Prawo ubezpieczeń gospodarczych

Publikacja stanowi kompleksowe opracowanie zagadnień związanych z umową ubezpieczenia, odpowiedzialnością za szkodę oraz dochodzeniem roszczeń odszkodowawczych. Książka obejmuje m.in.:• rys historyczny ubezpieczeń i źródła prawa ubezpieczeniowego,• podstawowe pojęcia z zakresu ubezpieczeń,• klasyfikację i podział ubezpieczeń gospodarczych,• charakter prawny umowy ubezpieczenia,• zasady prowadzenia działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej,• dystrybucję ubezpieczeń,• procesowe aspekty dochodzenia roszczeń od zakładów ubezpieczeń,• wpływ nowych technologii na sektor ubezpieczeń,• przestępczość ubezpieczeniową. Książka jest przeznaczona dla prawników praktyków i aplikantów specjalizujących się w prawie cywilnym i ubezpieczeniowym, pracowników działów prawnych firm ubezpieczeniowych oraz przedstawicieli nauki i studentów prawa i ekonomii.

Spis treści „Prawo Ubezpieczeń Gospodarczych” Zawartość Nr strony     Wykaz skrótów 21     Wprowadzenie 27     Rozdział I. Rys historyczny ubezpieczeń. Źródła prawa ubezpieczeń. Podstawowe pojęcia z zakresu ubezpieczeń 29 1. Rys historyczny, źródła prawa, podstawowe pojęcia z zakresu ubezpieczeń 30 1.1. Historia ubezpieczeń na świecie 30 1.2. Historia ubezpieczeń w Polsce 35 1.3. Ubezpieczenia w Polsce Ludowej 36 1.3.1. Dekret z 3.01.1947 r. o uregulowaniu ubezpieczeń rzeczowych i osobowych 36 1.3.2. Ustawa z 28.03.1952 r. o ubezpieczeniach państwowych 37 1.3.3. Ustawa z 2.12.1958 r. o ubezpieczeniach majątkowych i osobowych 38 1.3.4. Ustawa z 20.09.1984 r. o ubezpieczeniach osobowych i majątkowych 41 1.4. Ubezpieczenia po transformacji ustrojowej w Polsce 43 1.4.1. Ustawa z 28.07.1990 r. o działalności ubezpieczeniowej 43 1.4.2. Ustawa z 8.06.1995 r. o zmianie ustawy o działalności ubezpieczeniowej, o zmianie rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej – Kodeks handlowy oraz o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych 48 1.4.3. Pakiet ustaw ubezpieczeniowych 49 1.4.4. Tworzenie jednolitego rynku ubezpieczeniowego w strukturze Unii Europejskiej 52 2. Najważniejsze krajowe źródła współczesnego prawa ubezpieczeń 53 2.1. Kodeks cywilny 53 2.2. Kodeks morski 54 2.3. Ustawa z 22.05.2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych 54 2.4. Ustawa z 7.07.2005 r. o ubezpieczeniach upraw rolnych i zwierząt gospodarskich 55 2.5. Ustawa z 5.08.2015 r. o rozpatrywaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego, o Rzeczniku Finansowym i o Funduszu Edukacji Finansowej 55 2.6. Ustawa z 11.09.2015 r. o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej 56 2.7. Ustawa z 15.12.2017 r. o dystrybucji ubezpieczeń 57 3. Podstawowe pojęcia z zakresu ubezpieczeń 57 3.1. Istota ryzyka i jego rodzaje 57 3.2. Szkoda i sposoby jej naprawienia 59 3.3. Udział własny 61 3.4. Suma ubezpieczenia a suma gwarancyjna 61 3.5. Składka ubezpieczeniowa 62 3.6. Niedoubezpieczenie 64 3.7. Nadubezpieczenie 65 4. System ubezpieczeń gospodarczych a społecznych 65     Rozdział II. Funkcje ubezpieczeń gospodarczych 67 1. Pojęcie funkcji i ich rodzaje 68 1.1. Uwagi ogólne 68 1.2. Funkcja ochrony ubezpieczeniowej 68 1.3. Funkcja kompensacyjna 71 1.4. Funkcja prewencyjna 73 1.5. Funkcja wychowawcza 77 1.6. Funkcja finansowa 78 2. Podsumowanie 79     Rozdział III. Podejmowanie i prowadzenie działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej 