Ochrona osób z zaburzeniami psychicznymi, intelektualnymi i osób starszych w postępowaniu cywilnym. Wyzwania implementacyjne art. 13 Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych

Książka stanowi nie tylko głos ekspercki, lecz także wyraz troski o godność, podmiotowość i realne uczestnictwo osób najsłabszych w postępowaniach cywilnych. Autorka z naukową precyzją i wyjątkową empatią bada, czy polskie postępowania cywilne – od ogólnych spraw cywilnych przez postępowania opiekuńcze do spraw osobowych – spełnia standardy dostępności wymiaru sprawiedliwości wynikające z art. 13 Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych. Łączy dogłębną znajomość prawa z interdyscyplinarnym podejściem, sięgając do dorobku nauk medycznych, psychologii i socjologii. Książka zawiera wiele postulatów de lege ferenda. Wskazuje także na potrzebę reform w obszarach szkoleń i organizacji sądownictwa. Szczególną wartość książki stanowią praktyczne wskazówki dotyczące komunikacji z osobami z zaburzeniami poznawczymi i komunikacyjnymi oraz analiza barier, z jakimi osoby te mierzą się w kontakcie z sądem. Publikacja jest przeznaczona dla naukowców, sędziów, pełnomocników, legislatorów, przedstawicieli zawodów medycznych i społecznych – dla wszystkich, którzy chcą budować wymiar sprawiedliwości dostępny dla każdego. „Recenzowana monografia jest ujęciem bardzo obszernym i kompleksowym, mogącym pretendować do opracowania o charakterze systemowym. (…) Autorka będąca także znakomitym praktykiem omawia wszystkie instytucje nie tylko teoretycznie, ale zawsze z uwzględnieniem strony praktycznej. Przykładowo, niezwykle ważne dla czytelnika będą rozdziały poświęcone konkretnym instytucjom procesowym z punktu widzenia ich funkcjonowania wobec osób niepełnosprawnych lub starszych”. Z recenzji wydawniczej prof. Piotra Rylskiego

Spis treści „Ochrona osób z zaburzeniami psychicznymi, intelektualnymi i osób starszych w postępowaniu cywilnym Wyzwania implementacyjne art. 13 Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych” Zawartość Nr strony Wykaz skrótów 13     Wstęp 19     Rozdział I Zagadnienia terminologiczne 45 1. Wprowadzenie 45 2. Wyjaśnienie poszczególnych terminów 48 3. Pojęcie wykładni wspierającej 67     Rozdział II Wybrane aspekty demograficzne, epidemiologiczne i społeczno-ekonomiczne 69 1. Wprowadzenie 69 2. Demografia 70 3. Dane dotyczące osób z niepełnosprawnościami 71 4. Epidemiologia zaburzeń psychicznych, w tym otępiennych 72 5. Konsekwencje społeczno-ekonomiczne danych demograficznych i epidemiologicznych 74 6. Dane wiktymologiczne 77     Rozdział III Osoby z niepełnosprawnościami – otoczenie prawne 81 1. Wprowadzenie 81 2. Konwencja o prawach osób niepełnosprawnych 82 3. Dostęp do wymiaru sprawiedliwości (access to justice) 86 4. Prawo do sądu a dostęp do wymiaru sprawiedliwości 91 5. Bariery w dostępie do wymiaru sprawiedliwości 95 6. Dostosowania proceduralne z art. 13 KPON 101 7. Wdrażanie art. 13 KPON w Polsce 108 8. Wdrażanie art. 13 KPON na świecie 114 9. 100 Zasad z Brasilii dostępu do wymiaru sprawiedliwości osób z niepełnosprawnością i osób starszych 138 10. Inne źródła ochrony prawnej – wzmianka 140 11. Wnioski 143     Rozdział IV Osoby starsze jako podmiot ochrony prawnej 145 1. Wprowadzenie 145 2. Definicja osoby starszej 146 3. System wspierania osób starszych w prawie polskim – wzmianka 148 4. Narodowe plany alzheimerowskie 149 5. Przegląd orzecznictwa ETPCz odnoszącego się do praw osób starszych 151 6. Czy potrzebna jest Konwencja Narodów Zjednoczonych o prawach osób starszych? Analiza systemowa 154     Rozdział V Ochrona praw nieubezwłasnowolnionych osób z zaburzeniami psychicznymi w postępowaniach niedotyczących bezpośrednio ich stanu zdrowia 167 1. Wprowadzenie 167 2. Zasady postępowania cywilnego o szczególnym znaczeniu dla ochrony osób wymagających wsparcia 171 3. Zdolność procesowa i postulacyjna. Zdolność do udzielenia pełnomocnictwa procesowego 186 4. Instytucje i instrumenty procesowe mogące służyć wspieraniu nieubezwłasnowolnionych osób z niepełnosprawnościami psychicznymi lub intelektualnymi oraz osób starszych 214 4.1. Pouczenia 218 4.2. Zwrócenie przez sąd uwagi stronie na celowość ustanowienia pełnomocnika z wyboru lub pouczenie o możliwości uzyskania pomocy prawnej z urzędu. Ustanowienie