Ewolucja ustrojów państwowych i instytucji prawnych

W podręczniku autorzy omawiają genezę najważniejszych instytucji prawnoustrojowych i prawnosądowych będących podstawą europejskiej kultury prawnej. Ich wykład dotyczy dwóch zasadniczych zagadnień: • konstytucjonalizmu – w zakresie kwestii ustrojowych, • kodyfikacji – w zakresie instytucji prawnosądowych. Opracowanie prezentuje historyczne tło powstania konstytucji i jej podstawowych treści oraz kodyfikacji i jej założeń. Przedstawia też ewolucję instytucji ustrojowych regulowanych w konstytucjach oraz instytucji prawa sądowego zawartych w kodeksach.

Spis treści „Ewolucja ustrojów państwowych i instytucji prawnych” Zawartość Nr strony Wykaz skrótów 11 Słowo wstępne 13 Część I: Ewolucja ustrojów państwowych   Rozdział I: Europejski standard ustrojowy (demokracja liberalna i jej odmiany) 19 Rozdział II: Konstytucjonalizm – pojęcie, geneza, fundamenty filozoficzne 24 2.1. Pojęcie konstytucjonalizmu 24 2.2. Geneza konstytucjonalizmu 26 2.3. Fundamenty doktrynalne konstytucjonalizmu 28 2.4. Dwa modele konstytucji 34 Rozdział III: Europejska droga do konstytucjonalizmu – ewolucja ustrojów państw europejskich od średniowiecza do początków konstytucjonalizmu 37 3.1. Perspektywa ogólna 37 3.2. Głowa państwa 41 3.3. Tworzenie prawa 45 3.4. Zarządzanie państwem 50 3.5. Wymiar sprawiedliwości 56 3.6. Obywatel 59 Rozdział IV: Polska droga do konstytucjonalizmu – ewolucja ustroju Polski od średniowiecza do końca XVIII wieku 63 4.1. Charakter państwa polsko-litewskiego 64 4.2. Społeczeństwo – zarys problematyki 66 4.3. Władza królewska 67 4.4. Sejm 72 4.5. Sejmiki 78 4.6. Konstytucja 3 maja 80 Rozdział V: Ewolucja podstawowych modeli ustrojowych od schyłku XVIII do końca XX wieku – cechy i przykłady 85 5.1. Monarchia konstytucyjna 85 5.2. Monarchia parlamentarna 89 5.3. Republika prezydencka 93 5.4. Republika parlamentarna 99 5.5. Państwo federalne 106 5.6. Państwo autorytarne 115 5.7. Państwo totalitarne 119 Rozdział VI: Modele ustrojowe na ziemiach polskich w XIX wieku i w Polsce w XX stuleciu (Księstwo Warszawskie, Królestwo Polskie, autonomia Galicji, II Rzeczpospolita, PRL, transformacja ustrojowa, 1989–1997) 122 6.1. Księstwo Warszawskie 122 6.2. Królestwo Kongresowe 124 6.3. Ustrój Galicji w dobie autonomii 128 6.4. Królestwo Polskie jako element Mitteleuropy 130 6.5. Odbudowa państwa polskiego 131 6.6. II Rzeczpospolita 133 6.7. Powstanie Polski Ludowej 145 6.8. Powstanie III Rzeczypospolitej 154 Rozdział VII: Ewolucja stanowienia prawa w państwie konstytucyjnym – instytucje, procedury, badanie jakości prawa 161 7.1. Podmioty uczestniczące w procedurze ustawodawczej 161 7.2. Struktura ciał ustawodawczych 163 7.3. Skład ciał ustawodawczych i sposób ich powoływania 165 7.4. Badanie konstytucyjności ustaw 172 Rozdział VIII: Ewolucja administracji państwa – zarząd centralny i terytorialny, samorząd terytorialny, zawodowy i gospodarczy, kontrola decyzji administracyjnych 174 8.1. Perspektywa europejska 174 8.2. Zarząd państwa w Polsce 187 Rozdział IX: Ewolucja sądownictwa w państwie konstytucyjnym – instytucje, gwarancje niezależności sądów i niezawisłości sędziowskiej 202 9.1. Sądownictwo jako trzecia władza 202 9.2. Gwarancje niezależności władzy sądowej 204 9.3. Gwarancje niezawisłości sędziowskiej 205 Rozdział X: Ewolucja statusu prawnego obywatela – gwarancje praw obywatelskich, instytucje obywatelskie 210 Rozdział XI: Europejskie struktury ponadpaństwowe – historia i współczesność 219 11.1. Historyczne przykłady europejskich projektów i inicjatyw integracyjnych 219 11.2. Idee integracyjne w okresie międzywojennym i w czasie II wojny światowej 224 11.3. Koncepcje integracyjne po II wojnie światowej 225 11.4. Powstanie Wspólnot Europejskich 226 Część II: Ewolucja instytucji prawnych   Rozdział XII: Źródła europejskiej tradycji prawnej – prawo zwyczajowe, recepcja prawa rzymskiego, prawo kanoniczne, rola uniwersytetu 231 Rozdział XIII: Prawo anglosaskie – charakterystyka, źródła, znaczenie 238 13.1. Geneza common law 238 13.2. Instytucja rytu i precedensu w common law 241 13.3. Equity law 245 13.4. Literatura prawnicza i jej znaczenie dla prawa anglosaskiego 247 13.5. Prawo anglosaskie w Stanach Zjednoczonych 249 Rozdział XIV: Źródła prawa w I Rzeczypospolitej 252 Rozdział XV: Kodyfikacja – pojęcie, geneza, założenia filozoficzne 259 15.1. Próby porządkowania prawa w okresie przedkodyfikacyjnym 260 15.2. Rozwój idei kodyfikacji, założenia filozoficzne 262 15.3. Cechy idealnego kodeksu 265 15.4. Najważniejsze kodyfikacje XVIII i XIX wieku 268 Rozdział XVI: Podstawowe kodyfikacje XIX wieku – przebieg prac kodyfikacyjnych, ogólna charakterystyka 270 16.1. Najważniejsze kodeksy cywilne 270 16.2. Najważniejsze kodeksy karne 289 Rozdział XVII: Unifikacja prawa w II Rzeczypospolitej 298 Rozdział XVIII: Nauka prawa w XVIII–XX wieku w Europie i na ziemiach polskich oraz w II Rzeczypospolitej 306 18.1. Nauka prawa cywilnego 306 18.2. Nauka prawa karnego 310 Rozdział XIX: Nauczanie prawa (model kontynentalny, model anglosaski, szkoły prawa, studia uniwersyteckie) 319 Rozdział XX: Dzieje podstawowych instytucji prawa cywilnego (od średniowiecza do XX wieku) 324 20.1. Prawo osobowe 324 20.2. Małżeństwo i rodzina 328 20.3. Prawo rzeczowe 343 20.4. Zobowiązania 346 20.5. Prawo spadkowe 351 Rozdział XXI: Dzieje prawa karnego (od średniowiecza do XX wieku) 356 21.1. Wyodrębnienie się prawa karnego 356 21.2. Kształtowanie się form odpowiedzialności karnej 361 21.3. Poszukiwanie właściwego zestawu środków karnych 364 Rozdział XXII: Postępowanie przed sądem (średniowiecze – XX wiek) – proces skargowy, proces cywilny, proces karny 368 22.1. Proces cywilny 369 22.2. Proces karny 377 Wskazówki bibliograficzne 387 Skorowidz 389 O Autorach 405