Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz

Książka stanowi syntetyczne omówienie przepisów ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. W jednym tomie czytelnik znajdzie zarówno materiał legislacyjny, jak i bogate omówienie orzecznictwa oraz interpretacji doktrynalnych. Autorka nie ogranicza komentarza wyłącznie do zagadnień z zakresu prawa materialnego, odnosi się również do aspektu procesowego, czerpiąc z własnego doświadczenia radcy prawnego i asystenta sędziego. W efekcie układ komentarza został pomyślany w ten sposób, że w ramach rozważań do każdego komentowanego przepisu, zawarto także odniesienie do aspektu procesowego regulacji z zakresu prawa materialnego. Ponadto tam, gdzie to konieczne zawarto odniesienia do ustawy - Prawo o aktach stanu cywilnego. Komentarz zawiera omówienie zmian legislacyjnych z ostatnich lat, w tym m.in. dotyczące: • odrzucania i przyjęcia spadku w imieniu dziecka przez jego przedstawicieli ustawowych w kontekście zarządu jego majątkiem, • pieczy zastępczej i pieczy naprzemiennej, • prawa rodziców do występowania w imieniu i na rzecz ich dziecka w postępowaniu przed sądem lub innym organem państwowym oraz uznawania w systemie prawa polskiego kuratora dla osoby niepełnosprawnej i skutkach jego ustanowienia, oraz te najnowsze z 24 czerwca 2025 r. dotyczące m. in. wydłużenia terminu na złożenie oświadczenia po rozwodzie o powrocie do nazwiska noszonego przed zawarciem małżeństwa. Publikacja została napisana z myślą o praktykach prawa – przedstawicielach zawodów prawniczych, głównie sędziach, prokuratorach i pełnomocnikach: adwokatach i radcach prawnych, a także mediatorach, aplikantach oraz wszystkich osobach zainteresowanych prawem rodzinnym i opiekuńczym, które chciałyby zgłębić i zrozumieć jego instytucje.

Spis treści „Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz” Zawartość Nr strony Wykaz skrótów 19     Wstęp 23     Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy 25     TYTUŁ I. MAŁŻEŃSTWO 27     DZIAŁ I. Zawarcie małżeństwa 27     Art. 1. [Przesłanki zawarcia małżeństwa] 27     Art. 2. [Powództwo o ustalenie nieistnienia małżeństwa] 35     Art. 3. [Dokumenty niezbędne do zawarcia małżeństwa] 44     Art. 4. [Okres wyczekiwania] 47     Art. 4 [1] . [Małżeństwo wyznaniowe – zaświadczenie o braku okoliczności wyłączających zawarcie małżeństwa] 50     Art. 5. [Odmowa przyjęcia oświadczeń od nupturientów] 52     Art. 6. [Zawarcie małżeństwa przez pełnomocnika] 54     Art. 7. [Zawarcie małżeństwa przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego] 57     Art. 8. [Zawarcie małżeństwa przed duchownym] 59     Art. 9. [Zawarcie małżeństwa w przypadku niebezpieczeństwa grożącego bezpośrednio życiu nupturienta] 61     Art. 10. [Przeszkoda wieku] 63     Art. 11. [Przeszkoda ubezwłasnowolnienia] 65     Art. 12. [Przeszkoda choroby psychicznej lub niedorozwoju umysłowego] 67     Art. 13. [Przeszkoda pozostawania w związku małżeńskim] 73     Art. 14. [Przeszkoda pokrewieństwa lub powinowactwa] 78     Art. 15. [Przeszkoda przysposobienia] 81     Art. 15 [1] . [Unieważnienie