pełnomocnika z urzędu bez wniosku strony 239 4.3. Zwolnienie od kosztów sądowych i stosowanie zasady słuszności przy zasądzaniu zwrotu kosztów procesowych 254 4.4. Zawiadomienie prokuratora o toczącym się postępowaniu. Udział prokuratora w postępowaniu 258 4.5. Udział organizacji pozarządowych 270 4.6. Ustanowienie kuratora 275 4.7. Prawo do osobistego udziału w postępowaniu. Kontrola prawidłowości doręczeń 286 4.8. Wysłuchanie i przesłuchanie w charakterze strony 293 4.9. Inicjatywa dowodowa z urzędu 308 4.10. Nieuwzględnienie prekluzji twierdzeń i dowodów 323 4.11. Przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej 329 4.12. Inne wyjątki od zasady formalizmu. Modyfikacja żądania pozwu 336 4.13. Sądowa kontrola oświadczeń o przyznaniu faktu oraz niezaprzeczenia twierdzeniom w postępowaniu dowodowym 347 4.14. Sądowa kontrola aktów dyspozytywnych strony 354 4.15. Sądowa kontrola umów procesowych 367 4.16. Sądowa kontrola prowadzenia procesu zgodnie z honeste procedere 376 4.17. Poinformowanie strony o motywach rozstrzygnięcia 382 4.18. Wszczęcie postępowania z urzędu 388 4.19. Nieważność postępowania jako skutek niezastosowania instytucji lub instrumentów ochrony procesowej 390 4.20. Wnioski 402 5. Postulaty związane z praktycznymi aspektami postępowania sądowego z udziałem osób starszych lub z zaburzeniami psychicznymi 407 6. Ochrona osób z zaburzeniami psychicznymi przed przemocą domową oraz przemocą w zakładach leczniczych i opiekuńczych – wzmianka 417     Rozdział VI Ochrona praw osób z zaburzeniami psychicznymi w postępowaniach z zakresu prawa osobowego dotyczących bezpośrednio stanu zdrowia psychicznego 423 1. Zezwolenie na udzielenie świadczenia zdrowotnego 424 1.1. Wprowadzenie 424 1.2. Przesłanki legalności świadczenia zdrowotnego w razie niemożności wyrażenia zgody przez pacjenta 426 1.3. Postępowanie przed sądem opiekuńczym 427 1.4. Wnioski 437 2. Postępowanie w zakresie stosowania środków przewidzianych w ustawie o ochronie zdrowia psychicznego 440 2.1. Wprowadzenie 440 2.2. Aspekty konstytucyjne i konwencyjne 444 2.3. Przegląd regulacji prawnych dotyczących przymusu w psychiatrii w państwach członkowskich UE 451 2.4. Zaburzenia psychiczne a choroba psychiczna – terminologia ustawy 454 2.5. Przesłanki wydania przez sąd zezwolenia na przymusową hospitalizację psychiatryczną lub przyjęcie do DPS 463 2.6. Postępowanie przed sądem opiekuńczym 473 2.7. Zakres przedmiotowy orzeczenia o przymusowym leczeniu psychiatrycznym 500 2.8. Stosowanie ustawy o ochronie zdrowia psychicznego z perspektywy zawodowego pełnomocnika 503 2.9. Stosowanie ustawy o ochronie zdrowia psychicznego z perspektywy lekarza psychiatry 510 2.10. Wnioski 520 3. Przymusowe leczenie osób uzależnionych 525 3.1. Wprowadzenie 525 3.2. Przymusowe leczenie osób uzależnionych od alkoholu 527 3.3. Przymusowe leczenie osób uzależnionych od środków odurzających 536 3.4. Wnioski 537 4. Zezwolenie na zawarcie małżeństwa. Unieważnienie małżeństwa ze względu na chorobę psychiczną albo niedorozwój umysłowy 539 4.1. Wprowadzenie 539 4.2. Postępowanie o udzielenie zezwolenia na zawarcie małżeństwa 543 4.3. Postępowanie o unieważnienie małżeństwa ze względu na chorobę psychiczną albo niedorozwój umysłowy 552 4.4. Wnioski 555 5. Postępowanie o ograniczenie wolności osobistej i inne na podstawie ustawy o pomocy społecznej 560 6. Postępowanie wobec osób z zaburzeniami psychicznymi stwarzających zagrożenie życia, zdrowia lub wolności seksualnej innych osób – wzmianka 564 7. Postępowanie o uchylenie tajemnicy lekarskiej – wzmianka 571 8. Sędziowska kontrola szpitali psychiatrycznych i domów pomocy społecznej oraz zakładów leczenia uzależnień – wzmianka 572     Rozdział VII U progu zniesienia ubezwłasnowolnienia 575 1. Wprowadzenie 575 2. Założenia modelu wspieranego podejmowania decyzji 578 3. Projektowane rozwiązania z perspektywy procesowej 582     Rozdział VIII Badania ankietowe 591 1. Wprowadzenie 591 2. Wyniki badań 592 2.1. Dane ogólne o respondentach 592 2.2. Pytania poświęcone osobom z zaburzeniami psychicznymi lub intelektualnymi 594 2.3. Pytania poświęcone osobom starszym 600 2.4. Pytania wspólne dla obu grup 604 2.5. Uwagi respondentów 610 3. Badanie Ośrodka Badawczego Adwokatury 614 4. Wnioski w świetle art. 13 KPON 616     Zakończenie 623     Bibliografia 643