Rzym, Kościół, cesarze

Rzym, Kościół, cesarze, trylogia złożona z części „Konstantyn Wielki”, „Ród Konstantyna” i „Julian Apostata”, stanowi panoramiczny obraz imperium rzymskiego w III i IV wieku.

Dioklecjan przeprowadził szereg reform mających na celu wzmocnienie państwa. Najpierw powołał na współrządcę Maksymina, a w 293 roku wprowadził system rządów zwanych tetrarchią, który zapoczątkuje późniejszy rozpad państwa na wschodnie i zachodnie. W tym też czasie chrześcijaństwo zdobywa coraz więcej wyznawców, czemu Konstantyn Wielki oficjalnie daje wyraz w słynnym edykcie tolerancyjnym. Nim jednak religia chrześcijańska zatriumfuje, młody cesarz, Julian Apostata, będzie próbował przywrócić dawne kulty i odrodzić kulturę, w której się wychował. Starcie dwóch epok i tradycji, przemiany polityczne i światopoglądowe, intrygi pałacowe i przewroty ‒ wszystko to zostało opisane przez Aleksandra Krawczuka jak zwykle żywo i barwnie.

Spis treści

Motto

Wstęp

Konstantyn Wielki

Dioklecjan

Flawiusz Wopiskus: wydarzenia pomiędzy Ktezyfontem a Nikomedią

Czy istniał Flawiusz Wopiskus?

Trzeci wiek cesarstwa

Kariera Dioklecjana

Laktancjusz: portret cesarza

Tetrarchia

Armia i podatki

Taryfa cen maksymalnych

Wielkie budowle

Sytuacja inteligencji

Maksymian

Galeriusz

Konstancjusz

Nad Dunajem, Nilem, Eufratem

Ceremonie i urzędy

Manichejczycy

Dioklecjan i wróżbici

Chrześcijanie

Narady w Nikomedii

Nikomedia, luty i marzec roku 303

Edykt drugi i trzeci

Choroba Dioklecjana

Spór o następców

Nikomedia, 1 maja roku 305

Droga z Yorku do Rzymu

Nowa tetrarchia

Rządy Galeriusza

Ucieczka Konstantyna

Śmierć Konstancjusza

Cezar Konstantyn

Maksencjusz

Konstantyn i Frankowie

Fausta

Próba zamachu stanu w Rzymie

Zjazd w Karnuntum

Jedno Imperium, sześciu cesarzy

Zamach stanu w Arelate

Marsylia

Ostatni spisek i śmierć Maksymiana

Konstantyn i Apollon

Nowy rodowód Konstantyna

Choroba Galeriusza

Edykt tolerancyjny Galeriusza

Rządy Maksymina Dai

Wyznanie wiary Maksymina Dai

Rok 312 na Wschodzie

Rządy Maksencjusza

Nowe koalicje

Konstantyna marsz na Rzym

Bitwa przy moście Mulwijskim

Legenda znaku: monogram na tarczach

Gwiazda sześcioramienna

Legenda znaku: pomnik Konstantyna

Legenda znaku: zjawisko na niebie

„Przeklęta zaraza donosicieli”