małżeństwa z powodu wad oświadczenia woli] 82     Art. 16. [Unieważnienie małżeństwa zawartego przez pełnomocnika] 85     Art. 18. [Unieważnienie małżeństwa po jego ustaniu] 90     Art. 19. [Unieważnienie małżeństwa po śmierci małżonka] 91     Art. 20. [Zła wiara małżonka] 92     Art. 21. [Odpowiednie stosowanie przepisów o rozwodzie] 93     Art. 22. [Legitymacja czynna prokuratora] 95     DZIAŁ II. Prawa i obowiązki małżonków 97     Art. 23. [Równość praw i obowiązków] 97     Art. 24. [Rozstrzyganie o istotnych sprawach rodziny] 99     Art. 25. [Nazwisko małżonka] 100     Art. 26. (uchylony). 102     Art. 27. [Obowiązek przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny] 103     Art. 28. [Wypłata wynagrodzenia do rąk drugiego małżonka] 107     Art. 28 [1] . [Prawo do korzystania z mieszkania] 110     Art. 29. [Działanie w sprawach zwykłego zarządu] 111     Art. 30. [Odpowiedzialność solidarna] 113     DZIAŁ III. Małżeńskie ustroje majątkowe 115     Rozdział I. Ustawowy ustrój majątkowy 115     Art. 31. [Wspólność ustawowa; majątek wspólny] 115     Art. 32. (uchylony). 123     Art. 33. [Majątek osobisty] 123     Art. 34. [Przedmioty zwykłego urządzenia domowego] 130     Art. 34 [1] . [Współposiadanie i korzystanie z rzeczy wchodzących w skład majątku wspólnego] 131     Art. 35. [Zakaz podziału majątku wspólnego podczas trwania wspólności ustawowej] 132     Art. 36. [Zarząd majątkiem wspólnym] 133     Art. 36 [1] . [Sprzeciw małżonka wobec czynności zarządu majątkiem wspólnym] 135     Art. 37. [Czynności wymagające zgody drugiego małżonka] 136     Art. 38. [Ochrona osoby trzeciej] 138     Art. 39. [Zezwolenie przez sąd na dokonanie czynności bez zgody drugiego małżonka] 139     Art. 40. [Pozbawienie samodzielnego zarządu majątkiem wspólnym] 141     Art. 41. [Odpowiedzialność małżonków za zobowiązania zaciągnięte przez jednego z nich] 143     Art. 42. [Wyłączenie możliwości zaspokojenia się z udziału małżonka w czasie trwania wspólności ustawowej] 145     Art. 43. [Udziały w majątku wspólnym] 146     Art. 44. (uchylony). 148     Art. 45. [Zwrot wydatków i nakładów] 149     Art. 46. [Odpowiednie stosowanie przepisów o wspólności majątku spadkowego i dziale spadku] 150     Rozdział II. Umowne ustroje majątkowe 154     Oddział 1. Przepisy ogólne 154     Art. 47. [Umowa majątkowa małżeńska] 154     Art. 47 [1] . [Skuteczność małżeńskich umów majątkowych względem osób trzecich] 156     Oddział 2. Wspólność majątkowa 157     Art. 48. [Odpowiednie stosowanie przepisów o wspólności ustawowej] 157     Art. 49. [Ograniczenia przedmiotowe umowy rozszerzającej wspólność] 158     Art. 50. [Uprawnienia wierzyciela w razie rozszerzenia wspólności] 159     Art. 50 [1] . [Udziały małżonków po ustaniu wspólności] 160     Oddział 3. Rozdzielność majątkowa 160     Art. 51. [Umowna rozdzielność majątkowa] 160     Art. 51[ 1] . [Samodzielny zarząd swoim majątkiem] 161     Oddział 4. Rozdzielność majątkowa z wyrównaniem dorobków 162     Art. 51 [3]. [Dorobek małżonka] 163     Art. 51 [4]. [Sposób wyrównania dorobków] 165     Art. 51 [5]. [Wyrównanie dorobków w razie śmierci jednego z małżonków] 166     Rozdział III. Przymusowy ustrój majątkowy 167     Art. 52. [Ustanowienie rozdzielności majątkowej przez sąd] 167     Art. 53. [Rozdzielność majątkowa z mocy prawa] 172     Art. 54. [Rozdzielność majątkowa wskutek orzeczenia separacji] 173     DZIAŁ IV. Ustanie małżeństwa 174     Art. 55. [Uznanie małżonka za zmarłego] 174     Art. 56. [Rozwód] 176     Art. 57. [Wina rozkładu pożycia] 181     Art. 58. [Inne rozstrzygnięcia sądu rozwodowego] 183     Art. 59. [Powrót do poprzedniego nazwiska] 200     Art. 60. [Alimenty] 203     Art. 61. [Odpowiednie stosowanie przepisów o obowiązku alimentacyjnym między krewnymi] 206     DZIAŁ V. Separacja 207     Art. 61 [1]. [Przesłanki orzeczenia separacji] 207     Art. 61 [2]. [Separacja a rozwód] 208     Art. 61 [3]. [Rozstrzygnięcia zawarte w orzeczeniu o separacji] 211     Art. 61 [4]. [Skutki orzeczenia separacji] 211     Art. 61 [5]. (uchylony) 213     Art. 61 [6]. [Zniesienie separacji] 213     TYTUŁ II. POKREWIEŃSTWO I POWINOWACTWO 215     DZIAŁ I. Przepisy ogólne 215     Art. 61 [7]. [Pokrewieństwo] 215     Art. 61 [8]. [Powinowactwo] 216     DZIAŁ IA. Rodzice i dzieci 217     Rozdział I. Pochodzenie dziecka 217     Oddział 1. Macierzyństwo 217     Art. 61[ 9 ]. [Macierzyństwo] 217     Art. 61 [10] . [Ustalenie macierzyństwa] 218     Art. 61 [11] . [Zakaz wytoczenia powództwa o ustalenie macierzyństwa po uzyskaniu pełnoletności przez dziecko] 222     Art. 61 [12] . [Zaprzeczenie macierzyństwa] 222     Art. 61 [13] . [Termin do wytoczenia powództwa o zaprzeczenie macierzyństwa przez rodziców] 227     Art. 61 [14] . [Termin do wytoczenia powództwa o zaprzeczenie macierzyństwa przez dziecko] 229     Art. 61 [15] . [Warunki dopuszczalności zaprzeczenia macierzyństwa po śmierci dziecka] 230     Art. 61 [16] . [Legitymacja czynna prokuratora] 231     Oddział 2. Ojcostwo 233     Art. 62. [Domniemanie pochodzenia dziecka z małżeństwa] 233     Art. 63. [Zaprzeczenie ojcostwa przez męża matki] 236     Art. 64. [Zaprzeczenie ojcostwa przez męża matki całkowicie ubezwłasnowolnionego] 239     Art. 65. [Zaprzeczenie ojcostwa przez męża matki chorego psychicznie] 241     Art. 66. [Legitymacja bierna w procesie o zaprzeczenie ojcostwa wszczętym przez męża matki] 243     Art. 67. [Sposób zaprzeczenia ojcostwa] 244     Art. 68. [Niedopuszczalność zaprzeczenia ojcostwa dziecka poczętego w wyniku procedury medycznie wspomaganej prokreacji] 246     Art. 69. [Legitymacja czynna matki] 248     Art. 70. [Legitymacja czynna dziecka] 250     Art. 70 [1] . [Warunki dopuszczalności zaprzeczenia ojcostwa po śmierci dziecka] 252     Art. 71. (utracił moc). 