 95 2.3. Wskaźniki stosowane w ocenie hałasu i metody ich wyznaczania 101 2.3.1. Parametry podstawowe oraz poziomy wskaźnikowe 101 2.3.2. Metodyki pomiarowe hałasu 114 2.3.3. Metody obliczeniowe. Modelowanie źródeł i propagacji hałasu w środowisku 127 2.3.3.1. Model propagacji dźwięku w przestrzeni otwartej 128 2.3.3.2. Składowe tłumienia dźwięku na ścieżce propagacji 129 2.3.3.3. Modele akustyczne wybranych źródeł hałasu 134 2.4. Mapy akustyczne 139 2.5. Metody ograniczania hałasu w środowisku 142 2.6. Literatura 146 3. Ochrona powierzchni ziemi 149 3.1. Najważniejsze właściwości i funkcje gleb 150 3.1.1. Czynniki i procesy glebotwórcze 150 3.1.2. Klasyfikacja gleb 151 3.1.3. Skład i podstawowe właściwości gleb 152 3.1.4. Najważniejsze funkcje gleb 155 3.2. Zagrożenia gleb i zasady ochrony środowiska glebowego 158 3.2.1. Erozja wodna i wietrzna 158 3.2.2. Utrata glebowej materii organicznej 160 3.2.3. Zanieczyszczenie ze źródeł rozproszonych i lokalnych 161 3.2.4. Zasklepianie gleby 161 3.2.5. Zagęszczanie gleby 162 3.2.6. Spadek różnorodności biologicznej 162 3.2.7. Zasolenie 163 3.2.8. Powodzie i osuwiska ziemi 164 3.2.9. Prawne regulacje dotyczące ochrony gleb w Polsce i w Europie 165 3.3. Zanieczyszczenie gleb substancjami stwarzającymi ryzyko 166 3.3.1. Przykłady substancji stwarzających ryzyko i ich zachowanie w glebie 167 3.3.2. Prognozowanie losu zanieczyszczeń w glebach 184 3.3.3. Ocena stanu zanieczyszczenia powierzchni ziemi 185 3.4. Metody remediacji gleb zanieczyszczonych 190 3.4.1. Strategie dekontaminacji oraz stabilizacji zanieczyszczeń 191 3.4.2. Techniki remediacji in-situ i ex-situ 192 3.4.3. Metody immobilizacji zanieczyszczeń w glebach 193 3.4.4. Wymywanie i ekstrakcja zanieczyszczeń 197 3.4.5. Odparowywanie i termiczna desorpcja zanieczyszczeń 200 3.4.6. Inne metody techniczne dekontaminacji gleb. Metody termiczne, chemiczne i elektrochemiczne 202 3.4.7. Bioremediacja 203 3.4.8. Metody fitoremediacji 206 3.4.9. Samooczyszczanie gleb 208 3.4.10. Wybór metody remediacji 209 3.5. Rekultywacja i zagospodarowanie terenów zdegradowanych geomechanicznie i hydrologicznie 210 3.5.1. Górnictwo jako przyczyna degradacji geomechanicznej gleb 210 3.5.2. Kierunki zagospodarowania terenów pogórniczych 211 3.5.3. Przebieg rekultywacji 211 3.5.4. Tereny zdegradowane hydrologicznie i ich rekultywacja 212 3.6. Literatura 213 4. Oczyszczanie wody 221 4.1. Rodzaje i jakość wód 221 4.1.1. Wody powierzchniowe 223 4.1.2. Wody podziemne 225 4.1.3. Wody infiltracyjne 227 4.1.4. Wody słone 228 4.2. Rodzaje zanieczyszczeń 228 4.2.1. Gazy 230 4.2.2. Substancje mineralne 230 4.2.3. Substancje organiczne 231 4.2.4. Mikrozanieczyszczenia 232 4.2.5. Zanieczyszczenia mikrobiologiczne 232 4.2.6. Metale ciężkie 233 4.3. Oczyszczanie wody 233 4.3.1. Koagulacja 235 4.3.1.1. Przebieg procesu koagulacji 235 4.3.1.2. Rodzaje koagulantów 237 4.3.1.3. Chemizm procesu koagulacji 239 4.3.1.4 Skuteczność procesu koagulacji 240 4.3.2. Separacja zawiesin 242 4.3.2.1. Sedymentacja 242 4.3.2.2. Filtracja 243 4.3.2.3. Charakterystyka złóż filtracyjnych i parametry pracy filtrów 244 4.3.2.4. Wykorzystanie i skuteczność procesu filtracji 246 4.3.3. Adsorpcja 247 4.3.3.1. Mechanizm adsorpcji i stosowane sorbenty 247 4.3.3.2. Kinetyka i dynamika procesu adsorpcji 249 4.3.3.3. Skuteczność adsorpcji i jej wykorzystanie w technologii oczyszczania wody 251 4.3.4. Usuwanie żelaza i manganu 252 4.3.4.1. Usuwanie żelaza występującego w związkach nieorganicznych 253 4.3.4.2. Usuwanie żelaza występującego w kompleksach żelazoorganicznych 254 