Międzynarodowe prawo rodzinne. Filiacja. Piecza nad dzieckiem. Alimentacja

Nagroda specjalna w XVI edycji konkursu Wolters Kluwer Polska i „Przeglądu Sądowego” na książkę prawniczą najbardziej przydatną w praktyce wymiaru sprawiedliwości w 2023 roku Publikacja dotyczy zagadnień międzynarodowego prawa rodzinnego. Zawartość i układ książki wynikają z praktycznego podejścia do spraw z elementem zagranicznym, przykładowo takich, w których dziecko zamieszkuje w innym państwie niż jego matka, ojciec lub – za terminologią przyjętą w umowach międzynarodowych – inny podmiot odpowiedzialności rodzicielskiej. Regulowane są przez normy o różnych zakresach, funkcjach i genezie, a łączy je okoliczność, że w praktyce znajdują zastosowanie w sytuacjach międzynarodowych (transgranicznych). W publikacji omówiono takie kwestie, jak: - filiacja, czyli prawne pochodzenie dziecka, w tym uznanie i sądowe ustalenie oraz praktykę rejestracji stanu cywilnego; - bieżące relacje między matką i ojcem a dzieckiem, czyli władzę rodzicielską, kontakty z dzieckiem, opiekę prawną i kuratelę, problemy prawne w razie uprowadzenia dziecka za granicę; - obowiązek alimentacyjny i dochodzenie alimentów w sytuacjach międzynarodowych. Publikacja swoim zakresem obejmuje też węzłowe zagadnienia materialnoprawne, w szczególności kwestię podstawowych zasad krajowego porządku prawnego, do których odnoszą się przepisy kolizyjne i z zakresu międzynarodowego postępowania cywilnego, rozwój jurysdykcyjnego i kolizyjnego łącznika zwykłego (stałego) pobytu dziecka oraz wybrane kwestie postępowania cywilnego w sprawach rodzinnych, ze szczególnym uwzględnieniem mediacji oraz postępowania w razie uprowadzenia dziecka za granicę. Przedstawiono także międzypaństwową współpracę w sprawach transgranicznych (w tym pomoc prawną), dorobek Organizacji Narodów Zjednoczonych i Rady Europy, jak też zagadnienia międzynarodowego prawa karnego. Publikacja w sposób kompleksowy uwzględnia przepisy krajowego (w tym prawa prywatnego międzynarodowego i kodeksu postępowania cywilnego), konwencje haskie ( w tym z lat 1980, 1996 i 2007) oraz rozporządzenia unijne (w tym 2019/1111) wraz z projektowanymi na 2023 r. w tym zakresie zmianami ustawodawczymi. Książka jest przeznaczona przede wszystkim dla adwokatów, radców prawnych i sędziów, a także notariuszy i komorników oraz pracowników urzędów stanu cywilnego.

Wykaz skrótów  | str. 23 Od redaktora naukowego  | str. 33 Część I ZAGADNIENIA OGÓLNE Rozdział 1 Zagadnienia konstrukcyjne międzynarodowego prawa rodzinnego (Piotr Mostowik)  | str. 39 1. Intensyfikacja obrotu osobowego z zagranicą  | str. 39 2. Wieloaspektowość spraw rodzicielskich i opiekuńczych  | str. 40 2.1. Filiacja (pochodzenie dziecka, macierzyństwo i ojcostwo, stan cywilny)  | str. 41 2.2. Bieżące prawa i obowiązki rodziców lub opiekuna oraz dziecka  | str. 41 2.3. Obowiązek alimentacyjny  | str. 44 2.4. Skutki adopcji – wzmianka  | str. 44 3. Kompleksowe ujęcie obrotu prawnego z zagranicą  | str. 45 3.1. Jurysdykcja krajowa (międzynarodowa właściwość sądów)  | str. 46 3.1.1. Norma jurysdykcyjna  | str. 46 3.1.2. Podstawy jurysdykcji  | str. 47 3.1.3. Zawisłość sprawy za granicą a wykonywanie jurysdykcji krajowej  | str. 49 3.1.4. Immunitet personalny  | str. 50 3.1.5. Jurysdykcja przemienna  | str. 51 3.1.6. Jurysdykcja zapasowa  | str. 51 3.1.7. Jurysdykcja pochodna  | str. 52 3.1.8. Perpetuatio iurisdictionis i sanowanie pierwotnego braku jurysdykcji  | str. 53 3.2. Wskazanie prawa właściwego dla sprawy  | str. 55 3.2.1. Norma kolizyjna  | str. 55 3.2.2. Łączniki kolizyjne  | str. 57 3.2.3. Dookreślenie wskazania w razie niejednolitości prawa  | str. 57 3.2.4. Kwestia odesłania mocą obcych norm kolizyjnych  | str. 58 3.2.5. Kwestia wstępna (powiązanie spraw)  | str. 59 3.2.6. Kaskadowe ujęcie łączników  | str. 61 3.2.7. Korekcyjne ujęcie łączników  | str. 62 3.2.8. Subsydiarna właściwość prawa polskiego  | str. 62 3.2.9. Zastrzeżenie nienaruszania przez obce prawo podstawowych zasad porządku państwa sądu  | str. 62 3.2.10. Przepisy koniecznego zastosowania państwa sądu  | str. 65 3.3. Kwestia powrotu dziecka do państwa zamieszkania przed uprowadzeniem – wzmianka  | str. 66 3.4. Uznawanie i wykonywanie zagranicznych orzeczeń  | str. 68 3.4.1. Kwestia potrzeby postępowania delibacyjnego (exequatur)  | str. 68 3.4.2. Jurysdykcja wyłączna i jurysdykcja pośrednia a skuteczność obcego orzeczenia  | str. 70 3.4.3. Brak sprzeczności z podstawowymi zasadami porządku prawnego państwa sądu  | str. 71 3.5. Kwestia jednolitego ponadpaństwowego prawa materialnego  | str. 72 4. Rozbudowany układ źródeł prawa o różnej genezie  | str. 73 4.1. Zmiany stanu normatywnego w XXI w.  | str. 73 4.2. Krajowe oraz międzynarodowe i unijne normy jurysdykcyjne  | str. 76 4.3. Krajowe oraz konwencyjne i unijne normy kolizyjne  | str. 78 4.4. Krajowe oraz konwencyjne i unijne reguły uznawania i wykonywania zagranicznych orzeczeń  | str. 79 4.5. Współpraca międzynarodowa i pomoc prawa – wzmianka  | str. 80 4.6. Umowy międzynarodowe dwustronne – wzmianka  | str. 80 Rozdział 2 Ustrojowe zasady prawa rodzicielskiego (Witold Borysiak, Marcin Stębelski)  | str. 82 1. Podstawowe pojęcia konstytucyjne  | str. 82 1.1. Rodzina  | str. 82 1.2. Rodzicielstwo i macierzyństwo  | str. 85 1.3. Rodzice  | str. 89 1.4. Dziecko  | str. 90 2. Konstytucyjne podstawy relacji rodzice – dzieci  | str. 92 2.1. Kontekst historyczny  | str. 92 2.2. Prawa i obowiązki rodziców  | str. 94 2.3. Zarys problematyki praw dziecka  | str. 100 2.4. Ograniczenie lub pozbawienie praw rodzicielskich  | str. 102 3. Konstytucyjne podstawy relacji filiacyjnych  | str. 105 3.1. Kontekst historyczny  | str. 105 3.2. Rzeczywistość biologiczna jako podstawa relacji między rodzicami a dziećmi  | str. 106 3.3. Ustalanie pochodzenia dziecka a konstytucyjna zasada jego ochrony  | str. 109 4. Konstytucyjne podstawy obowiązku alimentacyjnego  | str. 111 4.1. Kontekst historyczny  | str. 111 4.2. Alimentacja jako element opieki rodzicielskiej  | str. 113 4.3. Alimentacja a obowiązek wychowania dzieci  | str. 114 4.4. Alimentacja a pomoc państwa  | str. 116 Rozdział 3 Zwykły (stały) pobyt dziecka jako łącznik jurysdykcyjny i kolizyjny oraz wyznacznik zastosowania prawa międzynarodowego (Olga Bobrzyńska)  | str. 118 1. Wprowadzenie  | str. 118 2. Rozwiązania umów międzynarodowych i rozporządzeń unijnych  | str. 120 2.1. Dorobek Haskiej Konferencji Prawa Prywatnego Międzynarodowego  | str. 120 2.1.1. Konwencja haska z 1902 r.  | str. 120 2.1.2. Konwencja haska z 1961 r.  | str. 121 2.1.3. Konwencje haskie z 1973 r.  | str. 122 2.1.4. Konwencja haska z 1980 r.  | str. 123 2.1.5. Konwencja haska z 1993 r.  | str. 125 2.1.6. Konwencja haska z 1996 r.  | str. 127 2.1.7. Protokół i konwencja haska z 2007 r.  | str. 128 2.2. Prawo Unii Europejskiej  | str. 130 2.2.1. Rozporządzenie nr 44/2001 i konwencja lugańska z 2007 r.  | str. 130 2.2.2. Rozporządzenie nr 4/2009  | str. 131 2.2.3. Rozporządzenia nr 1347/2000, 2201/2003 i 2019/1111  | str. 132 3. Rozumienie zwykłego (stałego) pobytu na tle przepisów o genezie międzynarodowej i unijnej  | str. 135 4. Kwestia koegzystencji zwykłego (stałego) pobytu i miejsca zamieszkania w przepisach krajowych  | str. 143 5. Uwagi końcowe  | str. 145 Część II FILIACJA (POCHODZENIE DZIECKA) Rozdział 4 Jurysdykcja krajowa, prawo właściwe i skuteczność zagranicznych orzeczeń w sprawach pochodzenia dziecka oraz macierzyństwa i ojcostwa (Nikodem Rycko) | str. 149 1. Jurysdykcja krajowa  | str. 149 1.1. Regulacje prawa polskiego  | str. 149 1.2. Postanowienia dwustronnych umów międzynarodowych  | str. 157 2. Prawo właściwe  | str. 157 2.1. Wprowadzenie  | str. 157 2.2. Statut pochodzenia dziecka (filiacji) w ustawie – Prawo prywatne międzynarodowe  | str. 160 2.3. Obywatelstwo jako kryterium wskazania prawa właściwego  | str. 164 2.4. Zakres zastosowania miarodajnych norm kolizyjnych  | str. 168 2.5. Postanowienia dwustronnych umów międzynarodowych  | str. 173 2.6. Klauzula porządku publicznego  | str. 176 3. Skuteczność zagranicznych orzeczeń  | str. 178 3.1. Regulacje prawa polskiego  | str. 178 3.2. Postanowienia dwustronnych umów międzynarodowych  | str. 183 4. Przysposobienie dziecka – wzmianka  | str. 186 4.1. Wprowadzenie  | str. 186 4.2. Jurysdykcja krajowa  | str. 186 4.3. Prawo właściwe  | str. 187 4.4. Znaczenie konwencji międzynarodowych  | str. 188 Rozdział 5 Filiacja w obrocie z zagranicą z perspektywy rejestracji stanu cywilnego (Piotr Kasprzyk)  | str. 190  1. Wprowadzenie  | str. 190  2. Stan cywilny a obrót międzynarodowy w sprawach rodzinnych  | str. 191  3. Rejestracja stanu cywilnego in genere z perspektywy międzynarodowej  | str. 193  4. Właściwość