Polskie prawo konstytucyjne

Podręcznik zawiera szczegółowe omówienie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2.04.1997 r., a także ustaw i innych aktów normatywnych regulujących zarówno problematykę wolności i praw jednostki, jak i organizacji oraz funkcjonowania naczelnych organów państwowych. W publikacji przedstawiono zmiany, które dokonały się w polskim prawie konstytucyjnym w la- tach 1918–1997, a także kwestię członkostwa Polski w Unii Europejskiej i wpływu, jakie ma ono na funkcjonowanie państwa. W siódmym wydaniu uwzględniono transformację polityczną, która nastąpiła po wyborach parlamentarnych z 2023 r. W wyniku tych wyborów nastąpiły zmiany w układzie sił politycznych. Doszło do kohabitacji, czyli sytuacji w której prezydent i rząd pochodzą z przeciwnych obozów politycznych. W konsekwencji tego często podejmowano kontrowersyjne decyzje. Książka zdobyła drugą nagrodę w X edycji Konkursu na Najlepszy Podręcznik Akademicki Uniwersytetu Łódzkiego. Opracowanie przeznaczone jest dla studentów wydziałów prawa. Będzie stanowić również pomoc dydaktyczną dla kierunków nieprawniczych (m.in. administracji, politologii, socjologii, europeistyki, bezpieczeństwa narodowego).Autorami podręcznika są pracownicy (także emerytowani) Katedry Prawa Konstytucyjnego Uniwersytetu Łódzkiego: prof. dr hab. Dariusz Górecki, prof. dr hab. Krzysztof Skotnicki, dr hab. Aldona Domańska, prof. UŁ, dr hab. Anna Rakowska, prof. UŁ, dr hab. Konrad Składowski, prof. UŁ, dr Anna Michalak, dr Ryszard Krawczyk oraz dr Jakub Stępień.

Spis treści „Polskie prawo konstytucyjne” Zawartość Nr strony Wykaz skrótów 11 Wstęp 13 Rozdział 1: Nazwa i przedmiot prawa konstytucyjnego 15 1. Nazwa 15 2. Przedmiot prawa konstytucyjnego i jego miejsce w systemie prawa 17     Rozdział 2: Przekształcenia w polskim prawie konstytucyjnym 19 1. Prowizorium konstytucyjne 1918 –1921 19 2. Konstytucja marcowa 20 3. Konstytucja kwietniowa 22 4. Prowizorium konstytucyjne 1944 –1952 25 5. Konstytucja PRL 27 6. Prowizorium konstytucyjne 1992 –1997 29 7. Konstytucja RP z 2.04.1997 r. 30     Rozdział 3: Konstytucja i pozostałe źródła prawa 33 1. Pojęcie źródeł prawa 33 2. Pojęcie konstytucji i jej rodzaje 36 3. Geneza konstytucji pisanej 38 4. Cechy szczególne konstytucji 39 5. Funkcje konstytucji 43 6. Obowiązywanie konstytucji 44 7. Ustawa konstytucyjna 45 8. Ustawa 47 9. Ratyfikowana umowa międzynarodowa 49 10. Rozporządzenie z mocą ustawy 51 11. Rozporządzenie 55 12. Akty prawa miejscowego 56 13. Akty prawa wewnętrznego 56 14. Zwyczajowe prawo konstytucyjne, zwyczaj konstytucyjny, precedens konstytucyjny 57     Rozdział 4: Symbole i stolica państwa 59 1. Godło 59 2. Barwy 61 3. Hymn 61 4. Stolica 63     Rozdział 5: Zasady ustroju Rzeczypospolitej Polskiej 65 1. Pojęcie zasad ustroju 65 2. Zasada republikańskiej formy rządów 66 3. Zasada demokratycznego państwa prawnego 67 4. Zasada jednolitości państwa (państwa unitarnego) 71 5. Zasada suwerenności narodu 71 6. Zasada przedstawicielstwa (reprezentacji) 73 7. Zasada podziału władzy i równowagi władz 74 8. Zasada systemu rządów parlamentarno-gabinetowych 