254     Art. 72. [Ustalenie ojcostwa] 254     Art. 73. [Uznanie ojcostwa przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego] 257     Art. 74. [Uznanie ojcostwa przed notariuszem albo urzędnikiem] 261     Art. 75. [Uznanie ojcostwa dziecka poczętego] 263     Art. 75 1 . [Uznanie ojcostwa dziecka urodzonego w następstwie procedury medycznie wspomaganej prokreacji] 263     Art. 76. [Zakaz uznania ojcostwa po osiągnięciu przez dziecko pełnoletności] 266     Art. 77. [Zdolność do złożenia oświadczenia o uznaniu ojcostwa] 267     Art. 78. [Powództwo ojca o ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa] 268     Art. 79. [Odpowiednie stosowanie] 272     Art. 80. [Zakaz wytaczania powództwa o ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa po osiągnięciu przez dziecko pełnoletności] 273     Art. 81. [Żądanie przez dziecko ustalenia bezskuteczności uznania ojcostwa] 274     Art. 81 [1] . [Ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa w przypadku procedury medycznie wspomaganej prokreacji] 275     Art. 82. [Legitymacja bierna w procesie o ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa] 276     Art. 83. [Warunki dopuszczalności ustalenia bezskuteczności uznania ojcostwa po śmierci dziecka] 278     Art. 84. [Powództwo o ustalenie ojcostwa] 279     Art. 85. [Domniemanie ojcostwa] 283     Art. 86. [Legitymacja czynna prokuratora] 286     Rozdział II. Stosunki między rodzicami a dziećmi 288     Oddział 1. Przepisy ogólne 288     Art. 87. [Obowiązek wzajemnego szacunku i wspierania się] 288     Art. 88. [Nazwisko dziecka] 289     Art. 89. [Nazwisko dziecka uznanego; nadanie nazwiska przez sąd] 291     Art. 89 [1 ]. [Nazwisko dzieci pochodzących od tych samych rodziców] 292     Art. 90. [Nadanie nazwiska dziecku w przypadku zawarcia małżeństwa] 293     Art. 90 [1] . [Dwuczłonowe nazwisko dziecka] 294     Art. 91. [Obowiązek przyczyniania się do pokrywania kosztów utrzymania rodziny] 295     Oddział 2. Władza rodzicielska 296     Art. 92. [Okres pozostawania pod władza rodzicielską] 296     Art. 93. [Uprawnieni do sprawowania władzy rodzicielskiej] 297     Art. 94. [Władza rodzicielska jednego z rodziców] 298     Art. 95. [Zakres władzy rodzicielskiej] 299     Art. 96. [Piecza nad dzieckiem] 302     Art. 96 [1] . [Zakaz stosowania kar cielesnych] 304     Art. 97. [Wykonywanie władzy rodzicielskiej] 304     Art. 98. [Reprezentacja dziecka przez rodziców] 306     Art. 99. [Reprezentant dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską] 308     Art. 99 [1] . [Wymagania wobec reprezentanta dziecka] 310     Art. 99 [2] . [Obowiązki informacyjne ciążące na reprezentancie dziecka] 312     Art. 99 [2a] . [Nadzór sądu opiekuńczego nad działalnością reprezentanta dziecka] 315     Art. 99 [3 ]. [Orzekanie o wynagrodzeniu reprezentanta dziecka i zwrocie poniesionych przez niego wydatków] 316     Art. 100. [Udzielenie pomocy rodzicom] 317     Art. 101. [Zarząd majątkiem dziecka] 320     Art. 102. [Wyłączenie przedmiotów spod zarządu] 325     Art. 103. [Czysty dochód; nadwyżka] 325     Art. 104. [Inwentarz majątku dziecka] 326     Art. 105. [Zwrot majątku dziecka; rachunek z zarządu] 327     Art. 106. [Zmiana orzeczenia o władzy rodzicielskiej] 329     Art. 107. [Ograniczenie władzy rodzicielskiej] 331     Art. 108. [Władza rodzicielska nad całkowicie ubezwłasnowolnionym] 335     Art. 109. [Zagrożone dobro dziecka – zarządzenia sądu] 335     Art. 110. [Zawieszenie władzy rodzicielskiej] 342     Art. 