Nasze histerie, nasze nadzieje

Książka ta, składająca się z wywiadów, których Tadeusz Konwicki udzielił w ciągu wielu lat różnym rozmówcom, stanowi pewną opowieść – poniekąd autobiograficzną, bo i mówi przecież sam pisarz i reżyser. To zbiór kilkudziesięciu migawek z konkretnych momentów jego życia. Jest tu nie tylko zwielokrotniony portret samego Konwickiego, ale i obraz sytuacji, pośród których się znajduje i którym niby z dystansem, a jednak z niesłabnącą uwagą się przygląda.

„Nie wiem, co to jest miłość ojczyzny. Czy to jest zakochanie się? Ekscytacja na widok pejzażu (ale tylko do granicy, dalej już nie)? Podniecenie na widok tłumu idącego ulicami Warszawy? Rozumiem, że można kochać kobietę, być przywiązanym do przyjaciela. Ale miłości patriotycznej nie rozumiem. Ja uważam, że trzeba te rzeczy uskromnić. Wystarczy być lojalnym wobec swego otoczenia i swojego społeczeństwa”.

(z wywiadu Elżbiety Sawickiej, 1991)

„Żyjemy na prowincji, na skraju Drogi Mlecznej, w nieznanym wszechświecie albo – jak twierdzi Stephen Hawking – w miliardach wszechświatów. Wszystkie utwory science fiction są słodkie, bo one wynikają z naszego tutejszego doświadczenia. Nie można od niego się oderwać i wyobrazić sobie innego bytu ani innego sensu. I do końca chyba nie będziemy wiedzieli. Bo jakbyśmy się dowiedzieli, to – jak mówił Dudek Dziewoński – kitowajko”.

(z wywiadu Tadeusza Lubelskiego, 2007)

OD REDAKTORA

To jeszcze nie ta chwila [„Kino”, luty 1981]

Jestem po prostu pierwszym widzem [„Ekran”, lato-jesień 1981]

RETROSPEKCJE 1954, 1960-1963

Jeszcze raz to samo [„Nowa Kultura”, październik 1954]

*** [w rubryce „Rozmowy z naszymi laureatami”, „Nowa Kultura”, styczeń 1960]

Niejubileuszowy Stanisławski [wypowiedź w piśmie „Iskusstwo Kino”, kwiecień 1963; przełożył Tadeusz Lubelski]

Jest teraz taka dziwna pauza [niezależny„Tygodmk Mazowsze” grudzień 1986; przedruk:„Promieniści’, styczeń 1987]

Jesteśmy wciąż tacy sami [„Powściągliwość i praca”, wrzesień 1986]

W szponach romantyzmu [„Odra”, styczeń 1988; rozmowa z lipca 1987]

RETROSPEKCJE 1962, 1967

Kiedy widz płaci grzywnę [„Film”, styczeń 1962]

Odkrycie Prusa [„Film”, wiosna 1967]

*** [pośród wspomnień o Zbyszku Cybulskim Ludzie czekają, gramy, „Ty i ja”, kwiecień 1967, notował Andrzej Markowski]

Nasi bracia w grzechach i świętości [„Odra’, grudzień 1987]

Szarża [„Tygodnik powszechny”, jesień 1988]

RETROSPEKCJE 1964-1967, 1974

O pogodzie, kompleksach i zabobonach [„Polityka’, listopad 1964]

Nigdy nie zaglądam do swoich książek [„Życie Warszawy”, maj 1965]

Wojna niby koszmar senny [„Ekran”, jesień-zima 1967, w cyklu wypowiedzi „Kino współczesne i wojna”]

Sen pocieszający [„Studio”, wrzesień 1974]

Konspiracyjna premiera [„Plus”, dodatek do„Rzeczpospolitej”, listopad 1989]

Wróżby z dnia dzisiejszego [„Kino”, styczeń 1991]

Łupież na mózgu [„Rzeczpospolita”, lipiec 1991]

Chodzę z kwiatami do wydawców [„Rzeczpospolita”, lipiec 1991]

Całowanie świętych rąk [„Rzeczpospolita”, lipiec 1991]

Na świecie jestem przejazdem [„Gazeta Wyborcza”, grudzień 1991 ]

O magiczności i zmiennych koniunkturach [„Kino”, wrzesień 1992]

RETROSPEKCJE 1966-1968

Producent żąda rozrywki [„Ekran”, styczeń 1966]

Przeciwko anonimowości [„Film”, sierpień 1967, w cyklu wywiadów „Gdzie są współcześni bohaterowie?”]

