Metodyka pracy pełnomocnika w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych

Publikacja jest praktycznym przewodnikiem po procedurze administracyjnej i sądowoadministracyjnej z uwzględnieniem najważniejszych etapów obu trybów postępowania. Autorzy w przystępny sposób omawiają środki odwoławcze oraz nadzwyczajne środki prawne weryfikacji orzeczeń sądowych. Dla ułatwienia podzielili materiał na cztery części. Pierwsza dotyczy konstrukcji prawnej pełnomocnictwa, kolejne dwie obejmują czynności pełnomocnika w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym, a czwarta część zawiera wzory pism z metodologią poszukiwania wad prawnych decyzji administracyjnej. W opracowaniu omówiono najnowsze zmiany wprowadzone ustawą z dnia 21 maja 2025 r. o zmianie niektórych ustaw w celu deregulacji prawa gospodarczego i administracyjnego oraz doskonalenia zasad opracowywania prawa gospodarczego (Dz.U. poz. 769), które weszły w życie 13 lipca 2025 r. Najważniejsze zmiany w Kodeksie postępowania administracyjnego dotyczą następujących kwestii: doręczenia zastępczego – umożliwiono doręczanie pism osobom fizycznym reprezentującym jednostki organizacyjne, gdy ich adres jest nieaktualny lub nieznany; mediacji administracyjnej – doprecyzowano, kiedy sprawa może być skierowana do mediacji; umorzenia zawieszonych postępowań – wprowadzono możliwość umorzenia postępowania zawieszonego z tzw. przyczyn obligatoryjnych. Zmiany obejmują również przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i polegają na ujednoliceniu przedmiotu zaskarżenia sprzeciwem, a także na rozszerzeniu zakresu stosowania art. 52 § 3 poprzez umożliwienie wniesienia skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego na postanowienia – bez konieczności składania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Liczne przykłady i odniesienia do aktualnego orzecznictwa sądów administracyjnych sprawiają, że książka stanowi praktyczne narzędzie niezastąpione w codziennej pracy każdego pełnomocnika. Publikacja jest przeznaczona głównie dla profesjonalnych pełnomocników – adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych i rzeczników patentowych. Będzie ona stanowiła także cenną pomoc dla osób przygotowujących się do prawniczych egzaminów zawodowych.

Spis treści „Metodyka pracy pełnomocnika w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych” Zawartość Nr strony Wykaz skrótów 15     Wstęp 19     Część pierwsza KONSTRUKCJA PRAWNA PEŁNOMOCNICTWA PROCESOWEGO       Rozdział I Prawo do wsparcia i reprezentacji 23 Rozdział II Pojęcie pełnomocnictwa 25     Część druga CZYNNOŚCI PEŁNOMOCNIKA W POSTĘPOWANIU ADMINISTRACYJNYM       Rozdział I Czynności techniczno-procesowe postępowania administracyjnego 65 1. Odbiór pism przez pełnomocnika 65 1.1. Zasady doręczania pism 65 1.2. Sposoby doręczeń 69 2. Wgląd do akt sprawy 72 2.1. Jawność postępowania administracyjnego 72 2.2. Zakres prawa strony wglądu do akt 73 2.3. Ograniczenia wglądu do akt sprawy 77 2.4. Wgląd do akt sprawy a RODO 80 Rozdział II Wszczęcie postępowania administracyjnego 85 1. Sporządzenie i wniesienie podania do organu administracji 85 1.1. Tryby wszczęcia