81 1. Warunki podejmowania i prowadzenia działalności ubezpieczeniowej 82 1.1. Pojęcie działalności ubezpieczeniowej 82 1.2. Pojęcie działalności reasekuracyjnej 83 2. Czynności ubezpieczeniowe 84 2.1. Podział czynności ubezpieczeniowych 84 2.2. Outsourcing czynności ubezpieczeniowych 85 2.3. Bezpośrednia likwidacja szkód 86 3. Formy organizacyjno-prawne zakładów ubezpieczeń 87 3.1. Rodzaje form prawno-organizacyjnych 87 3.2. Spółka akcyjna 87 3.3. Towarzystwo ubezpieczeń wzajemnych 88 3.4. Małe towarzystwo ubezpieczeń wzajemnych 89 3.5. Spółka europejska 90 4. Wymogi kapitałowe prowadzenia działalności ubezpieczeniowej 91 4.1. Minimalna wysokość kapitału 91 4.2. Margines wypłacalności 92 4.3. Kapitałowy wymóg wypłacalności 92 5. Procedura uzyskania zezwolenia na wykonywanie działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej 93 5.1. Zezwolenie 93 5.2. Wniosek 93 5.3. Promesa 94 5.3.1. Charakter prawny promesy 94 5.3.2. Odmowa wydania promesy 96 5.4. Zezwolenie na prowadzenie działalności ubezpieczeniowej 96 6. Utrata zezwolenia 97 7. Wykonywanie działalności ubezpieczeniowej na terytorium RP przez zagraniczne zakłady ubezpieczeń i zagraniczne zakłady reasekuracji 98 7.1. Główny oddział zagranicznego zakładu ubezpieczeń lub zagranicznego zakładu reasekuracji 99 7.2. Zezwolenie na działalność głównego oddziału 100 7.3. Działalność głównego oddziału zagranicznego zakładu ubezpieczeń lub zagranicznego zakładu reasekuracji 101 7.4. Zakończenie działalności głównego oddziału zagranicznego zakładu ubezpieczeń lub zagranicznego zakładu reasekuracji 102 8. Postępowanie naprawcze zakładu ubezpieczeń lub zakładu reasekuracji 104 8.1. Skutki stwierdzenia niezgodności z kapitałowym wymogiem wypłacalności – Solvency Capital Requirement (SCR) 104 8.2. Skutki stwierdzenia niezgodności z minimalnym wymogiem kapitałowym – Minimum Capital Requirement (MCR) 105 8.3. Zasada proporcji i pomocniczości przy stosowaniu środków nadzoru 106 8.4. Ustanowienie kuratora 107 8.5. Ustanowienie zarządu komisarycznego 107 8.6. Cofnięcie zezwolenia na wykonywanie działalności ubezpieczeniowej lub reasekuracyjnej 108 9. Likwidacja zakładu ubezpieczeń lub zakładu reasekuracji 109 9.1. Likwidacja dobrowolna 109 9.2. Likwidacja przymusowa 110 10. Upadłość zakładu ubezpieczeń i zakładu reasekuracji 112 11. Umowa o przeniesienie portfela ubezpieczeń i portfela reasekuracji 115     Rozdział IV. Pośrednicy ubezpieczeniowi 119 1. Pośrednictwo ubezpieczeniowe 120 1.1. Definicja 120 1.2. Istota 120 1.3. Regulacje prawne 121 2. Agent ubezpieczeniowy 121 2.1. Definicja 121 2.2. Status prawny 122 2.3. Osoba wykonująca czynności agencyjne 122 2.4. Agent oferujący ubezpieczenia uzupełniające 122 2.5. Umowa agencyjna 123 2.6. Pełnomocnictwo agenta 124 2.7. Czynności agencyjne a działalność agencyjna 124 2.8. Warunki wykonywania czynności agencyjnych 124 2.9. Odpowiedzialność za szkody wyrządzone przez agentów ubezpieczeniowych 125 2.9.1. Odpowiedzialność za szkody wyrządzone przez agenta wyłącznego 125 2.9.2. Odpowiedzialność za szkody wyrządzone przez multiagenta 125 3. Broker ubezpieczeniowy 126 3.1. Broker ubezpieczeniowy – definicja 126 3.2. Broker ubezpieczeniowy – status prawny 126 3.3. Umowa brokerska – charakter i przedmiot 127 3.4. Działalność brokerska. Zakres i wymogi wykonywania 127 3.4.1. Czynności brokerskie a