Zatrudnianie cudzoziemców. Problematyka prawa pracy, administracyjnego i finansów publicznych

Zatrudnianie cudzoziemców w Polsce to dziś jedno z najbardziej złożonych zagadnień prawnych. Migracja obywateli państw trzecich wymusiła głębokie zmiany w przepisach dotyczących legalizacji pobytu, dostępu do rynku pracy oraz zasad opodatkowania. Książka zawiera analizę obowiązujących regulacji prawnych dotyczących zatrudnienia cudzoziemców ze szczególnym uwzględnieniem obywateli Ukrainy, łącząc zagadnienia związane z prawem pracy, administracyjnym oraz finansów publicznych. Autorzy omawiają zarówno fundamentalne zasady zatrudniania cudzoziemców, jak i najnowsze zmiany legislacyjne oraz odpowiadają na pytania: • jakie są procedury legalizacji pobytu cudzoziemców na terenie Polski; • jak wygląda przebieg procedur związanych z uzyskaniem zezwoleń na pracę i jakie są ich rodzaje; • jakie prawa i obowiązki mają pracodawcy zatrudniający obcokrajowców; • jak opodatkowane jest wynagrodzenie otrzymywane przez cudzoziemca zatrudnionego w Polsce oraz jak przedstawia się problem objęcia składkami na ubezpieczenie społeczne. Publikacja przeznaczona jest dla prawników obsługujących przedsiębiorców, specjalistów HR, doradców podatkowych, a także pracowników administracji publicznej odpowiedzialnych za sprawy cudzoziemców. Zainteresuje również pracowników naukowych i studentów studiów prawniczych i administracyjnych, a także słuchaczy kursów związanych z problematyką zatrudniania cudzoziemców.

Spis treści „Zatrudnianie cudzoziemców w Polsce: Aspekty prawne i administracyjne” Zawartość Nr strony     Wykaz skrótów 17     Wstęp 23     Rozdział I Zagadnienia ogólne 25 1. Źródła prawa regulującego zatrudnianie cudzoziemców na terytorium RP 25 2. Pojęcie „cudzoziemiec” 30 3. Pojęcie „wykonywanie pracy” 32 4. Postępowania administracyjne związane z uzyskaniem prawa do legalnego pobytu na terytorium RP 36 4.1. Postępowania administracyjne prowadzone na podstawie ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej 43 4.1.1. Postępowanie administracyjne w sprawie udzielania ochrony międzynarodowej 45 4.1.2. Postępowanie administracyjne w sprawie udzielenia ochrony czasowej 54 4.1.3. Postępowanie administracyjne w sprawie uzyskania statusu azylanta 56 4.2. Postępowanie administracyjne w sprawie przyznania Karty Polaka regulowane w ustawie o Karcie Polaka 58 4.3. Postępowania administracyjne prowadzone na podstawie ustawy o cudzoziemcach 61 4.3.1. Postępowanie administracyjne dotyczące odmowy wjazdu na teren RP 75 4.3.2. Postępowanie administracyjne w sprawie wydania wizy 79 4.3.3. Postępowanie administracyjne w sprawie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy 92 4.3.4. Postępowanie administracyjne w sprawie zezwolenia na pobyt stały 110 4.3.5. Postępowanie administracyjne w sprawie zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE 113 4.3.6. Postępowania administracyjne związane z kontrolą legalności pobytu cudzoziemców na terytorium RP 115 4.3.7. Postępowania administracyjne związane z wydawaniem dokumentów cudzoziemcom 122     Rozdział II Podstawy prawne dopuszczenia do zatrudnienia cudzoziemca w Polsce 