postępowania administracyjnego 85 1.2. Przesłanki pozytywne wszczęcia postępowania 88 1.3. Wymagania formalne podania 98 1.4. Braki formalne podania 123 1.4.1. Braki nieusuwalne 125 1.4.2. Braki usuwalne 126 1.4.3. Wezwanie do uzupełnienia braków formalnych podania 135 1.4.4. Konsekwencje prawne nieuzupełnienia braków formalnych podania 138 1.4.5. Skutki zaniechania wezwania o uzupełnienie braków podania 142 1.5. Modyfikacja lub wycofanie podania 143 1.6. Wniesienie podania do organu właściwego 144 1.7. Zawarte we wniosku żądanie dotyczy sprawy indywidualnej załatwianej w drodze decyzji (sprawa administracyjna) 157 1.8. Legitymacja podmiotu wnoszącego żądanie – wniesienie wniosku przez osobę będącą stroną 160 1.8.1. Pojęcie strony 160 1.8.2. Wielość stron w postępowaniu 171 1.8.3. Zdolność administracyjnoprawna i zdolność administracyjnoprocesowa 173 1.8.4. Zastępca procesowy – zarząd sukcesyjny i zarząd spadkiem nieobjętym 182 1.8.5. Następstwo procesowe 185 1.9. Odmowa wszczęcia postępowania 186 1.9.1. Wniesienie podania przez osobę niebędącą stroną 191 1.9.2. Inne przyczyny odmowy wszczęcia postępowania 194 1.10. Formalne wszczęcie postępowania administracyjnego 204 1.10.1. Moment (data) wszczęcia postępowania administracyjnego 205 1.10.2. Zawiadomienie o wszczęciu postępowania 211 1.10.3. Wszczęcie postępowania a obowiązek informacyjny wynikający z RODO 211 2. Wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość (sporu kompetencyjnego) 213 2.1. Definicja i rodzaje sporów o właściwość 213 2.2. Organy właściwe do rozstrzygania sporów o właściwość (sporów kompetencyjnych) 215 2.3. Postępowanie w sprawie rozstrzygnięcia sporu o właściwość przed organami administracji publicznej 217 2.4. Postępowanie w sprawie rozstrzygnięcia sporu o właściwość i sporu kompetencyjnego przed Naczelnym Sądem Administracyjnym 218 3. Wniosek o wyłączenie pracownika (członka organu kolegialnego) od udziału w postępowaniu lub o wyłączenie organu od załatwienia sprawy 220 3.1. Wyłączenie z mocy ustawy 221 3.2. Wyłączenie pracownika na żądanie 224 3.3. Skutki naruszenia przepisów o wyłączeniu 227 Rozdział III Czynności pełnomocnika w toku postępowania administracyjnego 230 1. Wniosek o przywrócenie uchybionego terminu 230 1.1. Rodzaje terminów i zasady ich obliczania 230 1.2. Przesłanki przywrócenia terminu 232 1.3. Rozstrzygnięcie organu w przedmiocie przywrócenia terminu 239 2. Wniosek w przedmiocie zawieszenia postępowania 240 2.1. Wniosek w przedmiocie fakultatywnego zawieszenia postępowania 241 2.2. Wniosek w przedmiocie obligatoryjnego zawieszenia postępowania 244 3. Środki prawne służące przeciwdziałaniu bezczynności organów administracji publicznej i przewlekłemu prowadzeniu postępowania 248 3.1. Terminy załatwiania spraw 248 3.2. Ponaglenie 252 3.3. Skarga na bezczynność organu administracji publicznej lub przewlekłe prowadzenie postępowania 257 4. Udział w czynnościach poprzedzających zawarcie ugody 261 4.1. Prawo do zawarcia ugody 261 4.2. Przesłanki dopuszczalności zawarcia ugody 262 4.3. Tryb i forma zawarcia ugody 263 5. Wniosek w przedmiocie kosztów postępowania 265     Rozdział IV Czynności pełnomocnika