Książka stanowi przystępny komentarz do przepisów ustawy o pomocy społecznej. Poszczególne artykuły przybliżono z uwzględnieniem poglądów prezentowanych w literaturze i orzecznictwie sądowym oraz rozporządzeń wydanych do tej regulacji. W obecnym wydaniu omówiono zmiany związane z: • weryfikacją kryteriów dochodowych i nowelizacją katalogu świadczeń niewliczanych do dochodu, • wprowadzeniem sąsiedzkich usług opiekuńczych, • rozszerzeniem zakresu działalności domów pomocy społecznej o usługi wsparcia krótkoterminowego, • funkcjonowaniem mieszkań wspomaganych i treningowych, • rejestrowaniem zdarzeń nadzwyczajnych przez wybrane placówki opieki całodobowej, • rozszerzeniem ochrony prawnej pracowników socjalnych, • uchwaleniem ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia, • wprowadzeniem od 1 stycznia 2026 r. zasiłku celowego na pokrycie kosztów pogrzebu. Czytelnik może się zapoznać z konkretnymi problemami, które pojawiały się w działalności organów pomocy społecznej, propozycją ich rozwiązań oraz stanowiskiem składów orzekających w podobnych sprawach. Publikacja jest przeznaczona dla pracowników socjalnych, urzędników administracji publicznej, prawników oraz innych osób zajmujących się zawodowo pomocą społeczną.

Spis treści „Pomoc społeczna. Komentarz” Zawartość Nr strony Wykaz skrótów 13     Wstęp 19     Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej 21     DZIAŁ I. Przepisy ogólne 23     Rozdział 1. Zasady ogólne i zakres podmiotowy ustawy 23 Art. 1. [Zakres normowania] 23 Art. 2. [Pojęcie i organy pomocy społecznej] 29 Art. 3. [Zasady i cele pomocy społecznej] 36 Art. 4. [Zasada współdziałania] 45 Art. 5. [Podmiotowe kryterium przyznawania świadczeń] 49 Art. 5a. [Pomoc ofiarom handlu ludźmi] 57 Art. 6. [Słowniczek] 59 Art. 7. [Najczęstsze przyczyny udzielania pomocy] 77 Art. 7a. [Bar mleczny] 88 Art. 8. [Kryterium dochodowe] 90 Art. 9. [Weryfikacja kryteriów dochodowych] 119 Art. 10. [Szczególne zasady ustalania dochodu] 122 Art. 11. [Marnotrawienie świadczeń] 124 Art. 12. [Dysproporcja dochodowo-majątkowa] 129 Art. 13. [Sytuacja osoby aresztowanej i odbywającej karę pozbawienia wolności] 132 Art. 14. [Odpowiednie stosowanie Kodeksu postępowania administracyjnego] 137 Rozdział 2. Zadania pomocy społecznej 139 Art. 15. [Formy pomocy społecznej] 139 Art. 16. [Podmioty udzielające pomocy] 142 Art. 16a. [Ocena zasobów pomocy społecznej] 148 Art. 16b. [Strategia rozwiązywania problemów społecznych] 149 Art. 17. [Zadania własne gminy] 153 Art. 18. [Zadania gminy zlecone z zakresu administracji rządowej] 160 Art. 19. [Zadania własne powiatu] 163 Art. 20. [Zadania powiatu zlecone z zakresu administracji rządowej] 167 Art. 21. [Zadania województwa samorządowego] 168 Art. 21a. [Zadania z zakresu ekonomii społecznej] 171 Art. 22. [Zadania wojewody] 174 Art. 23. [Zadania ministra] 176 Art. 23a. [Informacje gromadzone w rejestrze centralnym. Udostępnianie, przechowywanie i usuwanie informacji] 181 Art. 24. [Zadania Rady Ministrów] 186 Art. 24a. [Realizacja resortowego programu przez ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego może odbywać się we współpracy z wojewodą] 189 Art. 25. [Zlecanie zadań] 190 Art. 25a–35. (uchylone) 196 DZIAŁ II. Świadczenia z pomocy społecznej 197     Rozdział 1. Zasiłki i usługi 197 Art. 36. [Klasyfikacja świadczeń] 197 Art. 37. [Zasiłek stały] 202 Art. 38. [Zasiłek okresowy] 216 Art. 39. [Zasiłek celowy] 223 Art. 39a. [Zasiłek celowy o kontrakt socjalny] 228 Art. 40. [Zasiłek celowy w sytuacjach nadzwyczajnych] 229 Art. 41. [Szczególne zasady przyznawania zasiłków i pomocy rzeczowej] 236 Art. 42. [Opłacanie składki na ubezpieczenie społeczne] 239 Art. 