Skarga nadzwyczajna jako środek kontroli konstytucyjności sądowego stosowania prawa

Nagroda w konkursie Oddziału PAN w Gdańsku dla młodych naukowców na najlepszą pracę twórczą opublikowaną w 2025 roku Publikacja stanowi pierwsze kompleksowe opracowanie poświęcone skardze nadzwyczajnej z perspektywy prawa konstytucyjnego. Łączy analizę teoretyczną z omówieniem praktycznych aspektów funkcjonowania tej instytucji prawnej. To opracowanie dla każdego prawnika, który chce lepiej rozumieć mechanizmy kontroli orzeczeń sądowych. Jego głównym celem jest analiza skargi nadzwyczajnej jako środka służącego kontroli konstytucyjności sądowego stosowania prawa oraz wskazanie konsekwencji, jakie niesie ze sobą wprowadzenie tej instytucji do polskiego porządku prawnego. W książce autorka odpowiada m.in. na pytania: jaka jest geneza skargi nadzwyczajnej w polskim porządku prawnym? jakie są podstawowe elementy konstrukcyjne skargi nadzwyczajnej – kto może ją wnosić, jakie orzeczenia mogą być nią objęte, jakie są przesłanki jej dopuszczalności? jakie konstytucyjne wzorce kontroli są powiązane ze skargą nadzwyczajną? jaką rolę pełni Sąd Najwyższy w rozpoznawaniu skarg nadzwyczajnych? jakie orzeczenia wydaje Sąd Najwyższy w sprawach skarg nadzwyczajnych i jakie skutki prawne one wywołują? Książka zawiera konkretne przykłady, orzecznictwo SN i ETPC, a także propozycje reform – w tym rozszerzenia dostępności skargi dla obywateli. Jest doskonałą propozycją dla tych, którzy chcą pogłębić wiedzę o relacji między prawem konstytucyjnym a praktyką sądową – i wykorzystać ją w codziennej pracy. Publikacja jest przeznaczona dla zawodowych pełnomocników – adwokatów i radców prawnych oraz sędziów, prokuratorów i pracowników administracji. Może być dla nich wsparciem w ocenie ryzyka, strategii procesowej i interpretacji konstytucyjnych wzorców kontroli. Będzie również przydatna pracownikom naukowym specjalizującym się w prawie konstytucyjnym, cywilnym oraz karnym.

Spis treści „Skarga nadzwyczajna jako środek kontroli konstytucyjności sądowego stosowania prawa” Zawartość Nr strony     Wykaz skrótów 11     Od Autorki 15     Wprowadzenie 17     Rozdział I Kontrola konstytucyjności sądowego stosowania prawa 23 1. Uwagi wprowadzające 23 2. Kontrola konstytucyjności prawa – pojęcie, zakres i modele 24 3. Akty sądowego stosowania prawa jako przedmiot kontroli konstytucyjności 34 3.1. Sądowe stosowanie prawa 35 3.2. Środki kontroli konstytucyjności aktów sądowego stosowania prawa 43 3.2.1. Skarga konstytucyjna 44 3.2.2. Inne środki zaskarżenia 59 4. Geneza skargi nadzwyczajnej w Polsce 72 5. Podsumowanie 94     Rozdział II Zakres podmiotowy i przedmiotowy skargi nadzwyczajnej 99 1. Uwagi wprowadzające 99 2. Zakres podmiotowy skargi nadzwyczajnej 100 2.1. Podmioty legitymowane do wniesienia skargi nadzwyczajnej 102 2.2. Podmioty objęte ochroną skargi nadzwyczajnej 129 3. Zakres przedmiotowy skargi nadzwyczajnej 137 3.1. Orzeczenie sądu powszechnego i sądu wojskowego 138 3.2. Orzeczenie prawomocne 142 3.2.1. Prawomocność orzeczenia w postępowaniu cywilnym 143 3.2.2. Prawomocność orzeczenia w postępowaniu karnym 151 3.3. Orzeczenie kończące postępowanie w sprawie 156 3.4. Granice czasowe orzeczenia sądowego 161 3.5. Niezaskarżalność orzeczenia sądowego w drodze innych nadzwyczajnych środków zaskarżenia 164 3.6. Wyłączenia przedmiotowe 167 4. Podsumowanie 169     Rozdział III Przesłanki dopuszczalności oraz wzorce kontroli skargi nadzwyczajnej 175 1. Uwagi wprowadzające 175 2. Klasyfikacja przesłanek dopuszczalności skargi nadzwyczajnej 176 3. Przesłanki materialne 179 3.1. Przesłanka ogólna (funkcjonalna) 182 3.2. Przesłanki szczególne 202 3.2.1. Naruszenie zasad lub wolności i praw człowieka i obywatela określonych w Konstytucji RP 203 3.2.2. Rażące naruszenie prawa przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie 218 3.2.3. Oczywista sprzeczność istotnych ustaleń sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego 228 4. Sposób rekonstrukcji wzorców kontroli przez Sąd Najwyższy 235 5. Podsumowanie 241     Rozdział IV Rodzaje orzeczeń Sądu Najwyższego w sprawach skarg nadzwyczajnych i ich skutki prawne 247 1. Uwagi wprowadzające 247 2. Skarga nadzwyczajna jako obszar jurysdykcji Sądu Najwyższego 248 3. Rodzaje orzeczeń Sądu Najwyższego w sprawach inicjowanych skargą nadzwyczajną 265 3.1. Orzeczenia uwzględniające skargę nadzwyczajną (orzeczenia pozytywne) 266 3.2. Orzeczenia nieuwzględniające skargi nadzwyczajnej (orzeczenia negatywne) 275 4. Skutki prawne orzeczeń Sądu Najwyższego w sprawach skarg nadzwyczajnych 281 4.1. Skutki prawne orzeczenia na płaszczyźnie indywidualnej 281 4.1.1. Skutki prawne orzeczenia pozytywnego 282 4.1.2. Skutki prawne orzeczenia negatywnego 296 4.2. Skutki prawne orzeczenia na płaszczyźnie systemowej 297 5. Podsumowanie 319     Podsumowanie i wnioski de lege ferenda 323     Literatura 339