w postępowaniu wyjaśniającym 270 1. Udział pełnomocnika w czynnościach postępowania dowodowego 270 1.1. Zasada prawdy obiektywnej 270 1.2. Inicjatywa dowodowa pełnomocnika strony 276 1.2.1. Wniosek dowodowy 278 1.2.2. Środki dowodowe 279 1.3. Prawo do wypowiedzenia się w przedmiocie przeprowadzonych dowodów 293 2. Udział pełnomocnika w rozprawie administracyjnej 294 2.1. Formy postępowania wyjaśniającego 294 2.2. Czynności pełnomocnika w toku rozprawy 295 3. Udział pełnomocnika w mediacji administracyjnej 298 3.1. Cele i przesłanki mediacji 298 3.2. Rodzaje mediacji 301 3.3. Czynności pełnomocnika w ramach mediacji 302     Rozdział V Rozstrzygnięcia w postępowaniu administracyjnym 304 1. Wniosek w przedmiocie rektyfikacji decyzji administracyjnej 304 1.1. Wniosek o uzupełnienie decyzji 304 1.2. Wniosek o sprostowanie decyzji 307 1.3. Wniosek o wyjaśnienie wątpliwości co do treści decyzji 310 2. Wniosek o nadanie decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności lub wstrzymanie wykonania decyzji 313 2.1. Przesłanki i tryb nadania decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności 313 2.2. Wstrzymanie wykonania decyzji 315     Rozdział VI Weryfikacja decyzji i postanowień 317 1. Odwołanie od decyzji 318 1.1. Zasada dwuinstancyjności 318 1.2. Przedmiot odwołania 320 1.3. Legitymacja do wniesienia odwołania 324 1.4. Wymagania formalne odwołania 326 1.4.1. Forma i treść odwołania 326 1.4.2. Tryb i termin do wniesienia odwołania 329 1.5. Ograniczenie i cofnięcie odwołania 330 1.6. Zrzeczenie się prawa do wniesienia odwołania 332 2. Zażalenie 336 2.1. Przedmiot zażalenia 336 2.2. Wymagania formalne zażalenia 338 3. Weryfikacja milczącego załatwienia sprawy 339 3.1. Ogólna charakterystyka instytucji milczącego załatwienia sprawy 339 3.2. Postacie zjawiskowe milczącego załatwienia sprawy 341 3.3. Przesłanki wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie wykazującej zdolność do jej milczącego załatwienia 343 3.4. Wszczęcie postępowania w sprawie wykazującej zdolność do jej milczącego załatwienia 348 3.5. Przesłanki zaktualizowania się skutków prawnych milczącego załatwienia sprawy administracyjnej 351 3.6. Charakter i rola postanowienia – zaświadczenia o milczącym załatwieniu sprawy 355 3.7. Tryby weryfikacji skutków milczącego załatwienia sprawy 359 3.7.1. Limitacja możliwości zaskarżenia skutków prawnych milczącego załatwienia sprawy 359 3.7.2. Stosowanie trybów nadzwyczajnych oraz trybów kontroli wykonania rozstrzygnięć do milczącego załatwienia sprawy 360 3.7.3. Kontrola sądowa milczącego załatwienia sprawy 368 3.7.4. Eliminacja skutków milczącego załatwienia sprawy a tzw. postanowienie zaświadczające 368 4. Nadzwyczajne środki zaskarżenia decyzji (postanowienia) 368 4.1. Podanie o wznowienie postępowania 369 4.2. Wniosek o stwierdzenie nieważności 373 4.3. Wniosek o uchylenie lub zmianę decyzji dotkniętej wadami niekwalifikowanymi bądź decyzji prawidłowej 375     Część trzecia CZYNNOŚCI PEŁNOMOCNIKA W POSTĘPOWANIU SĄDOWOADMINISTRACYJNYM       Rozdział I Pisma w postępowaniu przed sądem administracyjnym 381 1. Wymagania związane z wnoszeniem pism procesowych 381 