43. [Pomoc na ekonomiczne usamodzielnienie] 243 Art. 44. [Pomoc w formie sprawienia pogrzebu] 247 Art. 45. [Praca socjalna] 251 Art. 46. [Poradnictwo specjalistyczne] 254 Art. 46a. [Rejestr jednostek specjalistycznego poradnictwa] 256 Art. 47. [Interwencja kryzysowa] 259 Art. 48. [Pomoc w formie schronienia, posiłku, ubrania] 264 Art. 48a. [Pomoc w formie schronienia] 265 Art. 48b. [Pomoc w formie żywności i ubrania] 276 Art. 49. [Pomoc osobie bezdomnej – indywidualny program wychodzenia z bezdomności] 278 Art. 50. [Usługi opiekuńcze] 283 Art. 50a. [Przyznanie usług opiekuńczych w trybie pilnym] 294 Art. 51. [Usługi ośrodka wsparcia] 295 Art. 51a. [Ośrodki wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi] 299 Art. 51b. [Kierowanie do ośrodków wsparcia i odpłatność za ich usługi] 303 Art. 51c. [Tworzenie i finansowanie ośrodków wsparcia] 307 Art. 52. [Rodzinny dom pomocy] 309 Art. 53. [Mieszkanie wspomagane i treningowe] 315 Art. 53a. [Wynagrodzenie za sprawowanie opieki] 325 Rozdział 2. Domy pomocy społecznej 327 Art. 54. [Przesłanki i zasady umieszczenia w domu pomocy społecznej] 327 Art. 54a. [Kierowanie do jednego domu pomocy społecznej osób pozostających w związku małżeńskim lub rodzica z pełnoletnim dzieckiem] 337 Art. 55. [Zakres usług domu pomocy społecznej] 338 Art. 55a. [Usługi wsparcia krótkoterminowego] 344 Art. 55b. [Przyznanie pomocy w formie usług wsparcia krótkoterminowego] 348 Art. 55c. [Rejestr zgłoszeń o zdarzeniach nadzwyczajnych dotyczących mieszkańców domu pomocy społecznej] 351 Art. 56. [Rodzaje domów pomocy społecznej] 354 Art. 56a. [Łączenie domów pomocy społecznej] 356 Art. 57. [Zezwolenie na prowadzenie domu pomocy społecznej] 357 Art. 57a. [Cofnięcie zezwolenia na prowadzenie domu pomocy społecznej] 364 Art. 57b. [Okres ważności kolejnego zezwolenia na prowadzenie domu pomocy społecznej wydanego po uprzednim jego cofnięciu] 365 Art. 57c. [Zgoda na przekształcenie miejsc w domu pomocy społecznej w miejsca przeznaczone na świadczenie usług wsparcia krótkoterminowego dziennego lub całodobowego] 366 Art. 58. [Wydatki domu pomocy społecznej] 367 Art. 59. [Decyzje administracyjne związane z pobytem w domu pomocy społecznej] 369 Art. 60. [Opłata za pobyt w domu pomocy społecznej i średni miesięczny koszt utrzymania] 379 Art. 61. [Osoby wnoszące opłatę] 382 Art. 62. [Formy płatności] 397 Art. 63. [Pobyt mieszkańca poza domem pomocy społecznej] 399 Art. 64. [Zwolnienie z opłat] 402 Art. 64a. [Zwolnienie z opłat z powodu pozbawienia władzy rodzicielskiej] 409 Art. 64b. [Zwolnienie członka Korpusu Weteranów Walk o Niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej] 411 Art. 65. [Domy pomocy społecznej prowadzone przez podmioty niepubliczne] 412 Art. 66. [Uprawnienia rady gminy w zakresie ustalania opłat] 417 Rozdział 3. Działalność gospodarcza w zakresie prowadzenia placówki zapewniającej całodobową opiekę osobom niepełnosprawnym, przewlekle chorym lub osobom w podeszłym wieku 418 Art. 67. [Zezwolenie na prowadzenie placówki] 418 Art. 68. [Standard usług świadczonych przez placówkę] 426 Art. 68a. [Dokumentacja placówki] 432 Art. 68aa. [Rejestr zgłoszeń o zdarzeniach nadzwyczajnych dotyczących osób przebywających w placówce] 436 Art. 68b. [Placówki dostępne wyłącznie osobom pełnoletnim] 437 Art. 68c. [Umieszczenie w placówce osoby ubezwłasnowolnionej całkowicie] 438 Art. 69. [Prowadzenie placówki w ramach działalności statutowej] 439 Rozdział 4. Pomoc dla osób usamodzielnianych 441 Art. 70–87a. (uchylone) 441 Art. 88. [Zakres pomocy na usamodzielnienie] 441 Art. 89. [Wartość i warunki korzystania z pomocy na usamodzielnienie] 446 Art. 90. [Właściwość organu udzielającego pomocy