polskich urzędów stanu cywilnego  | str. 194  5. Międzynarodowa wymiana informacji w zakresie stanu cywilnego  | str. 195  6. Kwestie dowodowe dokumentów stanu cywilnego w praktyce  | str. 195  7. Wydawanie, legalizacja i uwierzytelnienie dokumentów zagranicznych dotyczących filiacji  | str. 197  8. Rejestracja uznania ojcostwa przed kierownikiem USC  | str. 198  9. Rejestracja uznania ojcostwa w trybie art. 751 § 1 k.r.o. przed kierownikiem USC  | str. 201 10. Przysposobienie zagraniczne i jego rejestracja  | str. 202 11. Transkrypcja zagranicznych dokumentów stanu cywilnego dotyczących pochodzenia dziecka oraz jego nazwiska  | str. 205  11.1. Istota transkrypcji  | str. 205  11.2. Przesłanki dokonania transkrypcji  | str. 208  11.3. Legalizacja zagranicznych dokumentów stanu cywilnego będących podstawą sporządzania polskich aktów  | str. 208  11.4. Zakres danych przenoszonych w wyniku transkrypcji do polskiego aktu oraz dostosowanie pisowni  | str. 209  11.5. Odmowa transkrypcji  | str. 209 12. Imię i nazwisko w rejestracji stanu cywilnego z udziałem obcokrajowców  | str. 213 13. Odtworzenie zagranicznych dokumentów stanu cywilnego  | str. 216 14. Rejestracja w polskim rejestrze zdarzeń mających miejsce za granicą  | str. 216 15. Wzmianka lub przypisek na podstawie rozstrzygnięć  | str. 217 Część III PIECZA NAD DZIECKIEM Rozdział 6 Jurysdykcja krajowa w sprawach praw i obowiązków rodzicielskich i opiekuńczych (Piotr Rodziewicz)  | str. 221 1. Zagadnienia wprowadzające  | str. 221 2. Zakres zastosowania instrumentów prawnych wyznaczających jurysdykcję oraz ich wzajemna relacja  | str. 222 2.1. Zagadnienia wprowadzające  | str. 222 2.2. Zakres temporalny obowiązywania instrumentów prawnych  | str. 223 2.3. Zakres sytuacyjny i przedmiotowy zastosowania instrumentów prawnych zawierających normy jurysdykcyjne  | str. 225 3. Jurysdykcja na podstawie rozporządzeń Bruksela II bis oraz Bruksela II ter  | str. 230  3.1. Zagadnienia wstępne  | str. 230  3.2. Ogólna podstawa jurysdykcji krajowej w rozporządzeniach Bruksela II bis i Bruksela II ter oraz jej czasowa petryfikacja po zmianie miejsca zwykłego pobytu  | str. 231  3.3. Jurysdykcja w przypadku bezprawnego uprowadzenia lub zatrzymania dziecka  | str. 234  3.4. Przedłużenie jurysdykcji w sprawach małżeńskich na odpowiedzialność rodzicielską zgodnie z rozporządzeniem Bruksela II bis oraz inne szczególne podstawy jurysdykcji, w tym jurysdykcja konieczna  | str. 238  3.5. Jurysdykcja na podstawie obecności dziecka  | str. 240  3.6. Jurysdykcja oparta na przekazaniu właściwości z uwagi na lepsze umiejscowienie sądu do rozpoznania sprawy  | str. 240  3.7. Jurysdykcja w przypadku braku podstaw właściwości na podstawie rozporządzeń Bruksela II bis oraz Bruksela II ter  | str. 243  3.8. Jurysdykcja oparta na wyborze sądu  | str. 243  3.9. Jurysdykcja w zakresie środków tymczasowych odnoszących się do odpowiedzialności rodzicielskiej  | str. 245 3.10. Jurysdykcja w sprawie odpowiedzialności rodzicielskiej jako kwestii ubocznej  | str. 245 3.11. Badanie istnienia jurysdykcji  | str. 246 4. Jurysdykcja w konwencji haskiej z 1996 r.  | str. 247  4.1. Jurysdykcja ogólna  | str. 247  4.2. Jurysdykcja oparta na pobycie dziecka  | str. 247  4.3. Jurysdykcja w razie bezprawnego uprowadzenia lub zatrzymania dziecka  | str. 248  4.4. Jurysdykcja oparta na lepszym umiejscowieniu do rozpoznania sprawy  | str. 248 4.5. Jurysdykcja pochodna wywodzona z jurysdykcji w sprawie o rozwód lub separację rodziców  | str. 250 4.6. Jurysdykcja w zakresie środków tymczasowych, w tym zabezpieczających  | str. 250 4.7. Badanie jurysdykcji  | str. 251 5. Jurysdykcja w Kodeksie postępowania cywilnego  | str. 251 5.1. Jurysdykcja w procesie  | str. 251 5.2. Jurysdykcja w postępowaniu nieprocesowym  | str. 251 5.3. Badanie jurysdykcji  | str. 252 Rozdział 7 Prawo właściwe dla pieczy nad osobą dziecka i jego majątkiem (Piotr Mostowik) | str. 253 1. Konwencja haska z 1996 r.  | str. 253 2. Szeroki zakres przedmiotowy reguł kolizyjnych (odpowiedzialności rodzicielskiej)  | str. 254 3. Orzekanie w sprawach odpowiedzialności rodzicielskiej oraz jej powstanie z mocy prawa i wykonywanie  | str. 258 3.1. Stosowanie przez sąd własnego prawa (lex fori)  | str. 259 3.1.1. Kwestia zakresu zastosowania normy kolizyjnej z art. 15 ust. 1 konwencji haskiej z 1996 r.  | str. 259 3.1.2. Prawo właściwe jako pochodna wykonywania jurysdykcji  | str. 261 3.1.3. Klauzula ściślejszego związku  | str. 264 3.2. Powstanie i ustanie odpowiedzialności rodzicielskiej z mocy prawa lub porozumienia (art. 16 ust. 1–2 konwencji haskiej z 1996 r.)  | str. 264 3.3. Sprawowanie odpowiedzialności rodzicielskiej lub opiekuńczej (art. 17 konwencji haskiej z 1996 r.)  | str. 265 3.4. Pozbawienie odpowiedzialności rodzicielskiej lub stwierdzenie nieistnienia albo orzeczenie o zmianie sposobu jej wykonywania (art. 18 konwencji haskiej z 1996 r.)  | str. 266 4. Kontynuacja praw i obowiązków rodzicielskich lub opiekuńczych według prawa poprzedniego zwykłego pobytu dziecka oraz kwestia nowych podmiotów (art. 16 konwencji haskiej z 1996 r.)  | str. 268 4.1. Zasada kontynuacji statusu prawnego osób sprawujących pieczę rodzicielską  | str. 268 4.2. Nowe podmioty odpowiedzialności rodzicielskiej po zmianie zwykłego pobytu dziecka  | str. 270 4.3. Wykonywanie wcześniejszych środków ochrony (art. 15 ust. 3 konwencji haskiej z 1996 r.) i bieżącej odpowiedzialności rodzicielskiej (art. 17 konwencji haskiej z 1996 r.) oraz jej modyfikacja (art. 18 konwencji haskiej z 1996 r.) w państwie obecnego pobytu dziecka  | str. 271 5. Czynności prawne z udziałem przedstawiciela dziecka (art. 19 i 22 konwencji haskiej z 1996 r.)  | str. 273 6. Wpływ rozwiązań zaliczanych do części ogólnej  | str. 274 6.1. Klauzula porządku publicznego  | str. 275 6.2. Kwestia stosowania obcych norm kolizyjnych  | str. 277 Rozdział 8 Uznanie i stwierdzenie wykonalności zagranicznej orzeczeń w sprawach rodzicielskich i opiekuńczych (Jacek Gołaczyński)  | str. 279 1. Uwagi ogólne  | str. 279 1.1. Dotychczasowe rozporządzenia  | str. 279 1.2. Rozporządzenie Bruksela II ter  | str. 280 1.3. Zakres przedmiotowy  | str. 281 2. Relacja rozporządzenia Bruksela II ter do innych konwencji  | str. 281 2.1. Relacja rozporządzenia Bruksela II ter wobec konwencji wielostronnych  | str. 281 2.2. Wyłączenie stosowania konwencji wielostronnych  | str. 282 2.3. Pierwszeństwo rozporządzenia Bruksela II ter przed konwencjami: haską z 1961 r., luksemburską z 1967 r., haską z 1970 r. i europejską z 1980 r.  | str. 284 2.4. Relacja rozporządzenia Bruksela II ter w stosunku do konwencji haskiej z 1980 r.  | str. 284 2.5. Relacja rozporządzenia Bruksela II ter do innych umów międzynarodowych  | str. 284 2.6. Umowa między Stolicą Apostolską a Hiszpanią i Portugalią  | str. 284 2.7. Zakres podmiotowy  | str. 285 2.8. Rozporządzenie Bruksela II ter a Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej  | str. 285 2.9. Stosowanie rozporządzenia Bruksela II bis po brexicie  | str. 286 2.10. Umowy dwustronne a rozporządzenie Bruksela II ter  | str. 287 3. Zakres przedmiotowy i czasowy rozporządzenia Bruksela II ter  | str. 289 3.1. Zakres przedmiotowy i czasowy  | str. 289 3.2. Zakres przedmiotowy  | str. 289 3.3. Zakres czasowy  | str. 290 4. Warunki uznania lub stwierdzenia wykonalności  | str. 290 5. Podstawy odmowy uznania orzeczenia w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej  | str. 292 5.1. Sprzeczność z porządkiem publicznym  | str. 292 5.2. Orzeczenie zaoczne  | str. 293 5.3. Naruszenie odpowiedzialności rodzicielskiej  | str. 294 5.4. Relacja pomiędzy orzeczeniami dotyczącymi odpowiedzialności rodzicielskiej  | str. 294 5.5. Brak przestrzegania procedury z art. 82 rozporządzenia Bruksela II ter  | str. 295 5.6. Brak wysłuchania dziecka  | str. 295 5.7. Prawo dziecka do wyrażenia poglądu  | str. 295 5.8. Brak kontroli merytorycznej orzeczenia  | str. 296 5.9. Właściwość sądu  | str. 296 5.10. Tożsamość podstaw odmowy uznania i wykonalności  | str. 297 5.11. Uznanie i wykonalność orzeczeń uprzywilejowanych  | str. 297 5.12. Zaświadczenie jako warunek wykonania orzeczenia uprzywilejowanego  | str. 298 5.13. Uwzględnienie przyczyn i okoliczności wcześniejszego orzeczenia  | str. 299 5.14. Sprostowanie zaświadczenia  | str. 299 6. Tryb uznania  | str. 300 6.1. Brak postępowania w przedmiocie uznania orzeczenia  | str. 300 6.2. Dokumenty do wniosku o uznanie lub nieuznanie orzeczenia  | str. 301 6.3. Tłumaczenie lub transliteracja orzeczenia  | str. 302 6.4. Zawieszenie postępowania  | str. 302 6.5. Skutki prawne uznania orzeczenia  | str. 303 6.6. Podstawy odmowy uznania lub wykonalności orzeczenia uprzywilejowanego  | str. 303 7. Wykonalność orzeczeń  | str. 304 7.1. Wykonalność orzeczeń według rozporządzenia Bruksela II bis  | str. 304 7.2. Automatyczne wykonanie orzeczeń według rozporządzenia Bruksela II ter  | str. 306 7.3. Wykonanie orzeczenia zawierającego środek tymczasowy  | str. 306 7.4. Procedura powrotu dziecka  | str. 307 7.5. Zaświadczenie do wniosku o wykonanie orzeczenia  | str. 307 8. Wspólne przepisy w sprawie wykonania  | str. 308 8.1. Prawo właściwe dla wykonania orzeczenia  | str. 308 8.2. Organ właściwy do złożenia wniosku o wykonanie  | str. 309 8.3. Wykonanie orzeczenia w całości lub w części  | str. 310 8.4. Wykonanie orzeczenia o osobistej styczności z dzieckiem  | str. 310 8.5. Zawieszenie postępowania lub odmowa wykonania orzeczenia  | str. 311 8.6. Zawieszenie postępowania na wypadek poważnego ryzyka szkody  | str. 312 8.7. Sąd właściwy w sprawie odmowy wykonania orzeczenia  | str. 313 8.8. Stwierdzenie wykonalności ex lege  | str. 313 8.9. Zwolnienie od obowiązku przedstawienia dokumentów  | str. 314  8.10. Odmowa wykonania orzeczenia w jednym państwie członkowskim nie powoduje skutków w innych państwach  | str. 315  9. Wykonanie orzeczeń uprzywilejowanych  | str. 316  9.1. Wykonanie orzeczeń uprzywilejowanych według rozporządzenia Bruksela II bis  | str. 316  9.2. Współpraca organów według rozporządzenia Bruksela II bis  | str. 318  9.3. Wykonanie orzeczeń dotyczących osobistej styczności według rozporządzenia Bruksela II ter  | str. 319  9.4. Dokumenty do wniosku o wykonanie orzeczenia uprzywilejowanego  | str. 319  9.5. Zaświadczenie w celu wykonania orzeczenia uprzywilejowanego  | str. 320  9.6. Sprostowanie orzeczenia  | str. 321  9.7. Procedura cofnięcia zaświadczenia  | str. 321  9.8. Odmowa wykonania orzeczeń uprzywilejowanych  | str. 322 10. Postępowanie odwoławcze  | str. 322  10.1. Legitymacja czynna według rozporządzenia Bruksela II bis  | str. 322  10.2. Legitymacja czynna według rozporządzenia Bruksela II ter  | str. 323  10.3. Postępowanie odwoławcze  | str. 324 11. Dokumenty urzędowe i porozumienia  | str. 325  11.1. Zakres przedmiotowy  | str. 325  11.2. Pojęcie dokumentu urzędowego  | str. 325  11.3. Automatyczne uznawanie i wykonywanie dokumentów urzędowych  | str. 325  11.4. Podstawy odmowy uznania i wykonywania dokumentów urzędowych  | str. 326 12. Uwagi końcowe  | str. 327 Rozdział 9 Uprowadzenie dziecka za granicę (Jacek Wierciński)  | str. 329 1. Uwagi ogólne  | str. 329 2. Przesłanki zarządzenia powrotu dziecka leżące po stronie wnioskodawcy  | str. 331 2.1. Miejsce stałego pobytu dziecka przed uprowadzeniem  | str. 331 2.1.1. Uwagi ogólne  | str. 331 2.1.2. Wykładnia pojęcia  | str. 332 2.1.3. Moment utraty miejsca stałego pobytu przez dziecko  | str. 334 2.1.4. Możliwości nakazania powrotu dziecka do państwa, w którym opuszczony rodzic aktualnie mieszka, a które nie jest miejscem stałego pobytu dziecka  | str. 336 2.1.5. Skutki wyboru podstawy prawnej oddalenia wniosku  | str. 338 2.2. Prawo do opieki  | str. 340 2.3. Niewykonywanie prawa do opieki  | str. 343 2.4. Bezprawność uprowadzenia lub zatrzymania dziecka  | str. 344 2.5. Autonomiczna podstawa żądania nakazania powrotu z art. 18 konwencji haskiej z 1980 r.  | str. 344 3. Środki obrony uczestnika postępowania  | str. 346 3.1. Wszczęcie procedury konwencyjnej po upływie roku od uprowadzenia dziecka lub jego zatrzymania wobec przystosowania się dziecka do swego nowego środowiska  | str. 347 3.2. Zgoda na zmianę stałego pobytu dziecka  | str. 350 3.3. Poważne ryzyko, że powrót dziecka naraziłby je na szkodę fizyczną lub psychiczną  | str. 351 3.3.1. Ryzyko szkody fizycznej  | str. 354 3.3.2. Ryzyko szkody psychicznej – rozdzielenie z rodzicem  | str. 356 3.3.2.1. Znaczenie środków zabezpieczających i ustaleń  | str. 360 3.3.3. Ryzyko szkody psychicznej – rozdzielenie z rodzeństwem  | str. 362 3.4. Sytuacja nie do zniesienia  | str. 364 3.5. Sprzeciw małoletniego  | str. 365 3.5.1. Wysłuchanie małoletniego w Unii Europejskiej  | str. 365 3.5.2. Wiek i dojrzałość dziecka  | str. 367 3.5.3. Forma sprzeciwu  | str. 368 3.5.4. Motywy sprzeciwu  | str. 369 3.5.5. Swoboda ukształtowania stanowiska dziecka  | str. 370 3.5.6. Możliwość zrozumienia długofalowych skutków swoich decyzji przez dziecko  | str. 370 3.5.7. Konieczność uwzględnienia wszystkich okoliczności sprawy przed uwzględnieniem