2. Charakterystyka środków inicjujących postępowanie sądowoadministracyjne 387 2.1. Skutki podjęcia czynności inicjującej postępowanie sądowoadministracyjne – wniesienie skargi, sprzeciwu lub wniosku a ich dopuszczalność 391 2.2. Rygor procesowy stosowany w warunkach stwierdzonej niedopuszczalności środka inicjującego postępowanie sądowoadministracyjne – Gwarancje realizacji zasady skargowości 399 2.3. Przesłanki dopuszczalności skargi, sprzeciwu i wniosku 408 2.3.1. Istnienie przedmiotu zaskarżenia 413 2.3.2. Właściwość sądów administracyjnych 432 2.3.3. Lis pendens i res iudicata (art. 58 § 1 pkt 4 p.p.s.a.) 465 2.3.4. Obowiązek uprzedniego wyczerpania środków zaskarżenia na drodze administracyjnej 473 2.3.4.1. Fakultatywny charakter wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (art. 52 § 3 p.p.s.a.) 489 2.3.4.2. Rygor procesowy 501 2.3.5. Termin zaskarżenia 514 2.3.5.1. Miejsce dokonania czynności zaskarżenia a termin zaskarżenia 530 2.3.5.2. Konsekwencje procesowe uchybienia terminowi do wniesienia skargi 534 2.3.6. Wymogi formalne skargi 549 2.3.6.1. Forma pisemna lub dokument elektroniczny 554 2.3.6.2. Szczegółowe wymogi treściowe skargi 556 2.3.6.3. Procedura sanowania braków formalnych i treściowych skargi – art. 49, art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. 569 2.3.7. Wymogi fiskalne skargi 583 2.3.8. Zdolność sądowa i procesowa 590 2.3.9. Legitymacja skargowa 600 2.3.9.1. Każdy, kto ma interes prawny w zaskarżeniu zachowania kompetencyjnego organu 602 2.2.9.2. Modyfikacje podstaw legitymacji skargowej w przepisach szczególnych 608 2.3.10. Zawisłość sprawy administracyjnej weryfikacyjnej jako przesłanka dopuszczalności skargi 625 2.3.10.1. Zbieg postępowań w systemie kontroli administracji publicznej 626 2.3.10.2. Uprzednie wszczęcie postępowania weryfikacyjnego wewnątrzadministracyjnego a dopuszczalność skargi (art. 56 p.p.s.a.) 628 2.3.10.3. Dopuszczalność wszczęcia postępowania wewnątrzadministracyjnego w toku postępowania sądowoadministracyjnego 630 2.3.10.4. Prawomocność decyzji a kompetencje weryfikacyjne wewnątrzadministracyjne 636 3. Sporządzenie i wniesienie sprzeciwu od decyzji i postanowienia do sądu administracyjnego 651 3.1. Uwagi wprowadzające 651 3.2. Skutki wniesienia sprzeciwu od decyzji oraz rygor stosowany wobec stwierdzenia niedopuszczalności sprzeciwu od decyzji 652 3.3. Przedmiot zaskarżenia 653 3.4. Przesłanki dopuszczalności sprzeciwu od decyzji – uwagi ogólne 654 3.5. Termin zaskarżenia 655 3.6. Wymogi formalne sprzeciwu od decyzji 656 3.7. Elementy wspólne dla sprzeciwu z art. 3 § 2a p.p.s.a. oraz skargi w zakresie dopuszczalności postępowania sądowoadministracyjnego 659 3.8. Legitymacja do wniesienia sprzeciwu od decyzji z art. 138 § 2 k.p.a. 660 3.9. Przesłanki dopuszczalności skargi nieznajdujące zastosowania w postępowaniu inicjowanym sprzeciwem pomimo odesłania z art. 64b § 1 p.p.s.a. 663 3.10. Problematyka sprzeciwu od postanowienia 664 4. Sporządzenie i wniesienie wniosku o wszczęcie postępowania sądowoadministracyjnego 672 4.1. Uwagi wprowadzające 672 4.2. Wniosek skarżącego o wymierzenie organowi grzywny w trybie art. 55 § 1 p.p.s.a. 