działalność brokerska 127 3.4.2. Działalność brokerska jako działalność licencjonowana 127 3.4.3. Wpis do rejestru brokerów 128 3.4.4. Czynności brokerskie – wymogi 128 3.5. Broker ubezpieczeniowy jako pośrednik niezależny 129 3.6. Wynagrodzenie brokera – kurtaż 129 3.7. Porada brokerska 130 3.7.1. Analiza wymagań i potrzeb jako pierwszy element udzielenia porady 130 3.7.2. Porada brokerska jako forma doradztwa 130 3.7.3. Porada brokerska jako sposób niwelowania konfliktu interesów 130 3.7.4. Porada brokerska – treść 131 3.7.5. Porada brokerska – forma 131     Rozdział V. Organy nadzoru, instytucje pomocnicze oraz samorząd branżowy na rynku ubezpieczeń 133 1. Znaczenie i rola organów nadzoru, instytucji pomocniczych i samorządu branżowego na rynku ubezpieczeń 133 2. Komisja Nadzoru Finansowego 134 3. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów 140 4. Rzecznik Finansowy 146 5. Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych (PUODO) 150 6. Najwyższa Izba Kontroli (NIK) 152 7. Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny (UFG) 154 8. Polskie Biuro Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (PBUK) 156 9. Europejski Urząd Nadzoru Ubezpieczeń i Pracowniczych Programów Emerytalnych (ang. The European Insurance and Occupational Pensions Authority, EIOPA) 158 10. Polska Izba Ubezpieczeń (PIU) 159 11. Powiatowi (miejscy) rzecznicy konsumentów 160     Rozdział VI. Kwalifikacja i podział ubezpieczeń gospodarczych 163 1. Istota ubezpieczenia 165 1.1. Ubezpieczenie jako instytucja prawna 168 1.2. Ubezpieczenie jako urządzenie gospodarcze 171 1.3. Ubezpieczenie jako instytucja ekonomiczna 173 1.3.1. Ubezpieczenie jako forma repartycji strat 174 1.3.2. Ubezpieczenie jako instrument przeciwdziałania wystąpieniu szkody i służący jej minimalizacji (urządzenie prewencyjno-ratownicze) 174 2. Systematyka ubezpieczeń 176 2.1. Podział ubezpieczeń według Kodeksu cywilnego 176 2.1.1. Ubezpieczenia majątkowe 176 2.1.2. Ubezpieczenia osobowe 180 2.2. Podział ubezpieczeń według ustawy o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej 181 2.2.1. Ubezpieczenia na życie 181 2.2.2. Pozostałe ubezpieczenia osobowe i majątkowe 182 2.3. Inne podziały ubezpieczeń 184 2.3.1. Ubezpieczenia morskie i lądowe 184 2.3.2. Ubezpieczenia komercyjne i wzajemne 187 2.3.3. Ubezpieczenia indywidualne i zbiorowe 189 2.3.4. Ubezpieczenia osób fizycznych i przedsiębiorców 191 2.3.5. Ubezpieczenia dobrowolne i obowiązkowe 192 2.3.6. Ubezpieczenia krótkoterminowe i długoterminowe 193 2.3.7. Ubezpieczenia prywatne, ubezpieczenia gospodarcze a ubezpieczenia społeczne 194     Rozdział VII. Ubezpieczenia majątkowe 195 1. Systematyka ubezpieczeń gospodarczych 196 2. Przedmiot ubezpieczenia 198 2.1. Cechy interesu ubezpieczeniowego 200 2.2. Przedmiot ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej 204 2.3. Ubezpieczenie odpowiedzialności innej niż cywilnoprawna 206 3. Świadczenie odszkodowawcze ubezpieczyciela 208 3.1. Charakter świadczenia 208 3.2. Szkoda i odszkodowanie 210 3.3. Związek przyczynowy 214 3.4. Ograniczenia świadczenia ubezpieczeniowego 215 3.5. Terminy spełnienia świadczenia ubezpieczeniowego 223 4. Suma ubezpieczenia 225 5. Zakres czasowy w ubezpieczeniach odpowiedzialności cywilnej 230 6. Roszczenie bezpośrednie poszkodowanego do ubezpieczyciela (actio directa) 233 7. Regres ubezpieczeniowy 234 