Zaufajmy im [„Ekran”, grudzień 1968, notowała Alicja iskierko]

Jestem znużony pisaniem [„Format” – miesięczny magazyn kulturalny „Gazety Wielkopolskiej”, dodatku „Gazety Wyborczej” październik 1992]

Wszyscy są prekursorami [„Tygodnik Powszechny”, czerwiec 1993]

ANKIETY LEKTUROWE 1993, 1988, 1972, 1963

* * * [„Przegląd Polski”, październik 1993, w rubryce„Co czytają inni?’, notowała Anna Frajlich]

* * * [„Wezwanie. Niezależne Pismo Literackie”, „Moje lektury” (spośród książek drugiego obiegu i emigracyjnych), styczeń 1988]

* * * [„Sztandar Młodych”, listopad 1972, notowała Barbara Henkel]

* * * [„Życie Warszawy’, lipiec 1963, w rubryce„Czwarty dzień tygodnia”, oprac. Jerzy Jaruzelski, Jerzy Szperkowicz]

Przy wileńskim stole [w tomie wywiadów Barbary Hołub Przy wileńskim stole, wyd. Książka i wiedza, warszawa 1992]

Czterdziestopięciolecie pracy artystycznej Gustawa Holoubka [„Teatr”, wiosna 1992]

RETROSPEKCJA 1974

Szkoła życia [„Boks” 1974, numer jubileuszowy – setny, notował Tadeusz Olszański; obok wypowiedzi Stanisława Dygata i Józefa Hena]

Nasze histerie i nasze nadzieje [„Gazeta Wyborcza”, styczeń 1994]

Nawiedzeni, znachorzy, uzdrawiacze [„Rzeczpospolita”, kwiecień 1994]

Zapomniana przyzwoitość [wypowiedź w ankiecie „Feminy”, dodatku do„Życia Warszawy”, maj 1994, notowała Małgorzata Terlecka-Reksnis]

O Wilnie, Litwie, Kresach [„Przegląd Polski”, maj 1993, notowała Alicja Winnicka]

O kocie Iwanie [„Przegląd Polski”, maj 1993, notowała Alicja Winnicka]

Zima w żelaznych butach [„Przegląd Polski”, tygodniowy dodatek literacko-społeczny do nowojorskiego„Nowego Dziennika”, grudzień 1994; przedruk w„Słowie Wileńskim”]

RETROSPEKCJE 1971-1972

Współautorstwo czytelnika [„Argumenty”, jesień 1971; przedruk w książce Zbigniewa Taranienki Rozmowy z pisarzami (1986)]

Przygoda myśli [„Magazyn Filmowy”, lato 1971]

Powinienem zadebiutować na nowo [„Kino”, kwiecień 1972]

Zacząć na nowo [w książce Debiuty polskiego kina, pod redakcją Marka Hendrykowskiego, wyd. Przegląd Koniński, Konin 1998]

Wiem, że jestem nieprzewidywalny [„Przegląd Polski”, tygodniowy dodatek literacko-społeczny do nowojorskiego„Nowego Dziennika”, listopad 2002]

Jest w tym kinie jakaś siła [w książce Filmy pod specjalnym nadzorem. Kino czeskie i słowackie lat 60., katalogu festiwalu z 18-28 października 2004, wyd. DKF Kwant i Fundacja Pro ArtTech; przeduk w miesięczniku„kino”]

On był osobny [w książce Romana Dziewońskiego i Piotra Dziewońskiego Dożylnie o Dudku Edwardzie Dziewońskim, wyd. Świat Książki, Warszawa 2007]

Nasza stara towarzyszka cenzura [„Plus Minus’, dodatek do„Rzeczpospolitej”, kwiecień 2005]

Nad czym pracuję? Żeby istnieć [„Gazeta Wyborcza”, maj 2005]

Z lotu ptaka [„Litteraria Copernicana”2008, nr 1:„Konwicki”]

Słoneczny obłok nade mną [„Tygodnik Powszechny”, grudzień 2010]

Kalendarium [pierwodruk w wersji skróconej – jako cykl Znad Nowej Wilejki na Nowy Świat, „Gazeta Wyborcza”, kwiecień-czerwiec 2010; oprac. Przemysław Kaniecki, Tadeusz Lubelski]

Przypisy