4.3.4.3. Usuwanie manganu z wody 255 4.3.4.4. Skuteczność usuwania żelaza i manganu 257 4.3.5. Odsalanie i zmiękczanie wody 258 4.3.5.1. Zmiękczanie wody 259 4.3.5.2. Odsalanie wody 261 4.3.6. Odkwaszanie wody 263 4.4. Dezynfekcja wody 265 4.4.1. Dezynfekcja fizyczna 265 4.4.1.1. Promieniowanie nadfioletowe 266 4.4.2. Dezynfekcja chemiczna 268 4.4.2.1. Właściwości stosowanych dezynfektantów 268 4.4.2.2. Czynniki wpływające na skuteczność dezynfekcji wody 270 4.4.3. Uboczne produkty dezynfekcji 273 4.5. Literatura 274 5. Oczyszczanie ścieków 283 5.1. Ogólna charakterystyka ścieków 284 5.2. Wymagany stopień oczyszczania ścieków 287 5.3. Ogólna charakterystyka systemów kanalizacyjnych 290 5.4. Metody usuwania zanieczyszczeń ze ścieków 294 5.4.1. Procesy fizyczne (mechaniczne) 295 5.4.2. Procesy chemiczne 300 5.4.3. Procesy biologiczne 302 5.5. Technologie i systemy oczyszczania ścieków 305 5.5.1. Technologia osadu czynnego 305 5.5.2. Technologie z utwierdzoną biomasą 312 5.5.3. Technologia fermentacji metanowej ścieków 315 5.5.4. Zintegrowane systemy biologicznego oczyszczania ścieków 316 5.5.5. Zintegrowane systemy biologiczno-fizyczno-chemiczne 319 5.6. Zagospodarowanie osadów ściekowych 321 5.6.1. Zagęszczanie i odwadnianie osadów ściekowych 322 5.6.2. Biologiczna stabilizacja osadów ściekowych 323 5.7. Zagospodarowanie wód opadowych 324 5.8. Problemy ekologiczne funkcjonowania oczyszczalni ścieków 325 5.9. Aspekty ekonomiczne oczyszczania ścieków 329 5.10. Literatura 333 6. Gospodarka odpadami 341 6.1. Systemy gospodarki odpadami 341 6.2. Gospodarka odpadami komunalnymi 346 6.2.1. Uszczelnienia 350 6.2.2. Zasady projektowania uszczelnień 351 6.2.3. Wymagania stawiane kolejnym warstwom uszczelnienia podstawy składowiska 355 6.2.4. Uszczelnienie powierzchniowe 356 6.2.5. Uszczelnienia boczne 358 6.2.6. Uszczelnienie pośrednie 360 6.2.7. Eksploatacja 361 6.2.8. Unieszkodliwianie i odzysk biogazu 363 6.2.9. Możliwości zagospodarowania biogazu 364 6.2.10. Zagrożenia i oddziaływanie biogazu na środowisko 365 6.2.11. Odcieki ze składowisk, ich charakterystyka, metody postępowania 366 6.3. Gospodarki odpadami przemysłowymi 368 6.3.1. Odpady wydobywcze 368 6.3.2. Komunalne osady ściekowe 370 6.3.2.1. Termiczne przekształcenie komunalnych osadów ściekowych 372 6.3.2.2. Spalarnie komunalnych osadów ściekowych w Polsce 373 6.3.3. Odpady niebezpieczne 374 6.4. Biologiczne metody przetwarzania odpadów 375 6.4.1. Kompostowanie odpadów 377 6.4.1.1. Przegląd biotechnologii kompostowania 379 6.4.2. Fermentacja odpadów biodegradowalnych 382 6.5. Termiczne metody przetwarzania odpadów 385 6.5.1. Wykorzystanie stałych paliw wtórnych do produkcji energii elektrycznej i ciepła w Polsce 390 6.6. Metody odzysku, w tym recyklingu odpadów 391 6.7. Literatura 393 7. Ochrona przed korozją 397 7.1. Rodzaje korozji 397 7.1.1. Korozja chemiczna i elektrochemiczna 397 7.1.2. Rola środowiska w procesie korozji 400 7.1.3. Typy korozji 404 7.2. Degradacja materiałów niemetalowych 409 7.3. Ochrona przed korozją 409 7.3.1. Powłoki ochronne 410 7.3.1.1. Powłoki organiczne – malarskie 410 7.3.1.2. Powłoki nieorganiczne niemetalowe 413 7.3.1.3. Powłoki konwersyjne 414 7.3.1.4. Powłoki metalowe 416 7.3.2. Inhibitory korozji 419 7.3.3. Ochrona elektrochemiczna 421 7.4. Materiały metalowe odporne na korozję 425 7.4.1. Metale szlachetne i ich stopy 425 7.4.2. Metale nieżelazne i ich stopy 426 7.4.2.1. Miedź i stopy miedzi 426 7.4.2.2. Aluminium i stopy aluminium 429 7.4.2.3. Tytan i stopy tytanu 430 7.4.3. Stale nierdzewne 430 7.4.3.1. Stale ferrytyczne 431 