76 9. Zasada pluralizmu politycznego 77 10. Zasada pomocniczości (subsydiarności) 81 11. Zasada decentralizacji władzy publicznej i samorządu terytorialnego 82 12. Zasada społecznej gospodarki rynkowej 84     Rozdział 6: Wolności i prawa jednostki 87 1. Geneza i ewolucja praw człowieka 87 2. Międzynarodowy system ochrony praw człowieka 90 3. Konstytucyjny model regulacji wolności i praw jednostki 91 4. Podmioty wolności i praw w Konstytucji RP 92 5. Katalog wolności i praw jednostki 94 5.1. Wolności i prawa osobiste 99 5.2. Wolności i prawa polityczne 105 5.3. Wolności oraz prawa ekonomiczne, socjalne i kulturalne 109 6. System ochrony konstytucyjnych wolności i praw jednostki 115 6.1. Dopuszczalny zakres ograniczeń 115 6.2. Środki ochrony 116 7. Konstytucyjne obowiązki jednostki 119     Rozdział 7: Formy demokracji bezpośredniej 121 1. Pojęcie demokracji bezpośredniej i jej formy 121 2. Referendum i jego rodzaje 122 3. Referendum ogólnokrajowe 123 4. Referendum lokalne 126 5. Inicjatywa ludowa i jej rodzaje 129 6. Obywatelska inicjatywa ustawodawcza 129 7. Inne formy inicjatywy obywatelskiej 132     Rozdział 8: System wyborczy do Sejmu i Senatu 133 1. Istota wyborów i ich funkcje 133 2. Pojęcia „system wyborów” i „prawo wyborcze” 134 3. Zasady prawa wyborczego 135 4. Organizacja wyborów do Sejmu i do Senatu 141 5. Zgłaszanie list kandydatów w wyborach do Sejmu i kandydatów w wyborach do Senatu 145 6. Kampania wyborcza 147 7. Głosowanie oraz ustalenie wyników głosowania i wyborów 150 8. Stwierdzenie ważności wyborów 152 9. Wygaśnięcie mandatu i uzupełnienie składu Sejmu i Senatu 153     Rozdział 9: Sejm i Senat 155 1. Zasada dwuizbowości 155 2. Zasada kadencyjności 157 3. Zasada permanencji 159 4. Zasada dyskontynuacji 159 5. Mandat przedstawicielski 160 6. Incompatibilitas 161 7. Immunitet 164 7.1. Immunitet materialny 165 7.2. Immunitet formalny 166 7.3. Nietykalność 167 8. Odpowiedzialność posłów i senatorów przed Trybunałem Stanu 168 9. Prawa i obowiązki posłów i senatorów 169 10. Warunki wykonywania mandatu 170 11. Odpowiedzialność regulaminowa posłów i senatorów 172 12. Formy zrzeszania się posłów i senatorów 173 13. Organy Sejmu i Senatu 174 13.1. Marszałek Sejmu i Marszałek Senatu 174 13.2. Prezydium Sejmu i Senatu 176 13.3. Konwent Seniorów 177 13.4. Komisje sejmowe i senackie 178 14. Pierwsze posiedzenie Sejmu i Senatu 184 15. Funkcje Sejmu i Senatu 185 15.1. Funkcja ustawodawcza Sejmu i Senatu 185 15.2. Funkcja kontrolna Sejmu 197 15.3. Uprawnienia kreacyjne 201 16. Zgromadzenie Narodowe 202     Rozdział 10: Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej 203 1. Pozycja ustrojowa 203 2. Tryb wyboru i kadencja 206 3. Kompetencje 209 3.1. Uprawnienia w zakresie spraw zagranicznych 211 3.2. Uprawnienia określające związki z parlamentem 213 3.3. Uprawnienia określające związki z rządem 215 3.4. Uprawnienia określające związki z władzą sądowniczą 216 3.5. Wydawanie aktów prawnych 218 3.6. Uprawnienia w zakresie obronności i bezpieczeństwa państwa 218 3.7. Pozostałe uprawnienia 220 4. Aparat pomocniczy 222     Rozdział 11: Rada Ministrów 