Od Mediolanu do Nicei

Zjazd w Mediolanie

Bitwa na błoniu Ergenus

Licyniusz i chrześcijanie

Tak zwany edykt mediolański

Śmierć Maksymina Dai

Konstantyn do Anulina i Cecyliana

Początki schizmy afrykańskiej

Donatus

Lateran i Arelate

Konstantyn w Trewirze

Pierwszy konflikt z Licyniuszem

Łuk triumfalny

Sylwester

Dalszy ciąg sprawy donatystów

Konstantyn w Serdice-Sofii

Powrót do ojczyzny

Rządy Licyniusza

Początki arianizmu

Polityka religijna Licyniusza

Dzień Słońca

Edykty o magii i wieszczeniu

Laktancjusz i Konstantyn

Sprawa wyzwoleń, prawo do spadków, sądy biskupie

Przygotowania do wojny

Hadrianopol, Bizancjum, Chryzopolis

Bogowie i wojska

Nowe zadania

Przygotowania do soboru

Sobór w Nicei

Po soborze

Konstantynopol

Sprawa Kryspusa i Fausty

Matka cesarza w Palestynie

Bazyliki Rzymu

Miasto Konstantyna

Konstantyn i Atanazjusz

Świątynie i finanse

Wojny, armia, weterani

Nowy kształt społeczeństwa

Nauczyciele, lekarze, architekci

Nowe urzędy

Śmierć Konstantyna

Bibliografia

Ród Konstantyna

List pod purpurowym płaszczem

Trzynasty apostoł

Spadkobiercy

Testament wypełniony

Matka Juliana

Spotkanie nad Dunajem

Sprawa Atanazjusza

Powrót Atanazjusza

Sprawy Wschodu

Konstancjusz jako wódz

Konstancjusz jako władca

Dzieło i świat Ammiana

Konstancjusz jako chrześcijanin

Euzebiusz i Paweł

Literatura, teatr, igrzyska

Ogród pod Nikomedią

Antiochia, Rzym, Aleksandria

Kuszenie świętego Antoniego

O demonach

Pustelnik w Aleksandrii

Powtórne wygnanie Atanazjusza

Marcellus z Ancyry

Błoto rzeczki Alsy

Nowy pan Zachodu

Atanazjusz i śmierć Konstantyna II

Synody w Rzymie i w Antiochii

Śmierć Euzebiusza i rozruchy w Konstantynopolu

Macellum

Julian o swym pobycie w Macellum

Oczyma świadka stronniczego

Pobożny kleryk Julian

Jerzy z Kapadocji

Atanazjusz i sprawa nowego synodu

Rozłam w Serdice

Uchwały synodu w Serdice

Nowy biskup Antiochii

Triumf Atanazjusza

Pożegnanie z Macellum

Libaniusz

Libaniusz o Julianie

O potrzebie prześladowania pogan

Upadek i śmierć Konstansa

Magnencjusz

Wetranion

Nepocjan

Oblężenie Nizibis

Rokowania i głos z nieba

Purpura Wetraniona

Cezar Gallus i cezar Decencjusz

Bitwy i rokowania

Pierwsze starcia pod Mursą

Bitwa pod Mursą

Synod w Sirmium

Magnencjusz w Akwilei

Upadek Magnencjusza

Germanie w Galii

W Lugdunum i w Rzymie

Uroczystości w Arelate

„Ten diabeł Magnencjusz”

Synod w Arelate

Persowie, Beduini, Żydzi

Zbrodnie Gallusa

Męczennik Babylas i rozkosze Dafne

Gallus i nauki Aecjusza

Głód i rozruchy

Domicjan i Moncjusz

Procesy i śledztwa na Wschodzie

Sędzia Ursycyn

Procesy i śledztwa na Zachodzie

Przełom

Julian w Pergamonie

Julian i Maksymus

Rozruchy w Cabillonum

Nad górnym Renem

Odwołanie Ursycyna

Obyczaje Rzymian

Agnieszka i Konstancja

Obawy i nadzieje cezara Gallusa

Podróż Gallusa

Ostatnie dni Gallusa

Ursycyn w niebezpieczeństwie

Oskarżenia o sny

Julian o swym bracie

Julian i biskup Troi

Miesiące trwogi

Synod w Mediolanie

Euzebia piękna i dobra

Pijatyka w Sirmium

Walki nad Jeziorem Bodeńskim

Spisek przeciw Sylwanusowi

Nowa afera fałszerstw

Cesarz Sylwanus

Nocna narada w mediolańskim pałacu

Ammian Marcellinus: wyprawa przeciw Sylwanusowi

Julian w Atenach

Życie studenckie w Atenach

Dwa portrety Juliana

Po upadku Sylwanusa

Wielki najazd germański

Pożegnanie Aten

O przyszłość Juliana

Dziej się wola bogów

Pożegnanie z brodą

Śmierć purpurowa

Książki

Ten odnowi świątynie bogów!

Bibliografia

Julian Apostata

Wienna i Mediolan

Wienna

Portrety

Będąc mężczyzną i Rzymianinem

Noce Juliana

Helena i Euterios

Oribazjos

Ustawa i przekonania

Sprawa Atanazjusza i list Hozjuszowy

Noc w kościele Świętego Teonasa

Biskup Hilariusz

Droga z Wienny do Reims

Droga z Reims do Kolonii

Nad górnym Renem

Rzym

Prefekt i biskup Rzymu

Cesarz i biskup Rzymu

Liberiusz i Feliks

Oblężenie Sens i sprawa Marcellusa

Panegiryki

Dlaczego Rzym?

