Publiczne prawa podmiotowe

Monografia doktora Wojciecha Jakimowicza – pracownika naukowego Katedry Prawa Administracyjnego Uniwersytetu Jagiellońskiego – dotyczy jednego z podstawowych zagadnień z prawa administracyjnego, wiążącego się bezpośrednio z samą istotą i koncepcją tego prawa. Celem pracy – opartej na założeniu indywidualistycznych relacji pomiędzy państwem a obywatelem – jest nie tylko skonstruowanie i zdefiniowanie pojęcia publicznych praw podmiotowych, ustalenie sposobu ich konstruowania w polskich przepisach prawnych, ale także próba analizy sposobów ochrony publicznych praw podmiotowych w polskim porządku prawnym. Z tych też względów praca ma charakter zarówno teoretyczny (pierwsza część), jak i praktyczny, albowiem prezentuje zastosowanie teoretycznej konstrukcji publicznych praw podmiotowych na gruncie konkretnych rozwiązań ustawowych we wszystkich podstawowych obszarach działania administracji (część druga). W ostatniej części pracy znajdują się rozważania o istniejących w polskim prawie gwarancjach praw podmiotowych. „(...) Prezentowana praca jest pierwszym, pełnym, monograficznym opracowaniem zagadnienia publicznych praw podmiotowych w polskiej literaturze prawniczej i zapełnia istotną lukę w tej dziedzinie badań nad prawem administracyjnym. Przez całe dziesięciolecia był to bowiem w Polsce temat zakazany i dopuszczano jedynie opracowania będące wynikiem badań prawnoporównawczych dotyczące publicznych praw podmiotowych w systemach państw Europy Zachodniej (znakomite prace prof. F. Long­ champsa). Wielu autorów prezentowało pogląd, według którego w tzw. ustroju socjalistycznym kategoria pojęciowa publicznych praw podmiotowych nie istnieje (...)”. Prof. dr hab. Jan Zimmermann, Przedmowa

Wykaz skrótów | str. 13 Przedmowa | str. 19 Słowo wstępne | str. 21 Część pierwsza TEORIA PUBLICZNYCH PRAW PODMIOTOWYCH Rozdział I Prawa podmiotowe in genere w polskiej nauce prawa | str. 27 Rozdział II Publiczne prawa podmiotowe w polskiej nauce prawa | str. 41 Uwagi ogólne | str. 41 Nauka prawa w pierwszej połowie XX w. | str. 50 Nauka prawa w Polsce socjalistycznej | str. 63 Współczesna nauka prawa | str. 76 Uwagi końcowe | str. 82 Rozdział III Kategorie pojęciowe zbliżone do pojęcia publicznych praw podmiotowych | str. 85 Uwagi ogólne | str. 85 Uznanie administracyjne | str. 86 2.1. Uwagi ogólne | str. 86 2.2. Współczesne rozumienie uznania | str. 87 A. Poglądy prezentowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego | str. 87 B. Poglądy doktryny na zagadnienie uznania administracyjnego | str. 90 C. Normatywny charakter uznania administracyjnego | str. 93 2.3. Uwagi końcowe | str. 99 Klauzule generalne | str. 101 3.1. Uwagi ogólne | str. 101 3.2. Klauzule generalne a normy prawne o charakterze ogólnym | str. 104 3.3. Klauzule generalne zasad współżycia społecznego i słuszności | str. 107 A. Klauzula generalna zasad współżycia społecznego | str. 108 B. Klauzula generalna słuszności | str. 110 3.4. Klauzule generalne interesu publicznego i interesu społecznego | str. 115 A. Pojęcie interesu publicznego w okresie międzywojennym | str. 116 B. Pojęcie interesu ogólnego w okresie powojennym. Klauzula generalna interesu społecznego | str. 118 C. Klauzula generalna interesu publicznego | str. 119 Sytuacja prawna określonego podmiotu | str. 122 Interes prawny | str. 127 5.1. Uwagi ogólne | str. 127 5.2. Pojęcie interesu faktycznego | str. 128 5.3. Pojęcie interesu prawnego | str. 131 5.4. Możliwe konfiguracje interesu prawnego | str. 138 A. „Prawo refleksowe” przysługujące osobie trzeciej | str. 139 B. „Specjalne prawo proszenia” | str. 140 Rozdział IV Istota publicznych praw podmiotowych | str. 161 Próba skonstruowania definicji publicznych praw podmiotowych | str. 162 1.1. Prawo | str. 