Ochrona folkloru w prawie własności intelektualnej

Folklor coraz częściej trafia do świata mody, reklamy i popkultury. Autor pokazuje, gdzie kończy się inspiracja, a zaczyna nadużycie. Przedstawia mechanizmy ochrony folkloru przed jego niekontrolowanym, komercyjnym wykorzystywaniem, udowadniając, że wiele form twórczości tradycyjnej może – i powinno – podlegać realnej ochronie prawnej. Publikacja odsłania skalę problemu niewłaściwej eksploatacji motywów ludowych, które coraz częściej funkcjonują w oderwaniu od swojego pochodzenia i kulturowego sensu. Autor wskazuje, w jaki sposób prowadzi to do zniekształcania autentycznych treści oraz naruszania interesów wspólnot, które od pokoleń tworzą i podtrzymują dziedzictwo niematerialne. Na podstawie szerokiej analizy prawa międzynarodowego i krajowego autor proponuje nowoczesny, spójny model ochrony folkloru, dopasowany do realiów polskiego systemu prawnego i współczesnych wyzwań rynku kreatywnego.Książka stanowi ważny i aktualny głos w debacie o przyszłości niematerialnego dziedzictwa kulturowego. Łączy analizę prawną z refleksją nad odpowiedzialnym korzystaniem z tradycji. Publikacja zainteresuje prawników, twórców i badaczy kultury.

Spis treści „Ochrona folkloru w prawie własności intelektualnej” Zawartość Nr strony Wykaz skrótów 11     Wprowadzenie 17     Rozdział I Pojęcie folkloru 23     1. Uwagi wprowadzające 23     2. Folklor w ujęciu humanistycznym 26     3. Folklor w ujęciu normatywnym 30         3.1. Próby normatywnego zdefiniowania folkloru w aktach prawa międzynarodowego 30         3.2. Folklor a wiedza tradycyjna 33         3.3. Folklor a niematerialne dziedzictwo kulturowe 36         3.4. Definicje legalne folkloru w ustawodawstwach wybranych państw 38     4. Podsumowanie terminologiczne 47     Rozdział II Ochrona folkloru w aktach prawa międzynarodowego 49     1. Działania na rzecz ochrony folkloru podejmowane na poziomie światowym 49         1.1. Ustawa modelowa z Tunisu z 1976 r. 49         1.2. Modelowe przepisy dotyczące ochrony przejawów folkloru z 1982 r. 51         1.3. Zalecenie w sprawie ochrony tradycyjnej kultury i folkloru z 1989 r. 55         1.4. Traktat WIPO o artystycznych wykonaniach i fonogramach z 1996 r. 58         1.5. Powołanie Międzyrządowego Komitetu do Spraw Własności Intelektualnej i Zasobów Genetycznych, Wiedzy Tradycyjnej i Folkloru 59         1.6. Konwencja UNESCO w sprawie ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego z 2003 r. 61         1.7. Projekt przepisów o ochronie tradycyjnych przejawów kultury Międzyrządowego Komitetu do Spraw Własności Intelektualnej i Zasobów Genetycznych, Wiedzy Tradycyjnej i Folkloru 66     2. Działania na rzecz ochrony folkloru podejmowane na poziomie regionalnym 68         2.1. Porozumienie z Bangi powołujące Afrykańską Organizację Własności Intelektualnej z 1977 r. 68         2.2. Protokół ze Swakompund w sprawie ochrony wiedzy tradycyjnej i przejawów folkloru w ramach Afrykańskiej Regionalnej Organizacji Własności Intelektualnej (ARIPO) z 2010 r. 70         2.3. Regionalne Ramy Ochrony Wiedzy Tradycyjnej i Przejawów Kultury Wspólnoty Pacyfiku z 2002 r. 73         2.4. Unia Europejska i Polska 75     Rozdział III Dzieło folkloru jako przedmiot prawa autorskiego na gruncie polskiej ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych 77     1. Rodzaje „przejawów folkloru” 77     2. Pojęcie utworu w prawie międzynarodowym i europejskim 80     3. Dzieło folkloru a przesłanki ochrony prawnoautorskiej w prawie polskim 84         3.1. Dzieło folkloru a przesłanka twórczości 85         3.2. Dzieło folkloru a przesłanka indywidualnego charakteru 86         3.3. Dzieło folkloru a przesłanka ustalenia w jakiejkolwiek postaci 90         3.4. Dzieło folkloru a kwestia autorstwa utworu 92     4. Dzieło folkloru a dzieło sztuki ludowej, o którym mowa w art. 85 ust. 1 pr. aut. 102     5. Dzieło folkloru a utwór osierocony 107     6. Dzieło folkloru jako utwór – wnioski 112     Rozdział IV Prawa autorskie do dzieła folkloru 115     1. Dzieło folkloru jako utwór, co do którego autorskie prawa majątkowe nie przysługują 115     2. Autorskie prawa osobiste do dzieł „dawnych” i ich charakter 117     3. Przykłady kontrowersyjnej eksploatacji dzieł folkloru 122     4. Prawo do autorstwa dzieł folkloru 130     5. Prawo do integralności dzieła folkloru 135     6. Podmiot uprawniony do wykonywania autorskich praw osobistych w stosunku do dzieł folkloru 143     7. Wnioski 147     Rozdział V Ochrona dzieł folkloru poprzez ograniczenie domeny publicznej 149     1. Pojęcie domeny publicznej 149     2. Geneza i istota