7.1. Regres nietypowy 239 8. Przedawnienie roszczeń z umowy ubezpieczenia 241     Rozdział VIII. Ubezpieczenia osobowe 247 1. Charakterystyka ubezpieczeń osobowych 247 1.1. Przedmiot ubezpieczeń osobowych 247 1.2. Świadczenie ubezpieczeniowe w ubezpieczeniach osobowych 248 1.3. Podział ubezpieczeń osobowych 248 1.4. Umowa ubezpieczenia na cudzy rachunek w ubezpieczeniach osobowych 250 1.5. Uprawniony do świadczenia w ubezpieczeniach osobowych 252 1.6. Ocena ryzyka w ubezpieczeniach osobowych 254 1.7. Wypowiedzenie umowy ubezpieczenia w ubezpieczeniach osobowych 257 2. Ubezpieczenia na życie 260 2.1. Ubezpieczenia na życie i dożycie 260 2.2. Ubezpieczenia posagowe, zaopatrzenia dzieci 265 2.3. Ubezpieczenia o charakterze inwestycyjnym 266 2.4. Ubezpieczenia rentowe 273 2.5. Ubezpieczenia wypadkowe i chorobowe 274 2.5.1. Ubezpieczenia wypadkowe 275 2.5.2. Ubezpieczenia chorobowe 276 2.6. Szczegółowe kwestie związane z ubezpieczeniami na życie 277 2.6.1. Elementy umowy ubezpieczenia na życie i obowiązki informacyjne zakładu ubezpieczeń 277 2.6.2. Samobójstwo w ubezpieczeniach na życie 279 3. Opodatkowanie świadczenia wynikającego z umowy ubezpieczenia osobowego 282     Rozdział IX. Ubezpieczenia obowiązkowe 285 1. Definicja ubezpieczenia obowiązkowego 285 2. Ubezpieczenia obowiązkowe a ubezpieczenia przymusowe 287 3. Cel i istota ubezpieczenia obowiązkowego 289 3.1. Strony w ubezpieczeniu obowiązkowym 290 4. Interes ubezpieczeniowy w ubezpieczeniu obowiązkowym 290 5. Granice odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń w ubezpieczeniach obowiązkowych 291 5.1. Pojęcie sumy ubezpieczenia 291 5.2. Pojęcie sumy gwarancyjnej 292 5.3. Podwyższenie sumy gwarancyjnej 293 6. Roszczenie regresowe na gruncie ubezpieczeń obowiązkowych 294 6.1. Regres typowy a regres nietypowy 294 6.2. Funkcje regresu nietypowego 295 6.3. Regres PBUK do zakładu ubezpieczeń 295 7. Wybrane ubezpieczenia obowiązkowe 295 7.1. Uwagi ogólne 295 7.2. Ubezpieczenie OC posiadaczy pojazdów mechanicznych 296 7.3. Ubezpieczenie OC rolników z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego 297 7.4. Ubezpieczenie OC zawodowe 298 7.4.1. Uwagi ogólne 298 7.4.2. Ubezpieczenie OC adwokatów 298 7.4.3. Ubezpieczenie OC architektów oraz inżynierów budownictwa 299 7.4.4. Ubezpieczenia OC podmiotów wykonujących działalność leczniczą 300 7.5. Ubezpieczenia mienia 303 7.5.1. Ubezpieczenie budynków wchodzących w skład gospodarstwa rolnego 303 8. Kontrola spełnienia obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia obowiązkowego i sankcje w przypadku jego naruszenia 303 8.1. Organy uprawnione do kontroli 303 8.2. Sankcje w przypadku braku spełnienia obowiązku 305 8.3. Dodatkowe konsekwencje braku ubezpieczenia OC 306 8.4. Możliwość złagodzenia sankcji 307     Rozdział X. Umowa ubezpieczenia 309 1. Wprowadzenie 309 2. Wypadek ubezpieczeniowy 312 3. Przedmiot ochrony ubezpieczeniowej 313 4. Podmioty stosunku ubezpieczenia 314 4.1. Ubezpieczyciel 314 4.2. Ubezpieczający 314 4.3. Ubezpieczony 315 4.4. Uposażony 316 4.5. Poszkodowany 316 5. Zawarcie umowy ubezpieczenia 316 6. Początek ochrony ubezpieczeniowej 318 7. Wygaśnięcie stosunku ubezpieczenia 318 8. Obowiązki ubezpieczyciela 319 8.1. Świadczenie ubezpieczyciela 319 8.2. Ubezpieczenia majątkowe 320 8.3. Ubezpieczenia osobowe 321 9. Obowiązki ubezpieczającego 322 10. Przedawnienie roszczeń 