na usamodzielnienie] 451 Art. 90a. [Podwyższenie pomocy na usamodzielnienie] 452 Rozdział 5. Integracja cudzoziemców, którzy uzyskali w Rzeczypospolitej Polskiej status uchodźcy lub ochronę uzupełniającą 453 Art. 91. [Wniosek o udzielenie pomocy] 453 Art. 91a. [Pomoc małoletniemu cudzoziemcowi] 460 Art. 92. [Świadczenia przysługujące cudzoziemcowi] 460 Art. 93. [Indywidualny program integracji] 462 Art. 94. [Współpraca z wojewodą] 465 Art. 95. [Ograniczenie i wstrzymanie pomocy] 467 Rozdział 6. Zasady odpłatności za świadczenia 470 Art. 96. [Zwrot świadczeń] 470 Art. 97. [Odpłatność za pobyt w ośrodkach wsparcia i mieszkaniach wspomaganych i treningowych] 474 Art. 97a. [Odpłatność za świadczenie usług wsparcia krótkoterminowego] 479 Art. 98. [Świadczenia nienależnie pobrane] 481 Art. 98a. [Obowiązek zwrotu kwot w przypadku opłat ustalonych na podstawie nieprawdziwych informacji lub w przypadku niepoinformowania o zmianie sytuacji osobistej lub majątkowej] 484 Art. 99. [Potrącenia ze świadczeń pieniężnych] 486 Rozdział 7. Postępowanie w sprawie świadczeń z pomocy społecznej 489 Art. 100. [Szczególne zasady postępowania] 489 Art. 101. [Właściwość miejscowa] 493 Art. 102. [Wszczęcie postępowania] 501 Art. 103. [Umowy w sprawie pomocy na rzecz osób bliskich] 507 Art. 104. [Zwrot świadczeń – aspekt proceduralny] 513 Art. 105. [Prawo pracownika socjalnego do żądania informacji] 521 Art. 106. [Decyzja w sprawie świadczeń] 524 Art. 106a. [Wstrzymanie wypłaty świadczenia] 543 Art. 107. [Rodzinny wywiad środowiskowy] 544 Art. 108. [Kontrakt socjalny] 557 Art. 109. [Zmiana sytuacji świadczeniobiorcy] 563 Art. 109a. [Zwrot kwot świadczeń pomocy społecznej z rachunków płatniczych i innych przekazanych po śmierci osoby uprawnionej] 565 DZIAŁ III. Organizacja pomocy społecznej 569     Rozdział 1. Struktura organizacyjna pomocy społecznej 569 Art. 110. [Ośrodek pomocy społecznej] 569 Art. 110a. [Zespół do spraw pracy socjalnej i integracji społecznej] 579 Art. 111. [Możliwość tworzenia gminnych jednostek pomocy społecznej] 580 Art. 111a. [Połączenie gminnych jednostek organizacyjnych pomocy społecznej] 581 Art. 112. [Powiatowe centrum pomocy rodzinie] 583 Art. 112a. [Połączenie powiatowych jednostek organizacyjnych pomocy społecznej] 586 Art. 113. [Regionalny ośrodek polityki społecznej] 587 Art. 113a –113b. (uchylone) 588 Art. 113c. [Zakaz prowadzenia w jednym budynku różnych placówek] 588 Art. 114. (uchylony) 590 Art. 115. [Dotacje celowe na pomoc społeczną] 590 Art. 115a. [Finansowanie zadań ze środków Funduszu Solidarnościowego] 591 Rozdział 2. Pracownicy socjalni 592 Art. 116. [Kwalifikacje pracownika socjalnego] 592 Art. 117. [Centralna Komisja Egzaminacyjna] 602 Art. 118. [Regionalne komisje egzaminacyjne] 605 Art. 118a. [Upoważnienie do wydania rozporządzenia] 606 Art. 119. [Zadania pracownika socjalnego] 607 Art. 120. [Zatrudnienie pracowników socjalnych] 612 Art. 121. [Uprawnienia pracownika socjalnego] 614 Art. 121a. [Superwizja pracy socjalnej] 626 Art. 121b. [Stopnie awansu zawodowego pracowników socjalnych] 630 Art. 122. [Specjalizacja: organizacja pomocy społecznej] 636 Art. 123. [Pracownik socjalny a pracownik samorządowy] 640 Art. 123a. (uchylony) 642 Rozdział 3. Rada Pomocy Społecznej 643 Art. 124. [Zadania Rady Pomocy Społecznej] 643 Art. 125. [Skład Rady Pomocy Społecznej] 644 Rozdział 4. Nadzór i kontrola 645 Art. 126. [Zakres kontroli wojewody] 645 Art. 126a. [Odpowiednie stosowanie art. 126 do kontroli placówek zapewniających całodobową opiekę osobom niepełnosprawnym, przewlekle chorym lub osobom w podeszłym wieku] 649 Art. 127. [Inspektorzy kontroli] 649 Art. 127a. [Współdziałanie wojewody z Policją] 