odpłatnej domeny publicznej 151     3. Odpłatna domena publiczna w polskim prawie autorskim 157     4. Odpłatna domena publiczna i podobne regulacje w ustawodawstwach wybranych państw świata 163         4.1. Republika Senegalu 163         4.2. Republika Burundi 164         4.3. Republika Tunezyjska 165         4.4. Republika Mali 165         4.5. Demokratyczna Republika Konga 166         4.6. Republika Ghany 167         4.7. Republika Paragwaju 168         4.8. Inne państwa 169     5. Inne sposoby ograniczenia domeny publicznej 172         5.1. Wydłużanie okresów ochrony autorskich praw majątkowych 172         5.2. Ewidencjonowanie i licencjonowanie przedmiotów ochrony 175         5.3. Włoski Kodeks Dziedzictwa Kulturowego i Krajobrazowego 176         5.4. Prawa pokrewne 178         5.5. Ochrona sui generis – kenijska ustawa o ochronie wiedzy tradycyjnej i przejawów kultury 179     Rozdział VI W poszukiwaniu właściwego modelu ochrony prawnej (dzieł) folkloru 188     1. Dotychczasowe koncepcje ochrony folkloru 188     2. Publicznoprawny lub prywatnoprawny model ochrony folkloru 190         2.1. Okoliczności przemawiające za przyjęciem modelu publicznoprawnego 192         2.2. Okoliczności przemawiające za przyjęciem modelu prywatnoprawnego 194         2.3. Rozwiązania pośrednie (model prywatno-publiczny) 201         2.4. Wnioski 204     3. Reżim prawa własności intelektualnej a ochrona folkloru 212         3.1. Problem „indywidualnego” podejścia prawa własności intelektualnej 213         3.2. Problem oryginalności dzieła i identyfikacji jego autora 218         3.3. Problem genezy prawa własności intelektualnej 220         3.4. Ochrona folkloru na mocy prawa własności przemysłowej 222             3.4.1. Oznaczenia geograficzne 222             3.4.2. Znaki towarowe 225             3.4.3. Wzory przemysłowe 232             3.4.4. Wynalazki 237         3.5. Ochrona folkloru na mocy prawa autorskiego – podsumowanie wcześniejszych rozważań 238     4. Model sui generis ochrony folkloru? 239     Rozdział VII Propozycja modyfikacji przepisów prawnoautorskich w celu ochrony (dzieł) folkloru 246     1. Przedmiot ochrony – dzieło folkloru 246     2. Podmiot uprawniony – wspólnota kulturowa 249         2.1. Rozgraniczenie podmiotu uprawnionego oraz podmiotu wykonującego prawa 250         2.2. Pojęcie wspólnoty kulturowej 251         2.3. Wykonywanie praw autorskich do dzieł folkloru 254     3. Publiczny rejestr dzieł folkloru, wspólnot kulturowych i stowarzyszeń zrzeszających członków wspólnot kulturowych 258     4. Zakres ochrony dzieł folkloru (treść prawa) 260         4.1. Rodzaj uprawnień, jaki powinien przysługiwać wspólnocie kulturowej 260         4.2. Autorskie prawa osobiste do dzieł folkloru 263     5. Proponowane brzmienie przepisów szczególnych dotyczących ochrony dzieł folkloru w polskiej ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych 268         5.1. Wprowadzenie pojęcia „dzieło folkloru” 268         5.2. Uprawniona wspólnota kulturowa i przedstawicielstwo ustawowe stowarzyszenia zrzeszającego członków wspólnoty kulturowej 271         5.3. Modyfikacja treści autorskich praw osobistych do dzieł folkloru 274             5.3.1. Prawo do atrybucji dzieła folkloru 274             5.3.2. Prawo do integralności dzieła folkloru 275             5.3.3. Brak prawa do decydowania o pierwszym udostępnieniu dzieła folkloru publiczności 278             5.3.4. Prawo do nadzoru nad sposobem korzystania z dzieła folkloru 281         5.4. Stowarzyszenia zrzeszające członków wspólnot kulturowych – zezwolenie na wykonywanie autorskich praw osobistych 281             5.4.1. Umiejscowienie projektowanych przepisów 281             5.4.2. Proponowane brzmienie przepisów dotyczących stowarzyszeń zrzeszających członków wspólnot kulturowych 282             5.4.3. Zezwolenie dyrektora Narodowego Instytutu Dziedzictwa i rejestr dzieł folkloru 284             5.4.4. Kryteria udzielenia zezwolenia na wykonywanie autorskich praw osobistych do dzieła folkloru 285             5.4.5. Więcej niż jedno stowarzyszenie lub brak stowarzyszenia zrzeszającego członków wspólnoty kulturowej 288             5.4.6. Koła gospodyń wiejskich 289     6. Pozostałe zagadnienia (potencjalnie) mogące być przedmiotem nowelizacji ustawy 291         6.1. Zakres stosowania ustawy (art. 5 pr. aut.) 291         6.2. Domniemanie nienaruszania autorskich praw osobistych przez członków wspólnoty kulturowej 293         6.3. Reprezentacja zidentyfikowanych twórców ludowych przez stowarzyszenia zrzeszające członków wspólnot kulturowych 294     Zakończenie 297     Bibliografia 301