322     Rozdział XI. Umowa reasekuracji 325 1. Znaczenie gospodarcze oraz pojęcie reasekuracji 326 2. Funkcje umowy reasekuracji 329 3. Wybrane cechy umowy reasekuracji 330 3.1. Umowa reasekuracji jako umowa dwustronnie kwalifikowana 330 3.2. Dwustronnie zobowiązujący charakter oraz odpłatność umowy reasekuracji 331 3.3. Konsensualność umowy reasekuracji 332 3.4. Kauzalność 332 3.5. Umowa reasekuracji jako umowa najwyższego zaufania 332 4. Rodzaje umów reasekuracji 333 4.1. Reasekuracja proporcjonalna i nieproporcjonalna 333 4.2. Reasekuracja fakultatywna, obligatoryjna, obligatoryjno-fakultatywna 335 5. Reasekuracja ubezpieczeń na życie oraz pozostałych ubezpieczeń osobowych oraz ubezpieczeń majątkowych 336 6. Regulacje odnoszące się do umowy reasekuracji 336 6.1. Kodeks cywilny 337 6.2. Ustawa o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej 339 6.3. Wytyczne Komisji Nadzoru Finansowego dotyczące reasekuracji 340 6.4. Zasady Reasekuracyjnego Prawa Kontraktowego – PRICL 342 7. Umowa reasekuracji jako umowa samoregulująca 343 8. Kwalifikacja prawna umowy reasekuracji 344 9. Porozumienia frontingowe 346 10. Umowa reasekuracji a umowa ubezpieczenia 347     Rozdział XII. Gwarancja ubezpieczeniowa 351 1. Wprowadzenie 351 2. Geneza i istota gwarancji ubezpieczeniowej 351 3. Gwarancja ubezpieczeniowa a gwarancja bankowa 352 4. Rodzaje, znaczenie i forma gwarancji ubezpieczeniowych 355 4.1. Rodzaje gwarancji ubezpieczeniowych 355 4.2. Znaczenie gwarancji ubezpieczeniowych 359 4.3. Forma gwarancji ubezpieczeniowych 359 5. Definicja gwarancji ubezpieczeniowej 360 6. Charakter prawny gwarancji ubezpieczeniowej 363     Rozdział XIII. Wybrane produkty ubezpieczeniowe 369 1. Wstęp 369 2. Ubezpieczenie mienia od ognia i innych zdarzeń losowych, ubezpieczenie mienia od wszystkich ryzyk 370 2.1. Przedmiot ubezpieczenia 370 2.2. Definicja szkody 371 2.3. Zakres ubezpieczenia 371 2.4. Miejsce ubezpieczenia 372 2.5. Wyłączenia i ograniczenia odpowiedzialności ubezpieczyciela 372 2.6. Rozszerzenia zakresu ubezpieczenia i koszty dodatkowe 373 2.7. Systemy ubezpieczenia 374 2.8. Suma ubezpieczenia może być kształtowana w ramach trzech podstawowych systemów: na sumy stałe, na sumy zmienne oraz odpowiedzialności na pierwsze ryzyko 374 2.9. Charakterystyczne obowiązki stron umowy 376 2.10. Zasady wypłaty odszkodowania 377 3. Ubezpieczenie mienia od kradzieży z włamaniem i rabunku 377 3.1. Przedmiot ubezpieczenia 377 3.2. Zakres ubezpieczenia 377 3.3. Suma ubezpieczenia i zasady wypłaty odszkodowania 378 3.4. Wyłączenia i ograniczenia odpowiedzialności ubezpieczyciela 378 3.5. Charakterystyczne obowiązki ubezpieczonego 379 4. Ubezpieczenie maszyn od awarii lub uszkodzeń 379 4.1. Przedmiot ubezpieczenia 379 4.2. Zakres ubezpieczenia 379 4.3. Suma ubezpieczenia i zasady wypłaty odszkodowania 380 4.4. Wyłączenia i ograniczenia odpowiedzialności ubezpieczyciela 380 5. Ubezpieczenie przerw w działalności (BI i MLOP) 381 5.1. Przedmiot ubezpieczenia 381 5.2. Przedmiot ubezpieczenia i suma ubezpieczenia 381 5.3. Zakres ubezpieczenia, mechanizm działania 382 5.3.1. Okres ubezpieczenia i okres odszkodowawczy 383 5.3.2. Zwiększone koszty działalności 384 5.4. Wyłączenia i ograniczenia odpowiedzialności ubezpieczyciela 384 5.5. Obowiązki stron umowy 385 6. Ubezpieczenie ryzyk budowlano-montażowych 385 6.1. Przedmiot ubezpieczenia 385 