sprzeciwu dziecka  | str. 371 3.6. Kwestia naruszenia praw człowieka i podstawowych wolności  | str. 371 Część IV ALIMENTACJA Rozdział 10 Jurysdykcja krajowa w sprawach o alimenty na rzecz dziecka (Anna Juryk)  | str. 377 1. Źródła prawa  | str. 377 2. Jurysdykcja na podstawie rozporządzenia nr 4/2009  | str. 379 2.1. Zakres zastosowania rozporządzenia nr 4/2009  | str. 379 2.2. Podstawy jurysdykcji  | str. 386 2.2.1. Ogólna charakterystyka jurysdykcji w sprawach o alimenty  | str. 386 2.2.2. Łączniki osobowe dotyczące miejsca zwykłego pobytu jednej ze stron  | str. 389 2.2.3. Jurysdykcja pochodna  | str. 392 2.2.4. Jurysdykcja dodatkowa i konieczna  | str. 396 2.2.5. Umowa jurysdykcyjna i wdanie się pozwanego w spór  | str. 398 2.2.6. Ograniczenie prowadzenia postępowania  | str. 400 3. Jurysdykcja w sprawach alimentacyjnych na podstawie konwencji Lugano II  | str. 401 4. Jurysdykcja w sprawach alimentacyjnych na podstawie Kodeksu postępowania cywilnego  | str. 403 Rozdział 11 Prawo właściwe dla alimentacji dziecka (Anna Juryk)  | str. 406 1. Wstęp  | str. 406 2. Zakres zastosowania protokołu haskiego z 2007 r.  | str. 407 3. Wskazanie prawa właściwego  | str. 409 3.1. Wybór prawa  | str. 409 3.1.1. Ogólna charakterystyka  | str. 409 3.1.2. Wybór prawa na podstawie art. 8 protokołu haskiego z 2007 r.  | str. 410 3.1.3. Wybór legis fori dla celów konkretnego postępowania na mocy art. 7 protokołu haskiego z 2007 r.  | str. 415 3.2. Wskazanie prawa właściwego w braku wyboru prawa  | str. 416 3.2.1. Właściwość ogólna na mocy art. 3 protokołu haskiego z 2007 r.  | str. 416 3.2.2. Właściwość szczególna na mocy art. 4 protokołu haskiego z 2007 r.  | str. 418 3.2.3. Prawo właściwe dla alimentów między (byłymi) małżonkami  | str. 422 3.3. Ochrona dłużnika na mocy art. 6 protokołu haskiego z 2007 r.  | str. 423 3.4. Prawo właściwe dla roszczeń regresowych  | str. 424 4. Zakres zastosowania prawa właściwego  | str. 427 5. Klauzula porządku publicznego  | str. 432 Rozdział 12 Uznawanie i wykonywanie zagranicznych orzeczeń w sprawach alimentacyjnych (?ukasz DyrdaŁukasz Dyrda)  | str. 433 1. Wstęp  | str. 433 2. Uznawanie i wykonywanie między państwami członkowskimi UE na podstawie rozporządzenia nr 4/2009  | str. 433 2.1. Zakres zastosowania  | str. 433 2.1.1. Zakres geograficzny  | str. 433 2.1.2. Zakres sytuacyjny  | str. 434 2.1.3. Zakres przedmiotowy  | str. 434 2.1.4. Zakres temporalny  | str. 435 2.2. Ogólne zasady uznawania i wykonywania zagranicznych orzeczeń  | str. 436 2.3. Orzeczenia wydane w państwie stronie protokołu haskiego z 2007 r.  | str. 437 2.3.1. Uznanie  | str. 437 2.3.2. Wykonalność  | str. 438 2.3.2.1. Automatyczna wykonalność  | str. 438 2.3.2.2. Wniosek o ponowne zbadanie orzeczenia  | str. 439 2.3.2.3. Odmowa wykonania  | str. 442 2.3.2.4. Zawieszenie wykonania  | str. 446 2.3.2.5. Środki zabezpieczające  | str. 447 2.4. Orzeczenia wydane w państwie członkowskim niebędącym stroną protokołu haskiego z 2007 r.  | str. 447 2.4.1. Uznanie  | str. 447 2.4.2. Wykonalność  | str. 448 2.4.3. Zawieszenie postępowania  | str. 450 2.4.4. Środki zabezpieczające  | str. 450 2.5. Postępowanie egzekucyjne w transgranicznych sprawach  | str. 451 2.5.1. Uwagi ogólne  | str. 451 2.5.2. Wymagane dokumenty  | str. 452 2.5.3. Klauzula wykonalności  | str. 453 2.5.4. Sposób składania wniosków  | str. 454 2.5.5. Jurysdykcja krajowa  | str. 454 2.6. Stosunek rozporządzenia nr 4/2009 do innych aktów normatywnych  | str. 455 2.7. Wykonalność ugód sądowych  | str. 456 3. Uznawanie i wykonywanie na podstawie konwencji haskiej z 2007 r.  | str. 456 3.1. Zakres zastosowania  | str. 456 3.1.1. Zakres przedmiotowy  | str. 457 3.1.2. Zakres temporalny  | str. 458 3.1.3. Zakres geograficzny  | str. 458 3.2. Uznanie i wykonanie a uznanie  | str. 460 3.3. Jurysdykcja pośrednia  | str. 461 3.4. Podstawy odmowy uznania i wykonania  | str. 463 3.5. Wykonalność  | str. 468 3.5.1. Uwagi ogólne  | str. 468 3.5.2. Sposoby złożenia wniosku  | str. 469 3.5.3. Wymagane dokumenty  | str. 469 3.5.4. Postępowanie  | str. 470 3.6. Orzeczenie wynikające ze środka tymczasowego i środka potwierdzającego  | str. 472 3.7. Postępowanie egzekucyjne  | str. 473 3.8. Wykonalność ugód alimentacyjnych  | str. 474 3.9. Stosunek do innych aktów prawnych  | str. 474 4. Uznawanie i wykonywanie na podstawie konwencji lugańskiej z 2007 r.  | str. 476 4.1. Zakres zastosowania  | str. 476 4.1.1. Zakres przedmiotowy  | str. 476 4.1.2. Zakres geograficzny  | str. 476 4.1.3. Zakres temporalny  | str. 476 4.1.4. Zakres sytuacyjny  | str. 477 4.2. Uznanie  | str. 477 4.3. Wykonalność  | str. 478 4.3.1. Uwagi ogólne  | str. 478 4.3.2. Wymagane dokumenty  | str. 479 4.3.3. Postępowanie  | str. 479 4.3.4. Środki tymczasowe  | str. 481 4.4. Wykonalność dokumentów urzędowych i ugód zawartych przed sądem  | str. 481 4.5. Stosunek konwencji lugańskiej z 2007 r. do innych aktów normatywnych  | str. 482 5. Uznawanie i wykonywanie na podstawie konwencji haskiej z 1973 r.  | str. 484 5.1. Zakres zastosowania  | str. 484 5.1.1. Zakres geograficzny i stosunek do innych konwencji  | str. 484 5.1.2. Zakres przedmiotowy  | str. 485 5.1.3. Zakres temporalny  | str. 486 5.2. Uznanie i wykonanie  | str. 486 5.2.1. Uwagi ogólne  | str. 486 5.2.2. Jurysdykcja pośrednia  | str. 487 5.2.3. Podstawy odmowy uznania lub wykonania  | str. 487 5.2.4. Postępowanie  | str. 488 5.2.5. Wymagane dokumenty  | str. 489 5.2.6. Wykonalność ugód  | str. 490 5.2.7. Współpraca między umawiającymi się państwami  | str. 490 6. Konwencje dwustronne – wzmianka  | str. 490 7. Regulacja w Kodeksie postępowania cywilnego – wzmianka  | str. 492 7.1. Zakres zastosowania  | str. 492 7.2. Uznanie  | str. 492 7.3. Wykonalność  | str. 493 7.4. Wymagane dokumenty  | str. 494 7.5. Wykonalność ugód sądowych  | str. 495 7.6. Wykonalność rozstrzygnięć innych organów  | str. 495 Rozdział 13 Egzekucja alimentów od dłużników zamieszkałych za granicą w praktyce sądowej (Adrian Brzegowy)  | str. 496 1. Wprowadzenie  | str. 496 2. Katalog źródeł prawa normujących kognicję sądów  | str. 500 2.1. Konwencja nowojorska z 1956 r.  | str. 501 2.2. Rozporządzenie nr 4/2009  | str. 510 2.3. Konwencja haska z 2007 r.  | str. 513 2.4. Konwencje dwustronne  | str. 517 3. Rozwiązania krajowe  | str. 519 4. Właściwość sądów a prawo do świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego  | str. 522 5. Praktyka sądów okręgowych  | str. 525 6. Zakreślenie kompetencji a standard ochrony wierzycieli  | str. 529 7. Uwagi końcowe  | str. 530 Część V ZAGADNIENIA POWIĄZANE Rozdział 14 Bilateralne umowy międzynarodowe o obrocie cywilnoprawnym z zagranicą (Piotr Mostowik)  | str. 537 1. Zróżnicowane zakresy zastosowania i modele konwencji dwustronnych  | str. 537 1.1. Brak zastosowania w sprawach rodzicielskich i opiekuńczych  | str. 538 1.2. Unormowanie wyłącznie uznawania i wykonywania zagranicznych orzeczeń  | str. 538 1.2.1. Kontrola podstaw jurysdykcji przyjętych przez sąd obcy oraz zakresu właściwości własnego prawa  | str. 539 1.2.2. Kontrola podstaw jurysdykcji przyjętych przez sąd obcy przy braku badania właściwości zastosowanego prawa  | str. 540 1.2.2.1. Uwielostronnienie krajowych reguł jurysdykcyjnych  | str. 540 1.2.2.2. Jurysdykcja pośrednia jako warunek uznania i wykonania  | str. 541 1.2.3. Częściowa kontrola jurysdykcji sądu zagranicznego przy braku badania właściwości zastosowanego prawa  | str. 541 1.3. Całościowe unormowanie jurysdykcji, właściwości prawa oraz skuteczności orzeczeń  | str. 542 2. Zakres zastosowania norm konwencyjnych  | str. 542 2.1. Zakres sytuacyjny  | str. 542 2.2. Zakres przedmiotowy  | str. 545 2.3. Relacje z innymi aktami normatywnymi  | str. 545 2.3.1. Kwestia priorytetu umowy dwustronnej  | str. 546 2.3.2. Przykłady ograniczenia zakresu zastosowania  | str. 547 3. Szczegółowe normy jurysdykcyjne i kolizyjne  | str. 549 3.1. Konwencja z Węgrami z 1959 r. po zmianie z 1980 r.  | str. 549 3.2. Konwencja z Jugosławią z 1960 r. (Bośnia i Hercegowina, Chorwacja, Czarnogóra, Kosowo, Macedonia, Serbia, Słowenia)  | str. 550 3.3. Konwencja z Bułgarią z 1961 r. po zmianie z 1980 r.  | str. 551 3.4. Konwencja z Austrią z 1963 r.  | str. 551 3.5. Konwencja z Francją z 1967 r.  | str. 553 3.6. Konwencja z Mongolią z 1971 r. po zmianie z 1988 r.  | str. 554 3.7. Konwencja z Kubą z 1982 r.  | str. 555 3.8. Konwencja z Koreą Północną z 1986 r.  | str. 555 3.9. Konwencja z Czechosłowacją z 1987 r. (Czechy, Słowacja)  | str. 556 3.10. Konwencja z Wietnamem z 1993 r.  | str. 557 3.11. Konwencja z Ukrainą z 1993 r.  | str. 557 3.12. Konwencja z Litwą z 1993 r.  | str. 558 3.13. Konwencja z Białorusią z 1994 r.  | str. 559 3.14. Konwencja z Łotwą z 1994 r.  | str. 559 3.15. Konwencja z Rosją z 1996 r.  | str. 559 2.16. Konwencja z Estonią z 1998 r.  | str. 560 3.17. Konwencja z Rumunią z 1999 r.  | str. 561 4. Uwagi końcowe  | str. 562 Rozdział 15 Postępowanie sądowe i mediacja w międzynarodowych sprawach rodzicielskich (Joanna Zajączkowska-Burtowy, Michał Burtowy)  | str. 564 1. Uwagi wprowadzające  | str. 564 2. Wszczęcie postępowania  | str. 567 3. Tok postępowania  | str. 571 4. Zasada dobra dziecka  | str. 576 5. Ustawa o wykonywaniu czynności organu centralnego w projekcie nowelizacji z 2022 r.  | str. 578 6. Zasada szybkości postępowania  | str. 579 7. Mediacja w sprawach rodzicielskich  | str. 586 7.1. Źródła prawa  | str. 586 7.2. Rozwiązania dyrektywy 2008/52/WE i bieżące projekty  | str. 591 7.3. Dorobek organizacji międzynarodowych  | str. 593 7.4. Nowe rozwiązania rozporządzenia 2019/1111  | str. 595 8. Cechy postępowania mediacyjnego w poszczególnych sprawach  | str. 599 9. Uwagi końcowe  | str. 606 Rozdział 16 Karnoprawne zagadnienia międzynarodowych spraw rodzicielskich (Michał Derek)  | str. 607 1. Wprowadzenie  | str. 607 2. Jurysdykcja legislacyjna państwa  | str. 610 3. Jurysdykcja karna państwa  | str. 613 4. Uwagi końcowe  | str. 617 Rozdział 17 Dorobek Rady Europy i orzecznictwo ETPC w zakresie spraw rodzicielskich (Agnieszka Wedeł-Domaradzka)  | str. 619 1. System ochrony praw człowieka Rady Europy  | str. 619 2. Pochodzenie dziecka oraz ustalenie relacji rodzicielskich (w tym adopcji międzynarodowej i macierzyństwa zastępczego)  | str. 623 2.1. Postanowienia Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności  | str. 623 2.2. Inne dokumenty organów RE  | str. 627 3. Pochodzenie dziecka i ustalenie relacji prawnych między rodzicami i dzieckiem w orzecznictwie ETPC  | str. 633 4. Prawo rodziców do wychowania dziecka oraz prawo do kontaktu między rodzicami a dziećmi  | str. 638 4.1. Rozwiązanie konwencyjne  | str. 638 4.2. Inne dokumenty Rady Europy  | str. 639 5. Prawo do kontaktu między rodzicami a dziećmi oraz prawo rodziców do wychowania dziecka w orzecznictwie ETPC  | str. 644 6. Uwagi końcowe  | str. 650 Rozdział 18 Dorobek Organizacji Narodów Zjednoczonych w zakresie stosunków między rodzicami a dzieckiem (Anna Natalia Schulz)  | str. 652 1. Wprowadzenie  | str. 652 1.1. Początki – Liga Narodów  | str. 653 1.2. Organizacja Narodów Zjednoczonych – rozwój i podstawy ochrony  | str. 654 1.2.1. Deklaracje  | str. 654 1.2.2. Traktaty dotyczące poszczególnych kwestii rodzinnoprawnych  | str. 655 2. Prawa człowieka w traktatach  | str. 655 2.1. Bill of Rights  | str. 655 2.2. Umowy międzynarodowe zawarte pod auspicjami ONZ  | str. 657 2.3. Konwencja o prawach dziecka z 1989 r.  | str. 657 2.3.1. Dziecko  | str. 658 2.3.2. Zasady  | str. 658 2.4. Komitety  | str. 660 3. Stosunki wewnątrzrodzinne w świetle prawa ONZ  | str. 662 3.1. Pochodzenie dziecka  | str. 662 3.2. Stosunki pomiędzy rodzicami a dziećmi  | str. 665 3.3. Reprezentacja dziecka  | str. 667 3.4. Deportacja  | str. 669 3.5. Kontakty i dyskryminacja  | str. 669 3.6. Piecza zastępcza  | str. 670 3.7. Nauka i wychowanie  | str. 671 3.8. Przysposobienie  | str. 672 3.9. Alimentacja dziecka  | str. 675 3.9.1. Konwencja nowojorska o dochodzeniu roszczeń alimentacyjnych za granicą z 1956 r.  | str. 675 3.9.2. Kwestia rozwoju prawa człowieka w odniesieniu do spraw rodzicielskich i opiekuńczych  | str. 676 4. Uwagi końcowe  | str. 678 Rozdział 19 Poprawa życia rodzinnego w koncepcjach i strategiach działań Unii Europejskiej (Marcin Sokołowski)  | str. 680 1. Prawo UE jako źródło norm oddziałujących na stosunki życia rodzinnego na początku XXI w.  | str. 680 2. Prawa i strategie gwarancyjne UE w zakresie życia społecznego, gospodarczego i rodzinnego  | str. 683 3. Miejsce spraw rodziny w prawie UE i stan harmonizacji w zakresie prawa rodzinnego na początku trzeciej dekady XXI w.  | str. 685 4. Nowe wyzwania i strategie dotyczące życia rodzinnego  | str. 687 5. Kwestia dopuszczalności macierzyństwa zastępczego (surogacji) a ochrona praw kobiet w latach 2016–2019  | str. 689 6. Macierzyństwo zastępcze (surogacja) w bieżących pracach  | str. 690 7. Zaangażowanie społeczne młodej generacji Europejczyków. Nowa strategia UE na rzecz młodzieży 2019–2027  | str. 691 8. Uwagi końcowe  | str. 694 Bibliografia  | str. 697 O Autorach  | str. 729