673 4.2.1. Skutki wniesienia wniosku 673 4.2.2. Rygor procesowy stosowany w warunkach stwierdzonej niedopuszczalności wniosku 675 4.2.3. Sprawa wniosku a właściwość sądów administracyjnych ustalana na podstawie art. 3 p.p.s.a. 676 4.2.4. Problem powagi rzeczy osądzonej 677 4.2.5. Termin i miejsce złożenia wniosku 678 4.2.6. Wymogi formalne i fiskalne wniosku z art. 55 § 1 p.p.s.a. 679 4.2.7. Podmiot uprawniony (legitymacja do wniesienia wniosku z art. 55 § 1 p.p.s.a.) 680 4.2.8. Wniosek o wymierzenie organowi grzywny w trybie art. 64c § 6 p.p.s.a. 681 4.3. Wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość oraz sporu kompetencyjnego 681     Rozdział II Czynności pełnomocnika w toku postępowania sądowoadministracyjnego 692 1. Wniosek w przedmiocie wstrzymania wykonania aktu lub czynności organu administracji 692 1.1. Informacje ogólne 692 1.2. Wniosek o udzielenie ochrony tymczasowej 695 1.3. Zakres przedmiotowy wniosku o wstrzymanie wykonania 696 1.3.1. Forma działania organu administracji publicznej a możliwość udzielenia ochrony tymczasowej 696 1.3.2. Granice sprawy jako determinanta zakresu przedmiotowego udzielenia ochrony tymczasowej 696 1.3.3. „Nadawanie się do wykonania” jako warunek udzielenia ochrony tymczasowej per se 698 1.4. Etap postępowania a kompetencja do udzielenia ochrony tymczasowej 704 1.4.1. Zasady rozgraniczenia kompetencji organu i sądu administracyjnego 704 1.4.2. Kompetencja organu administracji publicznej 705 1.4.3. Kompetencja sądu administracyjnego 707 1.5. Wymagania formalne wniosku o udzielenie ochrony tymczasowej 707 1.5.1. Zasada skargowości a udzielenie ochrony tymczasowej przez sąd 707 1.5.2. Termin do złożenia wniosku o udzielenie ochrony tymczasowej przez sąd administracyjny 708 1.5.3. Kontrola formalna wniosku o udzielenie ochrony tymczasowej przez sąd administracyjny 708 1.6. Przesłanki merytoryczne udzielania ochrony tymczasowej przez sąd administracyjny 709 1.6.1. Przesłanki pozytywne i negatywne wniosku 709 1.6.2. Uzasadnienie wniosku o udzielenie ochrony tymczasowej przez sąd administracyjny 713 1.7. Rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony tymczasowej przez sąd administracyjny 714 2. Wniosek o wyłączenie sędziego 720 2.1. Przesłanki wyłączenia sędziego z mocy ustawy 721 2.2. Przesłanki względne wyłączenia sędziego 723 3. Wniosek o przeprowadzenie testu niezawisłości i bezstronności sędziego 726 3.1. Przesłanki dopuszczalności wniosku o przeprowadzenie testu niezawisłości i bezstronności sędziego 728 3.2. Zaskarżalność orzeczeń w przedmiocie wniosku o przeprowadzenie testu niezawisłości i bezstronności sędziego 730 4. Wniosek o przyznanie prawa pomocy 731 4.1. Zakres udzielenia prawa pomocy 731 4.2. Forma i treść wniosku o przyznanie prawa pomocy 732 4.3. Przesłanki przyznania prawa pomocy 734 4.4. Zaskarżanie rozstrzygnięć w przedmiocie prawa pomocy 737 5. Wniosek o przywrócenie uchybionego terminu 739 5.1. Rodzaje terminów i zasady ich obliczania 739 5.2. Uchybienie terminowi 741 5.3. Przesłanki przywrócenia terminu 742 5.4. Wstrzymanie postępowania 747 6. Udział pełnomocnika w posiedzeniu mediacyjnym 747 7. Udział pełnomocnika w