6.2. Przedmiot i suma ubezpieczenia 386 6.3. Zakres, okres ubezpieczenia i miejsce ubezpieczenia 386 6.4. Wyłączenia i ograniczenia odpowiedzialności ubezpieczyciela 388 6.5. Obowiązki stron umowy 388 7. Ubezpieczenie odpowiedzialności władz organów osób prawnych (D&O) 389 7.1. Przedmiot ubezpieczenia 389 7.2. Trigger umowy 390 7.2.1. Pokrycie retroaktywne 391 7.2.2. Oświadczenie gwarancyjne, data ciągłości 392 7.2.3. Zgłoszenie tzw. okoliczności 393 7.3. Zakres ubezpieczenia 393 7.4. Podstawowe wyłączenia odpowiedzialności 394 7.5. Obowiązki stron umowy 396 8. Ubezpieczenie ryzyk cybernetycznych 396 8.1. Przedmiot ubezpieczenia 396 8.2. Zakres ubezpieczenia 397 8.3. Podstawowe wyłączenia odpowiedzialności 399 8.4. Charakterystyczne obowiązki stron umowy 400     Rozdział XIV. Bancassurance 403 1. Bancassurance jako zjawisko ekonomiczne 404 2. Bancassurance – definicja 404 3. Pozycja prawna banku 405 4. Bancassurance – regulacje prawne 405 5. Cross-selling 406 6. Ubezpieczenia związane z kredytami 408 6.1. Zabezpieczenie wierzytelności kredytowych 408 6.2. Ubezpieczenie na życie kredytobiorcy 409 6.3. Ubezpieczenie od utraty źródła dochodu 410 6.4. Ubezpieczenie nieruchomości 411 6.5. Ubezpieczenie pomostowe 412 6.6. Ubezpieczenie niskiego wkładu własnego 414 7. Ubezpieczenia towarzyszące innym czynnościom bankowym 415     Rozdział XV. Sytuacja prawna konsumentów na rynku ubezpieczeń 417 1. Wprowadzenie 418 2. Pojęcie konsumenta na rynku usług finansowych 419 3. Obowiązki przedsiębiorcy względem konsumenta (klienta) 423 3.1. Obowiązki przedsiębiorcy związane z zawarciem umowy ubezpieczenia i jej dalszym istnieniem 424 3.2. Termin spełnienia świadczenia przez ubezpieczyciela i skutki jego niedotrzymania 429 3.3. Reklamacja 431 3.4. Zwrot składki za okres niewykorzystanej ochrony ubezpieczeniowej 435 3.5. Prawo odstąpienia od umowy 439 3.6. Ochrona przed nieuczciwymi praktykami na rynku ubezpieczeń 443 4. Ochrona słabszego podmiotu w obowiązkowych umowach ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej 446     Rozdział XVI. Procesowe aspekty dochodzenia roszczeń ubezpieczeniowych 453 1. Pozasądowe tryby dochodzenia roszczeń 454 1.1. Postępowanie likwidacyjne przed zakładem ubezpieczeń 455 1.2. Postępowania przed Sądem Polubownym przy Komisji Nadzoru Finansowego 460 1.2.1. Postępowanie mediacyjne 460 1.2.2. Postępowanie arbitrażowe 461 1.3. Postępowania pozasądowe przed Rzecznikiem Finansowym 462 2. Dochodzenie roszczeń w postępowaniu cywilnym 464 2.1. Tryb i właściwość sądu 464 2.1.1. Określenie strony powodowej i strony pozwanej 465 2.1.2. Wartość przedmiotu sporu i sposób jego wyliczenia 468 2.1.3. Zabezpieczenie powództwa 470 2.1.4. Dowody 471 2.1.5. Przebieg postępowania przed sądem I i II instancji i możliwe rozstrzygnięcia 477 2.2. Wpływ postępowania karnego na dochodzenie roszczeń odszkodowawczych 478 2.2.1. Kompensacyjne środki karne i ich wpływ na wysokość świadczeń odszkodowawczych 478 2.2.2. Dowody w postępowaniu karnym i ich wpływ na postępowanie likwidacyjne i cywilne 480 2.2.3. Roszczenie o zwrot środka kompensacyjnego orzeczonego w sprawie karnej 482     Rozdział XVII. Ochrona danych osobowych w działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej 483 1. Ochrona danych osobowych – podstawowe założenia 483 2. Podstawy prawne ochrony danych osobowych 484 2.1. System ochrony danych osobowych 