System Prawa Sądownictwa Administracyjnego. Tom 4. Środki zaskarżenia w postępowaniu sądowoadministracyjnym

Tom czwarty poświęcony środkom zaskarżenia w sądownictwie administracyjnym omawia mechanizmy kontroli orzeczeń sądowych – zarówno nieprawomocnych, jak i prawomocnych – oraz zasady funkcjonowania systemu zaskarżalności w Polsce. Autorzy, wybitni przedstawiciele nauki prawa oraz praktycy orzeczniczy, analizują instytucje procesowe umożliwiające weryfikację rozstrzygnięć sądów administracyjnych, umiejscawiając je w kontekście konstytucyjnym, międzynarodowym i systemowym. W rozdziale pierwszym autorzy przedstawiają podstawowe założenia zaskarżalności orzeczeń sądowych oraz wskazują ich znaczenie dla ochrony praw jednostki i realizacji zasady dwuinstancyjności postępowania. Autorzy analizują także przesłanki dopuszczalności środków zaskarżenia oraz konsekwencje istnienia wielopoziomowego systemu kontroli orzeczeń. Rozdział drugi obejmuje środki przysługujące od orzeczeń nieprawomocnych. Najobszerniej opracowana została skarga kasacyjna, z omówieniem jej charakteru prawnego, przesłanek dopuszczalności, przebiegu postępowania kasacyjnego oraz możliwych rozstrzygnięć Naczelnego Sądu Administracyjnego. Przedstawiono także zażalenie – klasyczny środek odwoławczy o bardziej ograniczonym zakresie, środki przysługujące na rozstrzygnięcia o charakterze formalnym – odwołanie od zarządzeń przewodniczącego, definiując ich funkcję, tryb wnoszenia i skutki procesowe, oraz sprzeciw od zarządzeń i postanowień referendarza sądowego. Autorzy koncentrują się na szczegółowej analizie procedur, warunków dopuszczalności oraz przebiegu postępowań odwoławczych. W rozdziale trzecim ujęto środki zaskarżenia orzeczeń prawomocnych, a więc instytucje nadzwyczajne. Przedstawiono skargę o wznowienie postępowania, wskazując m.in. jej role w eliminowaniu orzeczeń dotkniętych poważnymi wadami procesowymi lub materialnymi. Omówiono również dwie pozostałe instytucje: skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia oraz wniosek o unieważnienie orzeczenia, analizując ich charakter, podstawy zastosowania oraz znaczenie w systemie gwarancji prawnych. Całość tomu ukazuje wielowarstwowość kontroli orzeczeń w postępowaniu sądowoadministracyjnym, łącząc perspektywę konstytucyjną, dogmatyczną i praktyczną. Publikacja stanowi istotne narzędzie dla sędziów, pełnomocników oraz badaczy prawa, oferując jednolite i pogłębione ujęcie środków zaskarżenia w systemie prawa sądowoadministracyjnego. Autorzy powołują przy tym aktualny dorobek nauki w tej dziedzinie.

Spis treści „System Prawa Sądownictwa Administracyjnego. Tom 4. Środki zaskarżenia w postępowaniu sądowoadministracyjnym” Zawartość Nr strony     Wykaz skrótów 9     Wstęp 11     Rozdział 1. Podstawowe założenia zaskarżalności orzeczeń sądów administracyjnych 13 1.1. Pojęcie i znaczenie zaskarżalności orzeczeń sądowych 15 1.2. Zaskarżalność orzeczeń sądowych w ujęciu historycznym 18 1.3. Konstytucyjne uwarunkowania środków zaskarżenia w postępowaniu sądowoadministracyjnym 23 1.4. Zasady zaskarżania orzeczeń sądowych 28 1.5. Przesłanki dopuszczalności środków zaskarżenia 31 1.6. Budowa systemu środków zaskarżenia 33 1.7. Konsekwencje zaskarżalności orzeczeń sądowych 35     Rozdział 2. Środki zaskarżenia przysługujące od orzeczeń nieprawomocnych 38 2.1. Środki odwoławcze 44 2.1.1. Skarga kasacyjna 44 2.1.1.1. Charakter prawny 44 2.1.1.2. Przesłanki dopuszczalności skargi kasacyjnej 48 2.1.1.2.1. Definicja pojęcia i klasyfikacja przesłanek dopuszczalności skargi kasacyjnej 48 2.1.1.2.2. Dopuszczalność skargi kasacyjnej z mocy ustawy 51 2.1.1.2.3. Istnienie orzeczenia sądowego podlegającego zaskarżeniu 58 2.1.1.2.4. Legitymacja podmiotu wnoszącego skargę kasacyjną 59 2.1.1.2.5. Zachowanie przepisanej prawem formy skargi kasacyjnej 65 2.1.1.2.6. Termin do wniesienia skargi kasacyjnej 85 2.1.1.2.7. Przymus adwokacko-radcowski 89 2.1.1.3. Przebieg postępowania 94 2.1.1.3.1. Faza wstępna 94 2.1.1.3.2. Faza rozpoznania 100 2.1.1.4. Rozstrzygnięcia sądu odwoławczego 112 2.1.1.4.1. Zakres orzekania sądu odwoławczego 112 2.1.1.4.2. Uprawnienia orzecznicze Naczelnego Sądu Administracyjnego 115 2.1.1.5. Koszty postępowania odwoławczego 130 