652 Art. 127b. [Proporcja zatrudnienia] 652 Art. 128. [Zalecenia pokontrolne] 653 Art. 129. [Uprawnienia pokontrolne wojewody] 657 Art. 130. [Kary pieniężne] 659 Art. 131. [Wymierzanie i egzekucja kar] 665 Art. 131a. [Obowiązek informacyjny wojewody] 666 Art. 131b. [Wykaz nałożonych kar pieniężnych] 668 Art. 132. [Przeznaczenie kar] 669 Art. 133. [Zastosowanie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego] 670 Art. 134. [Delegacja dla ministra] 671 DZIAŁ IIIA. Realizacja działań finansowanych z udziałem Europejskiego Funduszu Pomocy Najbardziej Potrzebującym 672 Art. 134a. [Zadania ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego] 672 Art. 134b. [Zadania Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa] 676 Art. 134c. [Zatwierdzanie procedur] 680 Art. 134d. [Powierzanie realizacji czynności innym podmiotom] 681 Art. 134e. [Instytucja certyfikująca] 681 Art. 134f. [Instytucja audytowa] 682 Art. 134g. [Desygnacja] 683 Art. 134h. [Przyjęcie projektu Programu Operacyjnego; zmiany i ogłoszenia] 684 Art. 134i. (uchylony) 685 Art. 134j. [Produkty dostarczane do organizacji partnerskich] 685 Art. 134k. [Wybór organizacji partnerskiej] 685 Art. 134l. [Delegacja ustawowa – wypłaty w ramach Programu Operacyjnego] 687 Art. 134m. [Zasady przetwarzania danych osobowych osób korzystających z pomocy określonej w Programie Operacyjnym] 687 Dział IIIB. Realizacja działań finansowanych z udziałem środków Europejskiego Funduszu Społecznego Plus przeznaczonych na zwalczanie deprywacji materialnej 690 Art. 134n. [Zadania ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego] 690 Art. 134o. [Zadania Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa] 693 Art. 134p. [Zatwierdzenie procedur dokonywania czynności w ramach zadań powierzonych Krajowemu Ośrodkowi Wsparcia Rolnictwa] 696 Art. 134q. [Minister jako instytucja odpowiedzialna za otrzymywanie płatności oraz instytucja wykonująca zadania w zakresie księgowania wydatków] 696 Art. 134r. [Audyt wykonywany przez Szefa KAS] 697 Art. 134s. [Wymagania wobec produktów dostarczanych do beneficjentów - organizacji partnerskich] 698 Art. 134t. [Wybór przez instytucję zarządzającą beneficjentów -organizacji partnerskich] 698 Art. 134u. [Delegacja ustawowa] 699 Art. 134v. [Przetwarzanie danych osobowych osób korzystających z pomocy] 700 Art. 134w. [Przetwarzanie danych osobowych odbiorców końcowych zakwalifikowanych do pomocy] 700 DZIAŁ IV. Przepisy zmieniające, przejściowe i końcowe 702     Rozdział 1. Przepisy zmieniające 702 Art. 135–143. (pominięte) 702 Rozdział 2. Przepisy przejściowe i końcowe 702 Art. 144. [Pojęcia] 702 Art. 145. [Weryfikacja kryteriów dochodowych] 703 Art. 146. [Umowy o zlecanie zadań] 703 Art. 147. [Minimalna wysokość zasiłku okresowego] 704 Art. 148. [Dotacja celowa dla gmin] 705 Art. 149. [Moc decyzji] 705 Art. 150. [Zastosowanie ustawy do postępowań w toku] 707 Art. 150a. [Decyzje w sprawach zasiłku stałego] 707 Art. 151. [Zmiana statusu domów dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży] 707 Art. 152. [Osiągnięcie standardu przez domy pomocy społecznej] 708 Art. 153. [Okres przejściowy dla placówek prowadzonych w ramach działalności gospodarczej] 709 Art. 154. (uchylony) 709 Art. 155. [Dotacje celowe i skierowania do domów pomocy społecznej] 709 Art. 156. [Kwalifikacje pracownika socjalnego] 711 Art. 157. [Kadencja Rady Pomocy Społecznej] 713 Art. 158. [Dodatek pielęgnacyjny dla mieszkańca domu pomocy społecznej] 713 Art. 159. [Dotychczasowe przepisy wykonawcze] 714 Art. 160. [Utrata mocy ustawy o pomocy społecznej z 1990 r.] 714 Art. 161. [Wejście ustawy w życie] 714 Literatura 717     Skorowidz rzeczowy 733    