484 2.2. Konstytucyjne gwarancje prawa do ochrony danych osobowych 485 2.3. Ochrona danych osobowych w aktach Rady Europy 485 2.4. Ochrona danych osobowych w prawie Unii Europejskiej 486 2.4.1. Regulacja traktatowa 486 2.4.2. Ogólne rozporządzenie o ochronie danych osobowych 486 2.4.3. Zakres regulacji RODO 486 2.5. Przepisy branżowe dotyczące przetwarzania danych osobowych w sektorze ubezpieczeniowym 487 3. Dane osobowe 487 4. Dane zwykłe i dane szczególnych kategorii 490 4.1. Podział na dane zwykłe i dane szczególnych kategorii 490 4.2. Dane dotyczące zdrowia 491 4.3. Dane biometryczne 491 5. Podmiot uprawniony 492 6. Podmioty zobowiązane 492 6.1. Administrator 493 6.2. Współadministratorzy 494 6.3. Podmiot przetwarzający 495 6.4. Dalszy podmiot przetwarzający 497 7. Przetwarzanie 498 7.1. Pojęcie 498 7.2. Dopuszczalność przetwarzania danych osobowych 498 7.3. Realizacja zasad rozliczalności przetwarzania 499 7.4. Podstawy przetwarzania danych zwykłych 502 7.5. Przetwarzanie danych osobowych na podstawie zgody osoby, której dane dotyczą 504   11. Rozwiązania techniczno-organizacyjne 515 12. Inspektor ochrony danych 517     Rozdział XVIII. Przestępczość ubezpieczeniowa 519 1. Wprowadzenie 519 2. Definiowanie przestępczości ubezpieczeniowej 520 2.1. Sprawcy przestępstw ubezpieczeniowych 522 3. Formy współdziałania przestępnego 524 3.1. Zorganizowana grupa przestępcza / związek przestępczy 524 3.2. Współsprawstwo 525 3.3. Sprawstwo kierownicze, sprawstwo polecające i podżeganie 526 3.4. Pomocnictwo 529 4. Jedność czynu i zbieg przepisów ustawy 532 5. Oszustwo ubezpieczeniowe – art. 298 § 1 k.k. 533 6. Oszustwo klasyczne (wyłudzenie nienależnego świadczenia) – art. 286 § 1 k.k. 537 7. Fałsz materialny dokumentu – art. 270 § 1 k.k. 539 8. Usiłowanie jako stadialna forma przestępstwa ubezpieczeniowego 541 9. Wybrane pozostałe przestępstwa związane z ubezpieczeniami 543 10. Sankcje penalne 546 11. Przeciwdziałanie przestępczości ubezpieczeniowej 548     Rozdział XIX. Nowe technologie w działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej 551 1. Znaczenie nowych technologii w sektorze ubezpieczeń i reasekuracji 552 2. InsurTech i insurtech – wyjaśnienie pojęć 552 3. Sztuczna inteligencja i jej systemy 553 3.1. Pojęcie sztucznej inteligencji i systemów sztucznej inteligencji 553 3.2. Zastosowanie systemów sztucznej inteligencji w działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej 554 3.3. Wybrane wyzwania prawne związane z wykorzystaniem systemów AI 556 4. Blockchain i smart contracts 559 4.1. Pojęcie blockchain i smart contracts 559 4.2. Zastosowanie blockchain i smart contracts w działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej 559 4.3. Wybrane wyzwania prawne 561 5. Internet rzeczy 562 5.1. Pojęcie internetu rzeczy 562 5.2. Zastosowanie internetu rzeczy w działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej 563 5.3. Wybrane wyzwania prawne 564 5.3.1. Ochrona danych osobowych 564 5.3.2. Cyberbezpieczeństwo 564 5.3.3. Odpowiedzialność za błędy i awarie urządzeń IoT 565 5.3.4. Zgodność z regulacjami sektorowymi 565     Rozdział XX. Ubezpieczenia w prawie prywatnym międzynarodowym 567 1. Rozważania terminologiczne 570 1.1. Uwagi wstępne 570 1.1.1. Pojęcie autonomii 571 1.2. Swoboda materialnoprawna a autonomia kolizyjnoprawna 572 1.2.1. Swoboda materialnoprawna 573 1.2.2. Autonomia