125 1. Ogólne informacje na temat zatrudniania cudzoziemców na terytorium RP 125 2. Dokumenty potwierdzające legalność pobytu cudzoziemca na terytorium RP i inne dokumenty wydawane cudzoziemcom 130 3. Przypadki, w których cudzoziemcy posiadają ograniczony dostęp do polskiego rynku pracy 144 3.1. Rodzaj pracy wymagającej zezwolenia 144 3.2. Rodzaje podstaw legalizacji pobytu na terenie RP umożliwiających podjęcie pracy 145 3.3. Cudzoziemcy, którzy mają ograniczony dostęp do rynku pracy określony odpowiednimi zezwoleniami na pobyt czasowy bądź warunkami pobytu przewidzianymi odpowiednimi przepisami ustawy o cudzoziemcach 147 3.3.1. Wykonywanie pracy w ramach zezwolenia na pobyt czasowy, o którym mowa w art. 114 ust. 1 lub 1a, art. 126, art. 127, art. 137a, art. 139a ust. 1, art. 139o ust. 1 lub art. 142 ust. 3 u.c. 148 3.3.2. Wykonywanie pracy w ramach korzystania z mobilności krótkoterminowej posiadacza Niebieskiej Karty UE w celu wykonywania działalności zawodowej 152 3.3.3. Wykonywanie pracy w ramach korzystania z mobilności krótkoterminowej pracownika kadry kierowniczej, specjalisty lub pracownika odbywającego staż w ramach przeniesienia wewnątrz przedsiębiorstwa, na warunkach określonych w art. 139n ust. 1 u.c. 153 3.3.4. Wykonywanie pracy w ramach korzystania z mobilności krótkoterminowej naukowca na warunkach określonych w art. 156b ust. 1 u.c. 154 3.3.5. Wykonywanie pracy w ramach korzystania z mobilności studenta na warunkach określonych w art. 149b ust. 1 u.c. 154 3.3.6. Wykonywanie pracy w czasie pobytu na terytorium RP na podstawie art. 108 ust. 1 u.c. 155 3.4. Cudzoziemcy, którzy mają ograniczony dostęp do rynku pracy, określony zezwoleniem na pracę lub oświadczeniem o powierzeniu pracy cudzoziemcowi, i przebywają na terytorium RP na określonych podstawach pobytu 157 3.4.1. Uprawnienie do pobytu na terytorium RP na podstawie wizy wydanej w celu, o którym mowa w art. 60 ust. 1 pkt 3–10, 12 –13b, 17 –21, 23 –24b u.c. 157 3.4.2. Uprawnienie do pobytu na terytorium RP na podstawie art. 108 ust. 1 pkt 2 lub art. 206 ust. 1 pkt 2 u.c. lub na podstawie umieszczonego w dokumencie podróży odcisku stempla, który potwierdza złożenie wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE 165 3.4.3. Uprawnienie do pobytu na terytorium RP na podstawie zezwolenia na pobyt czasowy 166 3.4.4. Uprawnienie do pobytu na terytorium RP na podstawie dokumentu, o którym mowa w art. 61 u.c. 168 3.4.5. Uprawnienie do pobytu na terytorium RP na podstawie dokumentu pobytowego wydanego przez inne państwo obszaru Schengen 168 3.4.6. Uprawnienie do pobytu na terytorium RP w ramach ruchu bezwizowego 170 4. Przypadki, w których cudzoziemcy posiadają swobodny dostęp do polskiego rynku pracy 173 4.1. Swobodny dostęp do polskiego rynku pracy w przypadkach wskazanych w art. 3 ust. 1 u.w.d.p.p. 174 4.1.1. Więzy pokrewieństwa lub rodzinne z obywatelem państwa członkowskiego Unii Europejskiej, państwa członkowskiego Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu (EFTA), obywatelem polskim lub posiadanie obywatelstwa Konfederacji Szwajcarskiej 176 4.1.2. Posiadanie prawa stałego pobytu lub zezwolenia na pobyt