2.2. Zażalenie 135 2.2.1. Charakter prawny 135 2.2.2. Przesłanki dopuszczalności 140 2.2.2.1. Istnienie postanowienia podlegającego zaskarżeniu (przedmiot zażalenia) 140 2.2.2.2. Legitymacja podmiotu wnoszącego zażalenie 143 2.2.2.3. Zachowanie przepisanej prawem formy zażalenia 145 2.2.2.3.1. Wymagania co do formy zażalenia 145 2.2.2.3.2. Wymagania co do treści zażalenia 145 2.2.2.4. Termin do wniesienia zażalenia 148 2.2.2.5. Tryb wniesienia zażalenia 150 2.2.2.6. Inne wymogi 150 2.2.3. Przebieg postępowania 151 2.2.3.1. Uwagi wprowadzające 151 2.2.3.2. Czynności postępowania zażaleniowego przed wojewódzkim sądem administracyjnym 152 2.2.3.3. Czynności postępowania zażaleniowego przed Naczelnym Sądem Administracyjnym 156 2.2.4. Rozstrzygnięcia 158 2.2.4.1. Uwagi ogólne 158 2.2.4.2. Postanowienie merytoryczne (oddalające zażalenie) 158 2.2.4.3. Postanowienie merytoryczno-reformatoryjne 159 2.2.4.4. Postanowienie kasacyjne 160 2.2.4.5. Postanowienie niemerytoryczne umarzające postępowanie zażaleniowe 160 2.3. Odwołanie od zarządzeń przewodniczącego 161 2.3.1. Charakter prawny 161 2.3.2. Przebieg postępowania 163 2.4. Sprzeciw od zarządzeń i postanowień referendarza sądowego 167 2.4.1. Charakter prawny 167 2.4.1.1. Uwagi wprowadzające 167 2.4.1.2. Charakter sprzeciwu wnoszonego na podstawie art. 167a p.p.s.a. 168 2.4.1.3. Charakter sprzeciwu wnoszonego na podstawie art. 259 p.p.s.a. 171 2.4.2. Przebieg postępowania 174 2.4.2.1. Uwagi wprowadzające 174 2.4.2.2. Cofnięcie sprzeciwu 174 2.4.2.3. Odpowiednie stosowanie przepisów dotyczących zarządzeń przewodniczącego oraz postanowień sądu 176 2.4.2.4. Odpowiednie stosowanie przepisów o zażaleniu 179 2.4.2.5. Zakres rozpoznania sprzeciwu 182 2.4.2.6. Skład sądu rozpoznającego sprzeciw 183 2.4.3. Rozstrzygnięcia sądu wydawane na skutek wniesienia sprzeciwu o charakterze anulacyjnym 184 2.4.4. Rozstrzygnięcia sądu wydawane na skutek wniesienia sprzeciwu o charakterze nieanulacyjnym 186     Rozdział 3. Środki zaskarżenia przysługujące od orzeczeń prawomocnych 189 3.1. Skarga o wznowienie postępowania 194 3.1.1. Charakter prawny i dopuszczalność 194 3.1.2. Przesłanki dopuszczalności 202 3.1.2.1. Uwagi ogólne 202 3.1.2.2. Przesłanki pozytywne wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego 206 3.1.2.3. Problem wznowienia postępowania przed sądem administracyjnym po orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego (art. 272 § 1 p.p.s.a.) 227 3.1.2.4. Problem wznowienia postępowania ze względu na orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej lub rozstrzygnięcie organu międzynarodowego (art. 272 § 2a i 3 p.p.s.a.) 232 3.1.2.5. Przesłanki negatywne wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego 234 3.1.3. Przebieg postępowania 236 3.1.3.1. Uwagi ogólne 236 3.1.3.2. Postępowanie wstępne 237 3.1.3.3. Postępowanie rozpoznawcze 241 3.1.4. Rozstrzygnięcia 251 3.2. Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia 260 3.2.1. Charakter prawny 260 3.2.1.1. Uwagi ogólne 260 3.2.1.2. Przedmiot skargi 265 3.2.2. Warunki dopuszczalności 269 3.2.2.1. Uwagi ogólne 269 3.2.2.2. Spełnienie wymogów co do treści skargi 270 3.2.2.3. Sporządzenie skargi przez zawodowego pełnomocnika 276 3.2.2.4. Opłacenie skargi 276 3.2.2.5. Termin 278 3.2.2.6. Legitymacja 283 3.2.2.7. Wyrządzenie szkody 285 3.2.2.8. Niemożność wzruszenia orzeczenia w innym trybie 287 3.2.3. Przebieg postępowania 294 3.2.4. Rozstrzygnięcia 304 3.2.4.1. Forma orzeczenia 304 3.2.4.2. Uwzględnienie skargi 307 3.2.4.3. Oddalenie skargi 313 3.2.4.4. Unieważnienie orzeczenia 316 3.2.4.5. Umorzenie postępowania 321 3.3. Wniosek o unieważnienie prawomocnego orzeczenia 323 3.3.1. Charakter prawny 323 3.3.1.1. Geneza 323 3.3.1.2. Przedmiot unieważnienia 326 3.3.1.3. Istota unieważnienia 328 3.3.2. Warunki dopuszczalności wniosku i przesłanki jego uwzględnienia 331 3.3.2.1. Warunki dopuszczalności wniosku 331 3.3.2.2. Przesłanki unieważnienia 337 3.3.3. Przebieg postępowania 344 3.3.3.1. Legitymacja do wystąpienia z wnioskiem o unieważnienie 344 3.3.3.2. Rozpoznanie wniosku 348 3.3.4. Rozstrzygnięcia 351 3.3.4.1. Rodzaje rozstrzygnięć 351 3.3.4.2. Skutki unieważnienia prawomocnego orzeczenia 354     Skorowidz 357     Autorzy 361