rozprawie przed sądem administracyjnym 750 8. Wniosek w przedmiocie dowodu uzupełniającego z dokumentu 754 9. Cofnięcie skargi 757 10. Wniosek w przedmiocie zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego 768 11. Skarga na przewlekłość postępowania 772 11.1. Informacje ogólne 772 11.2. Aspekty formalne związane z wnoszeniem skargi 776 11.3. Rozpatrzenie skargi 780 12. Koszty postępowania związane z udziałem w sprawie pełnomocnika 783 12.1. Obowiązek ponoszenia kosztów 783 12.2. Wniosek strony jako przesłanka zasądzenia kosztów postępowania 785 12.3. Pojęcie niezbędnych kosztów postępowania 787 12.4. Zwrot kosztów postępowania przed sądem pierwszej instancji w wyroku 790 12.5. Zwrot kosztów postępowania w przypadku uwzględnienia skargi w trybie autokontroli organu administracji publicznej i pomyślnego zakończenia postępowania mediacyjnego 791 12.6. Zwrot kosztów postępowania w razie częściowego uwzględnienia skargi 791 12.7. Zwrot kosztów postępowania zawinionych zachowaniem strony 792 12.8. Zwrot kosztów postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym 793 12.8.1. Zwrot kosztów postępowania w razie uwzględnienia lub oddalenia skargi kasacyjnej 793 12.8.2. Odstąpienie od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego 795 12.9. Koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu 796     Rozdział III Czynności pełnomocnika po wydaniu orzeczenia sądowego 799 1. Wniosek o rektyfikację orzeczenia sądowego 799 1.1. Wniosek o uzupełnienie wyroku 800 1.2. Wniosek o sprostowanie orzeczenia 803 1.3. Wniosek o wykładnię orzeczenia 805     Rozdział IV Zaskarżanie orzeczeń sądowych 807 1. Skarga kasacyjna 808 1.1. Charakter skargi kasacyjnej 808 1.2. Dopuszczalność skargi kasacyjnej 809 1.2.1. Przedmiot zaskarżenia 810 1.2.2. Legitymacja do wniesienia skargi kasacyjnej 812 1.2.3. Termin do wniesienia skargi kasacyjnej 813 1.2.4. Przymus zastępstwa procesowego 816 1.2.5. Wymagania fiskalne 816 1.2.6. Skarga kasacyjna jako kwalifikowane pismo procesowe 818 1.2.6.1. Wymagania skargi kasacyjnej jako pisma w postępowaniu sądowym 818 1.2.6.2. Wskazanie zakresu zaskarżenia 819 1.2.6.3. Przytoczenie podstaw kasacyjnych 821 1.2.6.4. Wniosek zaskarżenia 825 1.3. Odpowiedź na skargę kasacyjną 827 1.4. Orzeczenia w przedmiocie skargi kasacyjnej 829 2. Zażalenie 830 2.1. Przedmiot zażalenia 831 2.2. Wymagania formalne zażalenia 833     Część czwarta WARSZTAT PEŁNOMOCNIKA: STRUKTURA SKARG, IDENTYFIKACJA UCHYBIEŃ I FORMUŁOWANIE ZARZUTÓW       Rozdział I Metodologia poszukiwania wad w postępowaniu administracyjnym jurysdykcyjnym 837 1. Wprowadzenie 837 2. Ustalenie charakteru postępowania, w którym zostało wydane rozstrzygnięcie 844 3. Istnienie przedmiotu zaskarżenia 847 4. Ustalenie, czy nie istnieją negatywne przesłanki do wszczęcia postępowania na skutek wniesionego środka zaskarżenia 858 5. Wady stanowiące podstawę stwierdzenia nieważności 859 6. Wady stanowiące podstawę wznowienia postępowania 877 7. Wady stanowiące naruszenie zasad ogólnych 900 8. Pozostałe wady 951     Rozdział II Wzory pism 956 1. Skarga do WSA 956 2. Skarga kasacyjna do NSA 966     Bibliografia 973     O autorach 995