stały w RP 177 4.1.3. Posiadanie zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE 180 4.1.4. Posiadanie statusu uchodźcy 181 4.1.5. Korzystanie z ochrony uzupełniającej 184 4.1.6. Posiadanie zgody na pobyt ze względów humanitarnych 185 4.1.7. Posiadanie zgody na pobyt tolerowany w RP 185 4.1.8. Korzystanie z ochrony czasowej w RP 185 4.1.9. Posiadanie ważnego zaświadczenia wydanego na podstawie art. 35 ust. 1 u.u.c.o. 186 4.1.10. Posiadanie niektórych rodzajów zezwoleń na pobyt czasowy oraz niektórych rodzajów wiz 187 4.1.11. Przebywanie na terytorium RP na podstawie art. 108 ust. 1 pkt 2 lub art. 206 ust. 1 pkt 2 u.c. lub na podstawie umieszczonego w dokumencie podróży odcisku stempla 188 4.2. Przypadki, o których mowa w art. 3 ust. 5 u.w.d.p.p. 190 4.3. Przypadki, o których mowa w art. 3 ust. 6 i 7 u.w.d.p.p. 192 5. Regulacje dotyczące obywateli Ukrainy 197 5.1. Sytuacja prawna obywateli Ukrainy w okresie przed 24.02.2022 r. 198 5.1.1. Ułatwienia w legalizacji pobytu na terytorium RP 198 5.1.2. Ułatwienia w procedurze związanej z uzyskaniem zezwolenia na pracę 201 5.2. Sytuacja prawna obywateli Ukrainy po 24.02.2022 r. 202 5.2.1. Zakres podmiotowy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa 206 5.2.2. Dokumenty, na podstawie których obywatele Ukrainy mogą wjeżdżać do Polski 209 5.2.3. Legalność pobytu obywateli Ukrainy 212 5.2.4. Rejestr PESEL oraz rejestrowanie pobytu obywatela Ukrainy na terytorium RP 229 5.2.5. Zatrudnienie 234     Rozdział III Postępowania administracyjne w sprawie udzielenia zezwoleń na pracę i wpisu oświadczenia o powierzeniu pracy cudzoziemcowi 247 1. Wprowadzenie 247 2. Postępowania administracyjne w sprawie udzielenia zezwoleń na pobyt czasowy i pracę na podstawie ustawy o cudzoziemcach 249 2.1. Rodzaje zezwoleń oraz przesłanki ich uzyskania 249 2.1.1. Rodzaje zezwoleń ze względu na cel, w jakim są wydawane 251 2.1.2. Przesłanki do uzyskania zezwoleń 258 2.2. Postępowanie administracyjne w sprawie wydania zezwolenia na pobyt czasowy i pracę 263 2.2.1. Organ właściwy 264 2.2.2. Wnioskodawca, wniosek, dokumenty załączane do wniosku 264 2.2.3. Odmowa wszczęcia postępowania 268 2.2.4. Postępowanie dowodowe 271 2.2.5. Decyzja 272 2.3. Instytucja milczącego załatwienia sprawy w ustawie o cudzoziemcach 281 3. Postępowania administracyjne w sprawie udzielenia zezwolenia na pracę na podstawie ustawy o warunkach dopuszczalności powierzenia pracy cudzoziemcom oraz w sprawie wpisu oświadczenia o powierzeniu pracy cudzoziemcowi 285 3.1. Zależność pomiędzy jednolitymi zezwoleniami na pracę a zezwoleniami na pracę wydawanymi na podstawie ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy 286 3.2. Rodzaje zezwoleń na pracę ze względu na cel, w jakim są wydawane oraz przesłanki pozytywne i negatywne do uzyskania zezwolenia na pracę 289 3.2.1. Rodzaje zezwoleń na pracę ze względu na cel, w jakim są wydawane 289 3.2.2. Warunki pozytywne i przesłanki negatywne do uzyskania zezwolenia na pracę 290 3.3. Postępowania administracyjne w sprawach wydania zezwoleń na pracę 297 3.3.1. Organ właściwy 300 3.3.2. Wnioskodawca, wniosek, dokumenty załączane do wniosku 302 