225 1. Historia i siatka pojęciowa 225 2. Powołanie Rady Ministrów 227 3. Skład i struktura Rady Ministrów 229 4. Odpowiedzialność Rady Ministrów i jej członków 234 5. Zadania i zakres kompetencyjny Rady Ministrów 236     Rozdział 12: Wymiar sprawiedliwości 239 1. Władza sądownicza, sąd, wymiar sprawiedliwości 239 2. Zarys historyczny 240 3. Wymiar sprawiedliwości w Konstytucji RP z 2.04.1997 r. 242     Rozdział 13: Trybunał Konstytucyjny 259 1. Sądowa kontrola zgodności ustaw z Konstytucją 259 2. Geneza Trybunału Konstytucyjnego w Polsce 261 3. Trybunał Konstytucyjny w świetle Konstytucji z 1997 r. 263 3.1. Pozycja ustrojowa i kompetencje Trybunału Konstytucyjnego 263 3.2. Skład Trybunału Konstytucyjnego 271 3.3. Skutki prawne orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego 272 4. Organizacja wewnętrzna oraz tryb postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym 274 4.1. Organizacja wewnętrzna Trybunału Konstytucyjnego 274 4.2. Tryb postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym 277 5. Kryzys wokół Trybunału Konstytucyjnego 278     Rozdział 14: Trybunał Stanu 283 1. Organizacja 283 2. Podmioty ponoszące odpowiedzialność przed Trybunałem Stanu 284 3. Zakres przedmiotowy odpowiedzialności przed Trybunałem Stanu 284 4. Postępowanie w sprawie pociągnięcia do odpowiedzialności konstytucyjnej 286     Rozdział 15: Najwyższa Izba Kontroli 289 1. Pojęcie kontroli i jej rodzaje 289 2. Ewolucja kontroli państwowej w Polsce 291 3. Pozycja ustrojowo-prawna Najwyższej Izby Kontroli pod rządami ustawy z 1994 r. 293 4. Zadania Najwyższej Izby Kontroli 294 5. Struktura organizacyjna 297 6. Postępowanie kontrolne i pokontrolne 299     Rozdział 16: Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji 301 1. Powstanie Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji 301 2. Aktualnie obowiązujące unormowania 302 3. Pozycja ustrojowa 303 4. Skład i organizacja 305 5. Kompetencje i zadania 306     Rozdział 17: Rzecznik Praw Obywatelskich 309 1. Geneza instytucji 309 2. Pozycja ustrojowa 310 3. Sposób powołania 313 4. Zakres zadań 315 5. Tryb i formy działania 316 6. Aparat pomocniczy 319     Rozdział 18: Rzecznik Praw Dziecka 321 1. Pozycja ustrojowa 321 2. Sposób powoływania i kadencja 323 3. Zakres zadań 324 4. Tryb i formy działania 325 5. Aparat pomocniczy 327     Rozdział 19: Finanse publiczne 329     Rozdział 20: Samorząd terytorialny 335 1. Pojęcie samorządu 335 2. Samorząd terytorialny w II Rzeczypospolitej 335 3. Wybory do organów samorządu terytorialnego 338 4. Istota samorządu terytorialnego w Rzeczypospolitej Polskiej 342 5. Organy samorządu terytorialnego 347 6. Nadzór nad działalnością komunalną 349     Rozdział 21: Stany nadzwyczajne w państwie 353 1. Pojęcie stanu nadzwyczajnego 353 2. Stan wojenny 355 3. Stan wyjątkowy 358 4. Stan klęski żywiołowej 359     Rozdział 22: Polska w Unii Europejskiej 361 1. Proces akcesyjny 361 2. Konstytucyjne podstawy członkostwa 362 3. Prawno-instytucjonalne podstawy funkcjonowania Unii Europejskiej 363 4. Rola organów władzy RP w sprawach Unii Europejskiej 367     Wykaz literatury 371