162 1.2. Prawo publiczne | str. 162 1.3. Prawo podmiotowe | str. 165 A. Uprawnienie | str. 168 B. Obowiązek | str. 173 C. Kompetencja | str. 174 1.4. Publiczne prawo podmiotowe | str. 176 Charakterystyka publicznych praw podmiotowych | str. 177 2.1. Źródła publicznych praw podmiotowych | str. 177 A. Uwagi ogólne | str. 177 B. Źródła prawa w polskim systemie prawnym | str. 179 C. Źródła prawa administracyjnego | str. 180 D. Kategorie źródeł publicznych praw podmiotowych | str. 187 E. Uwagi końcowe | str. 194 2.2. Podmioty publicznych praw podmiotowych | str. 197 2.2.1. Uwagi ogólne | str. 197 2.2.2. Osoby fizyczne | str. 198 2.2.3. Osoby prawne | str. 199 2.2.4. Państwo | str. 201 2.2.5. Jednostki samorządu terytorialnego | str. 208 2.2.6. Organy administracji | str. 218 2.3. Treść publicznych praw podmiotowych | str. 221 2.3.1. Uwagi ogólne | str. 221 2.3.2. Pojęcie roszczenia | str. 222 2.3.3. Pojęcie roszczenia w prawie administracyjnym | str. 223 2.3.4. Publiczne prawa podmiotowe o treści negatywnej | str. 225 2.3.5. Publiczne prawa podmiotowe o treści pozytywnej | str. 234 2.4. Cel publicznych praw podmiotowych | str. 242 Uwagi końcowe | str. 249 Część druga REGULACJA PUBLICZNYCH PRAW PODMIOTOWYCH W POLSKIM PORZĄDKU PRAWNYM Rozdział I Regulacja publicznych praw podmiotowych w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej | str. 253 Uwagi ogólne | str. 253 Prawa jednostki | str. 254 Katalog konstytucyjnych publicznych praw podmiotowych | str. 256 3.1. Prawa wolnościowe | str. 256 3.2. Pozostałe prawa negatywne | str. 257 3.3. Prawa o treści pozytywnej | str. 258 3.4. Prawa-kompetencje | str. 261 3.5. Prawa proceduralne | str. 262 Obowiązki konstytucyjne | str. 262 Wnioski | str. 265 Rozdział II Szczegółowe regulacje publicznych praw podmiotowych o treści negatywnej | str. 267 Uwagi ogólne dotyczące wolności zrzeszania się i wolności gospodarczej | str. 268 Wolność zrzeszania się | str. 273 2.1. Deklaratywny charakter praw wolnościowych | str. 273 2.2. Podmioty wolnościowych praw podmiotowych | str. 274 A. Osoby fizyczne | str. 274 B. Osoby prawne prawa prywatnego | str. 275 C. Osoby prawne prawa publicznego | str. 276 2.3. Zastosowanie zasady, że co nie jest zakazane, to jest dozwolone | str. 279 2.4. Spoczywający na państwie (jednostkach samorządowych) ciężar dowodu, że w pewnych granicach korzystanie z wolności jest przez prawo zabronione | str. 280 2.5. Wynikające z praw wolnościowych roszczenia do państwa o zaniechanie przez nie ingerencji w sferę uprzednio uznanej wolności, jak i o udzielenie ochrony przed niedozwoloną ingerencją innych podmiotów prawa w sferę wolności jednostki | str. 281 Wolność gospodarcza | str. 284 3.1. Deklaratywny charakter praw wolnościowych | str. 284 3.2. Podmioty wolnościowych praw podmiotowych | str. 285 A. Osoby fizyczne | str. 285 B. Osoby prawne prawa prywatnego | str. 285 C. Osoby prawne prawa publicznego | str. 288 3.3. Zastosowanie zasady, że co nie jest zakazane, to jest dozwolone | str. 293 3.4. Spoczywający na państwie (jednostkach samorządowych) ciężar dowodu, że w pewnych granicach korzystanie z wolności jest przez prawo zabronione | str. 295 3.5. Wynikające z praw wolnościowych roszczenia do państwa o zaniechanie przez nie ingerencji w sferę uprzednio uznanej wolności, jak i o udzielenie ochrony przed niedozwoloną ingerencją innych podmiotów prawa w sferę wolności jednostki | str. 297 3.5.1. Reglamentacja wyłącznie ustawowa | str. 300 3.5.2. Reglamentacja poprzez metody działania administracji publicznej | str. 307 4. Uwagi końcowe | str. 318 Rozdział III Szczegółowe regulacje publicznych praw podmiotowych o treści pozytywnej | str. 321 Regulacje roszczeń o realizację przez państwo (jednostki samorządu terytorialnego) ustawowych publicznych