3.3.3. Postępowanie dowodowe 313 3.3.4. Decyzja 315 3.4. Ubieganie się o zezwolenie na pracę sezonową 331 3.5. Oświadczenie o powierzeniu pracy cudzoziemcowi 333 3.5.1. Charakter prawny oświadczenia o powierzeniu wykonywania pracy cudzoziemcowi 333 3.5.2. Organ właściwy 342 3.5.3. Wnioskodawca, elementy oświadczenia 344 3.5.4. Postępowanie dowodowe 347 3.5.5. Termin na dokonanie wpisu do ewidencji 350 3.5.6. Decyzja o odmowie wpisu oświadczenia o powierzeniu pracy cudzoziemcowi do ewidencji 351 3.5.7. Opłaty za wpis oświadczenia 356     Rozdział IV Regulacje z zakresu prawa pracy dotyczące zatrudnienia cudzoziemców 359 1. Wprowadzenie 359 1.1. Podmiot powierzający wykonywanie pracy 359 1.2. Poszukujący pracy 362 1.3. Pracownik odbywający staż 366 1.4. Specjalista 369 1.5. Pracodawca 371 1.6. Pracodawca macierzysty 373 1.7. Pracodawca użytkownik 374 2. Wykonywanie pracy przez cudzoziemca, wykonywanie pracy w zawodzie wymagającym wysokich kwalifikacji, inna praca zarobkowa 377 3. Zawody, w przypadku których wiedzę, umiejętności i kompetencje poświadczone liczbą wymaganych lat odpowiedniego doświadczenia zawodowego uznaje się do celów stosowania niebieskiej karty UE za równoważne z wiedzą, umiejętnościami i kompetencjami poświadczonymi kwalifikacjami uzyskanymi w ramach kształcenia na poziomie wyższym 381 4. Podstawy prawne świadczenia pracy 387 5. Określenie istotnych warunków zatrudnienia 394 6. Obowiązki podmiotu powierzającego pracę 403 6.1. Obowiązki dotyczące umowy z cudzoziemcem 403 6.2. Obowiązki informacyjne w stosunku do cudzoziemca 408 6.3. Obowiązki podmiotu powierzającego pracę cudzoziemcowi wynikające z wydania zezwolenia na pracę 412 6.4. Obowiązki podmiotu powierzającego pracę cudzoziemcowi, którego oświadczenie o powierzeniu pracy cudzoziemcowi zostało wpisane do ewidencji oświadczeń 414 7. Uprawnienia i obowiązki pracownika cudzoziemca 416 7.1. Uprawnienie do informacji 417 7.2. Uprawnienie do pouczenia o roszczeniach przeciwko podmiotowi powierzającemu pracę 417 8. Uzyskanie statusu bezrobotnego i poszukującego pracy przez cudzoziemca 419     Rozdział V Zmiany warunków zatrudnienia oraz cofanie, przedłużanie, wygaśnięcie, uchylanie zezwoleń na pracę 427 1. Zmiany podmiotowe i przedmiotowe warunków zatrudnienia i ich wpływ na wydane zezwolenia i złożone oświadczenia o powierzeniu pracy cudzoziemcowi 427 1.1. Zmiany niewymagające wydania nowego zezwolenia na pracę czy wpisu nowego oświadczenia o powierzeniu pracy cudzoziemcowi 427 1.1.1. Zmiany niewymagające wydania nowego zezwolenia na pracę na podstawie ustawy o warunkach dopuszczalności powierzenia pracy cudzoziemcom 427 1.1.2. Zmiany niewymagające wydania nowego zezwolenia lub niewymagające zmiany zezwolenia na pracę na podstawie ustawy o cudzoziemcach 431 1.1.3. Zmiany niewymagające wpisu nowego oświadczenia o powierzeniu pracy cudzoziemcowi 433 1.2. Przypadki wymagające zmiany lub wydania nowego zezwolenia 434 2. Przedłużenie zezwolenia na pracę 440 2.1. Wydanie kolejnego zezwolenia na pobyt czasowy i pracę 440 2.2. Przedłużenie zezwolenia na pracę a wydanie kolejnego zezwolenia na pracę 444 3. Legalność pracy po upływie okresu