7.4.3.2. Stale martenzytyczne 432 7.4.3.3. Stale austenityczne 434 7.4.3.4. Stale austenityczno-ferrytyczne 436 7.5. Literatura 437 8. Gospodarcze prawo środowiska 439 8.1. Gospodarcze prawo środowiska – zagadnienia ogólne 439 8.1.1. Prawna regulacja ochrony środowiska 439 8.1.2. Ochrona zasobów środowiska 441 8.1.3. Środowisko jako dobro wspólne 442 8.1.4. Pojęcie „zasobów środowiska” 444 8.1.5. Przeciwdziałanie zanieczyszczeniom 446 8.2. Wybrane instrumenty przeciwdziałania zanieczyszczeniu 453 8.2.1. Pozwolenia emisyjne 453 8.2.1.1. Pozwolenie zintegrowane 461 8.2.1.2. Pozwolenie na wprowadzanie gazów i pyłów do powietrza 464 8.2.2. Przeglądy ekologiczne 465 8.2.3. Prawne mechanizmy zapobiegania poważnym awariom przemysłowym 467 8.3. Środki finansowo-prawne 471 8.3.1. Zasada „zanieczyszczający płaci” 471 8.3.2. Opłaty i administracyjne kary pieniężne jako instrumenty finansowo-prawne ochrony środowiska 476 8.4. Formy odpowiedzialności za warunki korzystania ze środowiska 484 8.4.1. Pojęcie „odpowiedzialności prawnej” w ochronie środowiska 484 8.4.2. Odpowiedzialność administracyjna 487 8.4.2.1. Sankcyjna decyzja zobowiązująca 489 8.4.2.2. Sankcyjna decyzja zobowiązująca o charakterze finansowym 493 8.4.2.3. Sankcyjna decyzja wstrzymująca 495 8.4.3. Odpowiedzialność cywilna 496 8.4.4. Odpowiedzialność karna 498 8.5. System prawa gospodarki odpadami 499 8.5.1. Prawna regulacja gospodarki odpadami w systemie prawa ochrony środowiska 499 8.5.1.1. Odpady komunalne 499 8.5.1.2. Odpady wydobywcze 500 8.5.1.3. Szczególne zasady gospodarowania niektórymi rodzajami odpadów 501 8.5.1.4. Gospodarka opakowaniami 503 8.5.1.5. Gospodarka zużytym sprzętem elektrycznym i elektronicznym 505 8.5.1.6. Gospodarka pojazdami wycofanymi z eksploatacji 506 8.5.1.7. Postępowanie z innymi rodzajami odpadów 509 8.6. Literatura 510 9. Ocena oddziaływania na środowisko 517 9.1. Dostęp do informacji o środowisku 519 9.2. Udział społeczeństwa w postępowaniach dotyczących środowiska 522 9.3. Postępowanie w sprawie oceny oddziaływania na środowisko 524 9.3.1. Procedura administracyjna oceny oddziaływania na środowisko 524 9.3.2. Screening (ustalenie obowiązku przeprowadzenia oceny) 526 9.3.3. Scoping (ustalenie zakresu oceny) 527 9.3.4. Metody oceniania stanu środowiska 528 9.3.5. Metody oceny wpływu środowiskowego 530 9.3.6. Wariantowanie oddziaływań 534 9.3.7. Działania zapobiegające i kompensujące 535 9.3.8. Monitorowanie oddziaływań 537 9.3.9. Raport oceny oddziaływania na środowisko 538 9.3.10. Autorzy raportu o oddziaływaniu na środowisko 545 9.3.11. Karta informacyjna przedsięwzięcia 546 9.4. Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko 547 9.5. Oddziaływanie na obszary Natura 2000 550 9.6. Transgraniczne oddziaływanie na środowisko 554 9.7. Procedury kontrolne oceny oddziaływania na środowisko 556 9.8. Literatura 558 10. Metody zarządzania środowiskowego 565 10.1. Uwagi wstępne 565 10.2. Zarządzanie prośrodowiskowe w przedsiębiorstwie 567 10.3. Znormalizowane systemy zarządzania środowiskowego 569 10.3.1. Zarządzanie środowiskowe według normy ISO 14001 572 10.3.2. System ekozarządzania i audytu EMAS 580 10.3.3. Narzędzia specjalne zarządzania środowiskowego 583 10.3.3.1. Znakowanie wyrobów ekologicznych 585 10.3.3.2. Pochłanianie gazów cieplarnianych 588 10.3.3.3. Zintegrowane systemy zarządzania w organizacji 588 10.4. Niestandardowe metody zarządzania środowiskowego 589 10.4.1. Program Czystszej Produkcji 589 10.4.2. Odpowiedzialność i Troska 590 10.5. Literatura 592 Afiliacje 595

Koszyk

Ochrona środowiska dla inżynierów