Wjazd do Rzymu

Rzymscy poganie i chrześcijanie

Zwiedzanie Rzymu

Obelisk Konstancjusza

Znad Tybru ku Dunajowi

Argentorate

Sewerus, Barbation, Walentynian

Wyspy Renu i żniwa germańskie

Droga ku Argentorate

Bitwa pod Argentorate

Los Chnodomara

Ursycyn powraca na Wschód

Julian za Renem

Sirmium i Paryż

Mój miły Paryż

Florencjusz

„Niezły sposób rządzenia”

Drugi synod w Sirmium

Listy króla królów i cesarza

Walki nad Dunajem i sprawa Barbationa

Nad Mozą i dolnym Renem

Okręty z Brytanii

Powrót jeńców

Śmierć Nikomedii

Żałoba Libaniusza

Trzeci synod w Sirmium

Powrót Liberiusza

Jerzy w Aleksandrii

Zimą roku 359

Delfidiusz

Pożegnanie z Salutiuszem

Alipiusz i Priskus

Julian i Helios

Nowa wyprawa za Ren

Prefekt Anatoliusz

Zagłada Limigantów

Credo datowane i sobór podzielony

Amida i Paryż

Rachmistrz Antonin

Ammian: z Nizibis do Amidy

Pochód Persów

Ammian: zasadzka pod Amidą

Obrońcy Amidy

Dwie strzały

Oblężenie

Nocna wycieczka za mury

Ostatnie dni Amidy

Ammian: jak uciekłem z Amidy

Zemsta i łaska króla królów

Delegacje synodów

Synod w Konstantynopolu

Dymisja Ursycyna

Sprawy Brytanii

Paryż i Konstantynopol

Wzburzenie

Julian: lutowa noc w Paryżu

Koronacja w Paryżu

Pierwsze dni nowej władzy

Młoda odrośl starego drzewa

Lupicyn i Florencjusz

Postawa Konstancjusza

Julian do Konstancjusza

Odpowiedź Konstancjusza

Misja Leonasa

Ren, Dubis, Rodan

Singara i Bezabde

Amida i Bezabde

Sirmium i Naissos

Śmierć Euzebii i Heleny

Święto Epifanii i przepowiednie

Zbrojenia i dyplomacja

Sprawa Wadomara

Dylematy i plany

Przysięga

Znad Renu ku Dunajowi

W Sirmium i w Naissos

W Edesie i w Hierapolis

Wojna propagandowa

Julian i Konstantyn Wielki

Aureliusz Wiktor

Miasta w szacie młodzieńczej

Mierząc czas mnogością dzieł

Akwileja

Ostatnia podróż Konstancjusza

Konstantynopol

Radość i żałoba

Konstantynopol

Trybunał w Chalcedonie

Ministrowie Juliana

Przyjazd Maksymusa

Chryzancjusz, Priskus, Eustatiusz

Dwór dawny i nowy

Upadek „agentes in rebus”

Julian jako lekarz dusz

Nowa polityka religijna

Julian jako misjonarz

Julian i Cezary

Bazyli i Proajrezjusz

Powroty wygnańców

Śmierć biskupa Jerzego

Julian i Egipcjanie

Julian i Konstantynopol

Dekurionowie

Nowa polityka gospodarcza

Reforma poczty

W Akwilei i nad Dunajem

Antiochia

Pessynunt: Wielka Matka Bogów

Pessynunt: kapłani i bluźniercy

Ancyra: sądy

Kapadocja: wspólnota intelektualistów

Ustawa o nauczycielach

Antiochia: święto Adonisa

Antiochia: hippodrom

Julian i Libaniusz

Antiocheńskie dni i noce Juliana

Julian i jego wrogowie

Julian i diecezja Afryki

Artemiusz, prześladowca i święty

Julian do chrześcijan Bostry i Edesy

List do Arsakiosa

List do arcykapłana Teodora

Pielgrzymka na górę Kasjos

Julian: odwiedziny w Dafne

Spór o kolumny, ofiary i erotykę

Pszenica dla Antiochii

Oczyszczenie Dafne

Pożar Dafne

Sprawa Atanazjusza

Prześladowania

Satyra na cesarzy i traktat przeciw galilejczykom

Świątynia jerozolimska

Styczeń roku 363

Przed wyprawą: obawy i nadzieje

Znaki złowieszcze

Pożegnanie z Antiochią

Ktezyfont

Litarby

Beroea – Aleppo

Batny

Hierapolis

Trzy dni w Hierapolis

Edesa

Karre

Z Karre do Kirkesjum

Pochód wojenny

Dura Europus

Anata

Ogniem i mieczem

Pirisabora

Maozamalcha

Park króla królów

Przeprawa przez Tygrys

Narady i decyzje

W połowie czerwca

Walcząc z wrogiem, głodem, upałem

Ostatnia noc

26 czerwca

Kto zabił cesarza?

Grobowiec

Epilog

Bibliografia

Chronologia najważniejszych wydarzeń

Przypisy