ważności oświadczenia o powierzeniu wykonywania pracy cudzoziemcowi 448 4. Cofnięcie zezwolenia 450 5. Uchylenie zezwolenia 455 6. Wygaśnięcie zezwolenia 457 6.1. Wygaśnięcie zezwolenia na pobyt czasowy i pracę na podstawie ustawy o cudzoziemcach 457 6.2. Wygaśnięcie zezwolenia na podstawie ustawy o warunkach dopuszczalności powierzenia pracy cudzoziemcom 458     Rozdział VI Kontrola legalności zatrudnienia cudzoziemców 461 1. Pojęcie nielegalnej pracy zarobkowej cudzoziemca 461 2. Organy kontroli 463 3. Przepisy karne dotyczące legalności zatrudnienia 467     Rozdział VII Opodatkowanie dochodów pracowników cudzoziemców ze stosunku pracy 475 1. Ogólne zasady opodatkowania dochodów uzyskanych ze stosunku pracy 475 1.1. Pojęcie przychodu, kosztów uzyskania przychodu i dochodu ze stosunku pracy 475 1.1.1. Pojęcie przychodu ze stosunku pracy 475 1.1.2. Pracownicze koszty uzyskania przychodu 480 1.2. Stawka podatkowa i sposób opodatkowania 482 1.3. Wybrane preferencje w zakresie opodatkowania dochodów pracowników 485 1.3.1. Zagadnienia ogólne 485 1.3.2. Ulga dla młodych 487 1.3.3. Ulga na powrót 490 1.3.4. Ulga dla rodzin wielodzietnych 492 1.3.5. Ulga dla pracujących seniorów 496 1.4. Zwolnienie przychodów pracownika uzyskanych z tytułu nielegalnego zatrudnienia oraz skutki dla pracodawcy 498 1.5. Zasady opodatkowania dochodu pracownika cudzoziemca 500 2. Podwójne opodatkowanie dochodów ze stosunku pracy i jego unikanie 501 2.1. Rodzaje podwójnego opodatkowania 501 2.2. Problem podwójnego opodatkowania dochodów osób fizycznych 503 2.3. Charakter umów o unikania podwójnego opodatkowania 509 2.4. Opodatkowanie dochodu ze stosunku pracy według Modelu Konwencji OECD 511 2.5. Opodatkowanie dochodu ze stosunku pracy według Modelu Konwencji ONZ 519 2.6. Znaczenie pozostałych wzorców konwencji dotyczących umów o unikaniu podwójnego opodatkowania 521 3. Zasady opodatkowania dochodu ze stosunku pracy przewidziane w umowie polsko-ukraińskiej 521 4. Opodatkowanie dochodów pracowniczych obywatela Ukrainy zatrudnionego w Polsce przez polskiego pracodawcę 526 4.1. Opodatkowanie dochodów pracowniczych obywatela Ukrainy będącego rezydentem RP 526 4.2. Opodatkowanie dochodów pracowniczych obywatela Ukrainy będącego nierezydentem 530     Rozdział VIII Objęcie dochodów cudzoziemców ze stosunku pracy składkami na ubezpieczenia społeczne 531 1. Ogólne zasady objęcia składkami dochodu ze stosunku pracy 531 2. Szczegółowe zasady dotyczące objęcia składkami dochodów pracowników z krajów UE, Europejskiego Obszaru Gospodarczego lub Szwajcarii 535 3. Regulacje dotyczące ubezpieczeń społecznych wynikające z umów międzynarodowych zawartych z krajami spoza UE 537 4. Zasady dotyczące koordynacji ubezpieczeń społecznych przewidziane w relacjach Polska – Ukraina 538     Rozdział IX Składki na ubezpieczenie zdrowotne pracowników cudzoziemców 541 1. Ogólne zasady podlegania ubezpieczeniom zdrowotnym 541 2. Składka na ubezpieczenie zdrowotne 542 3. Szczegółowe zasady dotyczące pracowników delegowanych z krajów UE, Europejskiego Obszaru Gospodarczego lub Szwajcarii 543     Podsumowanie 545 Bibliografia 549 Wykaz orzeczeń 561 O autorach 565