Wykładowcy doskonali. Podręcznik nauczycieli akademickich

W tradycyjnym modelu uniwersytetu, nakreślonym jeszcze przez Wilhelma von Humboldta, niemieckiego filozofa, na przełomie XVIII i XIX wieku, wykładowca był uczonym, który przedstawiał studentom wyniki swoich przemyśleń i eksperymentów. Współcześnie, gdy większość dydaktyków przekazuje słuchaczom wiedzę nabytą, niezwykle ważne stają się technika oraz forma jej przekazu. Istotne jest również zwrócenie uwagi na to, do kogo mówimy, jakie są oczekiwania i zdolności recepcyjne odbiorców, jaką rolę – w swojej biografii życiowej – przypisują edukacji. Równocześnie sama edukacja nie przebiega w wyizolowanych warunkach, jest czuła na zmienne i wyzwania cywilizacyjne oraz szczegółowe cele, które stawiają przed nią różni interesariusze z otoczenia uczelni. Nauczyciele akademiccy znajdą w tej książce odpowiedzi na wiele nurtujących ich pytań – od pozornie banalnych (Jak sobie poradzić ze ściąganiem na egzaminach? Jak zręcznie wpleść dowcip w treść wykładu?) do zasadniczych: • Jak mówić, by studenci słuchali? • Jak przygotować dobry wykład, ciekawe ćwiczenia i porywającą prezentację? • Jak prowadzić zajęcia i przygotować materiały dydaktyczne w zgodzie z prawem autorskim? • Jak oceniać pracę studentów? • Jak odnosić się do studentów z niepełnosprawnościami? • Jak podchodzić do studentów z innych kręgów kulturowych? • Jak używać języka inkluzywnego i postępować etycznie? • Jak umiejętnie implementować do swoich zajęć nowe, cyfrowe technologie? ,,Niezależnie od wybranej czy preferowanej roli, w którą wcielą się nauczyciele akademiccy, potrzeba doskonalenia i ciągłej pracy nad sobą jest oczywista i niezaprzeczalna. Przy czym doskonałość zawarta w tytule tej książki jest traktowana przez jej autorów nie jako cel i finał zawodowego rozwoju, ale raczej jako droga, która sama w sobie może być satysfakcjonująca i stymulująca. Aha, jeszcze jedno. To już nie wykładowca doskonały, czyli on, a wykładowcy doskonali. Wydaje nam się to bardziej adekwatne do naszych czasów, pojemne znaczeniowo i włączające". ze wstępu dr. hab. Andrzeja Rozmusa

Spis treści „Podręcznik nauczycieli akademickich. Wykładowcy doskonali” Zawartość Nr strony Wstęp 9 Rozdział I. Komunikacja dydaktyczna 13 1. Wprowadzenie 13 2. Komunikacja interpersonalna w procesie edukacyjnym 14 3. Specyfika komunikacji w dydaktyce a wiek studentów 22 4. Asertywność w kontakcie ze studentami 26 5. Grupa społeczna w rzeczywistości akademickiej 32 6. Konstruktywna praca grupowa 39 Rozdział II. Przygotowanie do zajęć 44 1. Wprowadzenie 44 2. Cele oraz założenia dydaktyczne 45 3. Miejsce, przekaz, nadawca/odbiorca 48 4. Planowanie i konspekt zajęć dydaktycznych w szkolnictwie wyższym 52 5. Modele i struktury zajęć dydaktycznych w szkolnictwie wyższym 54 6. Nowoczesne materiały i narzędzia dydaktyczne oraz ich rola w angażowaniu studentów 60 7. Struktura skutecznej prezentacji 64 8. Podsumowanie 67 Rozdział III. Wykładowca legalny, czyli o prawie autorskim w dydaktyce 68 1. Wprowadzenie 68 2. Utwór jako przedmiot ochrony prawa autorskiego 70 3. Prawa autorskie osobiste i majątkowe 75 4. Korzystanie z utworów dla celów dydaktycznych lub naukowych – tzw. dozwolony użytek edukacyjny 77 5. Prawo cytatu 80 6. Korzystanie z programów komputerowych 84 7. Domena publiczna, otwarty dostęp i licencja otwarta 85 8. Zamiast podsumowania – prawo autorskie a generatywna sztuczna inteligencja 87 Rozdział IV. Głos i wymowa doskonałych wykładowców 90 1. Wprowadzenie 90 2. Wykładowca – one man show 91 3. Błędy w wymowie 94 4. Akcent wyrazowy i tempo wymowy 97 5. Jak doskonalić wymowę 100 6. Podsumowanie 106 Załącznik: Zestaw ćwiczeń 108 Rozdział V. Indywidualny styl prowadzenia zajęć 111 1. Wprowadzenie 111 2. Wiedza i doświadczenie wykładowcy 112 3. Osobowość wykładowcy 