kolizyjnoprawna 573 1.3. Międzynarodowe wzorce umowne 576 1.3.1. Przykłady popularnych międzynarodowych wzorców umownych 576 1.3.2. Standaryzacja rynku ubezpieczeniowego 579 1.3.3. Niepewność co do prawa 580 1.3.4. Unijny instrument opcjonalny 581 1.4. Międzynarodowość a transgraniczność stosunku ubezpieczenia 582 1.4.1. Transgraniczność stosunku ubezpieczenia 582 1.4.2. Kolizja systemów prawnych i sposoby przeciwdziałania 584 2. Prawo jednolite międzynarodowego stosunku ubezpieczenia 586 2.1. Umowa ubezpieczenia 586 2.1.1. Uwagi ogólne 586 2.1.2. Wdrożenie projektu prawa jednolitego o umowie ubezpieczenia (PEICL) dla obrotu wewnętrznego 588 2.1.3. Konsekwencje PEICL dla europejskiego i międzynarodowego rynku ubezpieczeniowego 590 2.1.4. Treść PEICL 591 2.2. Umowa reasekuracji 592 2.2.1. Sposób regulacji prawa stanowionego 592 2.2.2. Znaczenie prawa unijnego 593 2.2.3. Projekt PRICL 594 2.3. Stosunek prawny gwarancji ubezpieczeniowej 595 3. Międzynarodowe prawo proceduralne stosunku ubezpieczenia 597 3.1. Jurysdykcja sądów państwowych 597 3.1.1. Źródła prawa unijnego 597 3.1.2. Zakres zastosowania norm jurysdykcyjnych 597 3.1.3. Wyłączenie spraw z zakresu reasekuracji i retrocesji 598 3.1.4. Kwestia gwarancji ubezpieczeniowej 599 3.1.5. Szczególne reguły jurysdykcyjne dla sporów z umowy ubezpieczenia 599 3.2. Jurysdykcja ubezpieczeniowa według Kodeksu postępowania cywilnego – wzmianka 602 4. Ubezpieczeniowe prawo kolizyjne 603 4.1. Relewantne źródła prawa 603 4.2. Rozporządzenie Rzym I a umowa ubezpieczenia 605 4.2.1. Znaczenie treści preambuły dla wykładni norm rozporządzenia Rzym I 605 4.2.2. Odniesienie do konwencji rzymskiej z 1980 r. 607 4.2.3. Koncepcja regulacji stosunku ubezpieczenia w art. 7 rozporządzenia Rzym I 607 4.2.4. Przepisy wymuszające swoje zastosowanie/właściwość. Koncepcja i zastosowanie 611 4.2.5. Wzmianka o umowie reasekuracji 613 4.3. Polska ustawa o prawie prywatnym międzynarodowym – wzmianka 613     Rozdział XXI. Europejskie prawo ubezpieczeń gospodarczych – zagadnienia wybrane 615 1. Harmonizacja prawa ubezpieczeń w Unii Europejskiej 616 1.1. Harmonizacja prawa a swoboda państw członkowskich 616 1.2. Zasady jednolitego rynku ubezpieczeń 619 1.2.1. Pojęcie rynku ubezpieczeniowego 619 1.2.2. Pojęcie jednolitego rynku ubezpieczeń w UE 619 2. Nadzór nad jednolitym rynkiem ubezpieczeń w Unii Europejskiej 621 2.1. Europejski System Nadzoru Finansowego 622 2.2. Europejski Urząd Nadzoru Ubezpieczeń i Pracowniczych Programów Emerytalnych (EIOPA) 624 2.2.1. Status i struktura EIOPA 625 3. Dystrybucja produktów ubezpieczeniowych w prawie UE 627 3.1. Zasadnicze założenia dyrektywy IDD 627 3.2. Zakres przedmiotowy i podmiotowy dyrektywy IDD 628 3.3. Obowiązki informacyjne 630 3.4. Transgraniczna działalność pośredników ubezpieczeniowych 632 3.5. Konflikt interesów 632 4. Regulacje kapitałowe dla ubezpieczycieli 633 4.1. Regulacje dotyczące wypłacalności (dyrektywa Solvency II) 633 4.2. Filary europejskiego systemu wypłacalności 635 5. Harmonizacja prawa obowiązkowych ubezpieczeń odpowiedzialności cywilnej w UE 636 5.1. Pojęcia „pojazd” i „ruch pojazdu” 637 5.2. Suma gwarancyjna 638 5.3. Odszkodowanie za szkody spowodowane przez pojazd nieustalony lub pojazd nieubezpieczony 639 5.4. Zakres terytorialny polisy OC 639 5.5. Przedstawiciel zagranicznego zakładu ubezpieczeń 640     Autorzy 641