111. [Pozbawienie i przywrócenie władzy rodzicielskiej] 342     Art. 112. [Rozstrzygnięcie o władzy rodzicielskiej w wyroku orzekającym rozwód, separację, unieważnienie małżeństwa] 346     Oddział 2a. Piecza zastępcza 347     Art. 112 [1]. [Podmioty sprawujące pieczę zastępczą] 347     Art. 112 [2]. [Dobór rodzin zastępczych] 349     Art. 112 [3]. [Możliwość umieszczenia w pieczy zastępczej] 350     Art. 112 [4]. [Okres umieszczenia w pieczy zastępczej] 351     Art. 112 [5]. [Osoby sprawujące pieczę] 351     Art. 112 [6]. [Pierwszeństwo w sprawowaniu pieczy] 353     Art. 112 [7]. [Umieszczenie dziecka w pieczy zastępczej] 353     Art. 112 [8]. [Rodzeństwo] 355     Oddział 3. Kontakty z dzieckiem 355     Art. 113. [Prawo i obowiązek utrzymywania kontaktów] 355     Art. 113 [1]. [Ustalenie sposobu utrzymywania kontaktów z dzieckiem] 357     Art. 113 [2]. [Ograniczenie utrzymywania kontaktów z dzieckiem] 359     Art. 113 [3]. [Zakaz utrzymywania kontaktów z dzieckiem] 360     Art. 113 [4]. [Zobowiązanie rodziców do określonego postępowania] 361     Art. 113 [5]. [Zmiana rozstrzygnięcia o kontaktach z dzieckiem] 362     Art. 113 [6]. [Odpowiednie stosowanie do innych sprawujących pieczę nad dzieckiem] 363     DZIAŁ II. Przysposobienie 364     Art. 114. [Dobro i małoletność przysposabianego] 364     Art. 114 [1]. [Wymogi stawiane przysposabiającemu] 367     Art. 114 [2]. [Adopcja zagraniczna] 369     Art. 115. [Przysposobienie wspólne] 370     Art. 116. [Zgoda małżonka na przysposobienie] 372     Art. 117. [Orzeczenie o przysposobieniu] 373     Art. 117 [1]. [Przysposobienie ponowne] 374     Art. 118. [Zgoda przysposabianego] 374     Art. 119. [Zgoda rodziców przysposabianego] 376     Art. 119 [1] . [Zgoda blankietowa] 377     Art. 119 [1a] . [Wskazanie przez rodziców osoby przysposabiającego] 379     Art. 119[ 2] . [Okres wyczekiwania] 380     Art. 120. [Zgoda opiekuna] 380     Art. 120 [1] . [Okres osobistej styczności] 381     Art. 121. [Skutki przysposobienia pełnego] 382     Art. 121 [1] . [Przysposobienie pasierba] 383     Art. 122. [Nazwisko przysposobionego] 384     Art. 123. [Ustanie dotychczasowej władzy rodzicielskiej] 386     Art. 124. [Przysposobienie niepełne] 386     Art. 124 [1] . [Przysposobienie całkowite] 388     Art. 125. [Rozwiązanie przysposobienia] 389     Art. 125 [1] . [Zakaz rozwiązania przysposobienia całkowitego] 392     Art. 126. [Skutki rozwiązania przysposobienia] 393     Art. 127. [Legitymacja czynna prokuratora] 395     DZIAŁ III. Obowiązek alimentacyjny 395     Art. 128. [Treść obowiązku alimentacyjnego] 395     Art. 129. [Kolejność] 399     Art. 130. [Pierwszeństwo obowiązku alimentacyjnego małżonka] 400     Art. 131. [Obowiązek alimentacyjny w przysposobieniu niepełnym] 401     Art. 132. [Zobowiązany w dalszej kolejności] 403     Art. 133. [Obowiązek alimentacyjny rodziców wobec dziecka] 404     Art. 134. [Obowiązek alimentacyjny wobec rodzeństwa] 407     Art. 135. [Zakres świadczeń alimentacyjnych] 408     Art. 136. [Ochrona interesu osoby uprawnionej do alimentów] 410     Art. 137. [Przedawnienie roszczeń