praw podmiotowych jednostek | str. 322 1.1. Roszczenia o wydanie indywidualnego aktu administracyjnego o oznaczonej treści bądź innego odpowiedniego dokumentu urzędowego | str. 324 1.1.1. Roszczenia o wydanie decyzji administracyjnej o oznaczonej treści | str. 326 1.1.2. Roszczenia o wydanie innego niż decyzja aktu administracyjnego o oznaczonej treści bądź odpowiedniego dokumentu urzędowego | str. 333 1.2. Roszczenia o określone zachowanie (świadczenie) państwa (wspólnoty samorządowej) niezależne od faktu wydania aktu administracyjnego bądź innego dokumentu urzędowego | str. 339 1.2.1. Roszczenia o określone aktywne zachowanie państwa (wspólnoty samorządowej) | str. 342 1.2.2. Roszczenia o zachowanie państwa (wspólnoty samorządowej) polegające na znoszeniu określonej aktywności jednostek | str. 350 1.3. Roszczenia obywateli o uczestnictwo we władczej działalności państwa | str. 357 1.3.1. Roszczenia o udział w procesie tworzenia prawa | str. 357 1.3.2. Roszczenia o uczestniczenie w procesie stosowania prawa | str. 361 1.4. Roszczenia jednostek o ograniczenie w stosunku do nich bądź zwolnienie ich z obowiązków publicznoprawnych obciążających ogół obywateli | str. 362 Regulacje roszczeń wynikających z publicznych praw podmiotowych uzyskanych przez jednostki na skutek władczej działalności administracji | str. 364 Regulacje roszczeń państwa (wspólnot samorządowych) o wykonanie przez jednostki ciążących na nich z mocy prawa obowiązków publicznoprawnych | str. 367 3.1. Roszczenia o wypełnienie obowiązku określonego aktywnego zachowania | str. 369 3.2. Roszczenia o wypełnienie przez obywateli obowiązku znoszenia określonych działań państwa lub jednostek samorządu terytorialnego | str. 376 Regulacje roszczeń państwa o wykonanie obowiązków publicznoprawnych obciążających jednostki na skutek władczej działalności administracji publicznej | str. 377 4.1. Roszczenia wynikające z publicznych praw podmiotowych państwa do udostępniania części swojej podmiotowości publicznoprawnej innym podmiotom | str. 379 4.2. Roszczenia o realizację określonych czynności, na których dokonanie państwo (wspólnota samorządowa) wyraziło zgodę w formie zezwolenia | str. 388 4.3. Roszczenia wynikające z publicznych praw podmiotowych państwa do władczej ingerencji w prawa podmiotowe innych podmiotów | str. 392 4.4. Roszczenia o wypełnianie przez jednostki innych obowiązków powstałych w wyniku władczej działalności administracji | str. 398 Regulacje wzajemnych roszczeń państwa i jednostek samorządowych | str. 405 Wnioski | str. 406 Część trzecia OCHRONA PUBLICZNYCH PRAW PODMIOTOWYCH W POLSKIM PORZĄDKU PRAWNYM Uwagi ogólne | str. 411 Prawo do sądu | str. 419 Ochrona publicznych praw podmiotowych obywateli w obowiązującym modelu sądownictwa administracyjnego | str. 427 3.1. Uwagi ogólne | str. 427 3.2. Konstrukcja legitymacji skargowej | str. 434 3.3. Zasady orzekania | str. 439 3.4. Kompetencje sądu | str. 449 Ochrona publicznych praw podmiotowych obywateli a instytucja skargi konstytucyjnej | str. 455 4.1. Zakres przedmiotowy | str. 456 4.2. Podstawy skargi konstytucyjnej | str. 465 4.3. Przedmiot ochrony | str. 470 Prawo występowania do Rzecznika Praw Obywatelskich z wnioskiem o pomoc w ochronie praw i wolności naruszonych działaniem władz publicznych | str. 475 5.1. Przedmiot ochrony | str. 475 5.2. Środki działania i kompetencje Rzecznika Praw Obywatelskich | str. 476 5.3. Charakter ochrony | str. 478 Prawo do wynagrodzenia szkody wyrządzonej przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej | str. 483 6.1. Działanie „organu władzy publicznej” | str. 484 6.2. Działanie „niezgodne z prawem” | str. 485 6.3. Prawo do wynagrodzenia szkody | str. 486 Uwagi końcowe | str. 487 Zakończenie | str. 489 Literatura | str. 491