115 4. Jakość komunikacji interpersonalnej 123 5. Motywacja i nastawienie wykładowcy 126 6. Obraz idealnego wykładowcy 131 7. Elementy materialne wizerunku wykładowcy 131 8. Technologia dydaktyczna 133 9. Drogi doskonalenia indywidualnego stylu prowadzenia zajęć 138 Rozdział VI. Angażujące nauczanie. Metody dostosowane do współczesnych generacji studentów 141 1. Wprowadzenie 141 2. Edukacja w nowej rzeczywistości – oczekiwania pokoleń Z i Alfa 142 3. Nowe pokolenia – unikalne podejście do nauki 143 4. Zaangażowanie przez interakcję – active learning dla nowych pokoleń 147 5. Warsztat dydaktyczny nauczyciela nowych pokoleń 149 6. Metoda projektowa (ang. project-based learning) 154 7. Podsumowanie 160 Rozdział VII. Psychologiczne aspekty dydaktyki – wybrane zagadnienia 161 1. Wprowadzenie 161 2. Wybrane zagadnienia z neurodydaktyki 163 3. Co sprzyja efektywnemu uczeniu się – najważniejsze zagadnienia 166 4. Podstawy procesu oceniania 170 5. Przyczyny błędów w procesie oceniania 172 Rozdział VIII. Wielokulturowa uczelnia 177 1. Wprowadzenie 177 2. Wykładowca w środowisku wielokulturowym 178 3. Dystans władzy w środowisku akademickim 180 4. Indywidualizm i kolektywizm – wyzwanie dla wykładowcy 182 5. Męskość i kobiecość kultury jako źródło nieporozumień 185 6. Unikanie niepewności 188 7. Orientacja krótko- i długodystansowa, czyli dynamizm konfucjański 191 8. Podsumowanie 194 Rozdział IX. Dostępność w praktyce: wykładowca a student z niepełnosprawnością 196 1. Wprowadzenie 196 2. Prawo do studiowania 199 3. Stereotypowe myślenie o osobach z niepełnosprawnościami 204 4. Postrzeganie studentów z niepełnosprawnościami 206 5. Savoir-vivre w stosunku do osób z niepełnosprawnościami 210 6. Wskazówki dla osób prowadzących zajęcia dydaktyczne z osobami z różnymi typami niepełnosprawności 211 7. Podsumowanie 218 Rozdział X. Wykładowca dowcipny, czyli wady i zalety humoru w szkole wyższej 220 1. Wprowadzenie 220 2. Powaga a humor 221 3. Poznawcza wartość humoru 229 4. Humor w nauczaniu 233 5. Humor w wystąpieniach publicznych 237 Rozdział XI. Wykładowca i student w dobie cyfrowej i rewolucji AI 252 1. Wprowadzenie – uniwersytet dawniej 252 2. Trendy w edukacji – uniwersytet dziś 253 3. Native speakerzy cyfrowego języka – charakterystyka studentów z pokolenia Z 256 4. Sztuczna inteligencja jako narzędzie dydaktyczne 259 5. Rekomendacje dla wykładowców uczących „nowych studentów” 264 Rozdział XII. Specyfika kształcenia zdalnego – między psychologią a informatyką 267 1. Wprowadzenie 267 2. Psychologiczna specyfika kształcenia zdalnego 268 3. Znaczenie zasad ergonomii w kształceniu zdalnym 273 4. Rola nauczyciela akademickiego 274 5. Znaczenie technologii w zdalnym nauczaniu 278 6. Nowe perspektywy kształcenia online 281 7. Podsumowanie 282 Rozdział XIII. Zrównoważony rozwój z perspektywy wykładowcy 283 1. Wprowadzenie – kryzys klimatyczny i środowiskowy a zrównoważony rozwój 283 2. Rola uczelni i wykładowcy w świetle wyzwań zrównoważonego rozwoju 286 3. Uczelnia jako zrównoważona organizacja – kwestie ESG 287 4. Kwestie środowiskowe w uczelni 288 5. Kwestie społeczne w uczelni 288 6. Ład organizacyjny 290 7. Metody i narzędzia w kształtowaniu zielonych kompetencji studentów 291 8. Rola wykładowcy w upowszechnianiu równości, różnorodności i włączenia społecznego na uczelni 293 9. Reagowanie na zjawiska dyskryminacji i przemocy 296 10. Włączający język w kontaktach ze studentami 297 Rozdział XIV. Etyka nauczyciela akademickiego 300 1. Wprowadzenie 300 2. Różnorodność rozumień problematyki etycznej 301 3. Wpływ nowych technologii na kwestie etyczne 303 4. Troska o grupy tradycyjnie wykluczane 304 5. Niemoralność tego, co moralne, i moralność tego, co niemoralne 305 6. Konkluzje 306 Aneks 309 Trudne sytuacje w dydaktyce 309 Skorowidz 315 O autorach 321