alimentacyjnych] 412     Art. 138. [Zmiana orzeczenia lub umowy dotyczącej obowiązku alimentacyjnego] 414     Art. 139. [Wygaśnięcie obowiązku alimentacyjnego] 416     Art. 140. [Roszczenia zwrotne] 416     Art. 141. [Roszczenia matki dziecka pozamałżeńskiego] 418     Art. 142. [Roszczenie w przypadku uwiarygodnionego ojcostwa] 419     Art. 143. [Jednoczesne dochodzenie roszczeń majątkowych i ustalenia ojcostwa] 420     Art. 144. [Świadczenia alimentacyjne ojczymów, macoch, pasierbów] 421     Art. 144 1 . [Uchylenie się od wykonania obowiązku alimentacyjnego] 424     TYTUŁ III. OPIEKA I KURATELA 427     DZIAŁ I. Opieka nad małoletnim 427     Rozdział I. Ustanowienie opieki 427     Art. 145. [Przesłanki ustanowienia opieki dla małoletniego] 427     Art. 146. [Opiekun] 430     Art. 147. [Ochrona majątku; ustanowienie kuratora] 430     Art. 148. [Negatywne przesłanki podmiotowe] 431     Art. 149. [Pierwszeństwo w objęciu opieki] 433     Art. 150. (uchylony). 436     Art. 151. [Opiekun kilku osób; opieka nad rodzeństwem] 436     Art. 152. [Obowiązek objęcia opieki] 436     Art. 153. [Sposób objęcia opieki] 437     Rozdział II. Sprawowanie opieki 438     Art. 154. [Należyta staranność] 438     Art. 155. [Piecza nad osobą i majątkiem] 439     Art. 156. [Zezwolenie sądu opiekuńczego] 441     Art. 157. [Przemijająca przeszkoda w sprawowaniu opieki] 443     Art. 158. [Obowiązek informowania rodziców] 443     Art. 159. [Wyłączenie prawa reprezentacji] 445     Art. 160. [Inwentarz majątku podopiecznego] 447     Art. 161. [Złożenie do depozytu sądowego] 447     Art. 162. [Wynagrodzenie opiekuna] 449     Art. 163. [Nakłady i wydatki związane ze sprawowaniem opieki] 451     Art. 164. [Przedawnienie roszczeń] 452     Rozdział III. Nadzór nad sprawowaniem opieki 453     Art. 165. [Sposób sprawowania nadzoru] 453     Art. 166. [Sprawozdania z opieki; rachunki z zarządu] 454     Art. 167. [Badanie sprawozdań i rachunków] 456     Art. 168. [Zarządzenia sądu opiekuńczego] 457     Rozdział IV. Zwolnienie opiekuna i ustanie opieki 458     Art. 169. [Zwolnienie z opieki] 458     Art. 170. [Ustanie opieki z mocy prawa] 460     Art. 171. [Obowiązek dalszego zarządzenia majątkiem] 460     Art. 172. [Rachunek końcowy z opieki] 462     Art. 173. [Zwolnienie z rachunku końcowego] 463     Art. 174. [Obowiązek niezwłocznego oddania majątku] 463     DZIAŁ II. Opieka nad ubezwłasnowolnionym całkowicie 465     Art. 175. [Odpowiednie stosowanie przepisów o opiece nad małoletnim] 465     Art. 176. [Opiekun ubezwłasnowolnionego całkowicie] 467     Art. 177. [Ustanie opieki z mocy prawa] 469     DZIAŁ III. Kuratela 469     Art. 178. [Przesłanki ustanowienia kuratora] 469     Art. 179. [Wynagrodzenie kuratora] 471     Art. 180. [Uchylenie kurateli i ustanie kurateli] 472     Art. 181. [Kurator osoby ubezwłasnowolnionej częściowo] 473     Art. 182. [Kurator dziecka poczętego] 475     Art. 183. [Kurator osoby niepełnosprawnej; uchylenie kurateli] 477     Art. 184. [Kurator osoby nieobecnej] 481     Bibliografia 485     Wykaz orzecznictwa 491     Wykaz aktów prawnych 503