O niezawisłości sędziów i niezależności sądów w trudnych czasach. Wymiar sprawiedliwości w pułapce sprawności

Książka dokumentuje fundamentalne spory i dyskusje, wzmacniane przez realizowane w latach 2015-2017 przekształcenia ustroju sądów, odbywające się w warunkach konfrontacji politycznej pomiędzy przedstawicielami władz ustawodawczej i wykonawczej a przedstawicielami władzy sądowniczej. W publikacji autorka przedstawia tezę, iż jednym z głównych źródeł konfliktu jest problem sprawności wymiaru sprawiedliwości. Wskazuje na istotne związki przyczynowe między tym faktem a interpretacją takich wartości, jak: niezawisłość sędziego, niezależność sądów, rola sędziego w postępowaniu sądowym i w strukturze organizacyjnej sądów, a także jego status w społeczeństwie. Podkreśla poważne długookresowe następstwa powyższych zależności, w tym poziom funkcjonalności instytucji sądowych oraz brak zaufania społecznego do sądów i sędziów. Monografia prezentuje także - na podstawie reprezentatywnych badań socjologicznych - opinie samych sędziów pochodzące z okresu, kiedy owe przeobrażenia dopiero nabierały przyspieszenia, tj. z przełomu lat 2015 i 2016. Adresaci: Książka przeznaczona jest w szczególności dla sędziów, których sytuacji w kontekście zmian systemowych i konfliktu prawnego bezpośrednio dotyczy, adwokatów, radców prawnych, a także pracowników naukowych, analizujących aktualną sytuację polskiego systemu wymiaru sprawiedliwości.

Wykaz skrótów | str. 9 Wstęp | str. 11 Rozdział I Aksjologia i normatywne podstawy niezawisłości sędziego i niezależności sądów | str. 13 1. Uwagi wprowadzające | str. 13 2. Niezawisłość sędziego i niezależność sądów w doktrynach polityczno-prawnych | str. 21 2.1. Niezawisłość sędziego | str. 21 2.2. Niezależność sądów | str. 33 3. Podstawy ustrojowe niezależności sądów i niezawisłości sędziego | str. 55 3.1. Uwagi wprowadzające | str. 55 3.2. Zasady Konstytucji RP i ich interpretacja | str. 56 3.3. Konstytucjonalizacja niezawisłości sędziów i niezależności sądów w praktyce | str. 64 4. Niezawisłość sędziego i niezależność sądów w dokumentach organizacji międzynarodowych | str. 71 5. Etyka sędziowska | str. 78 5.1. Cechy i funkcje etyki sędziowskiej | str. 78 5.2. Postawy sędziów wobec prawa | str. 81 5.3. Zasady etyki zawodowej sędziów | str. 83 5.4. Spór o etyczną postawę sędziów | str. 88 Rozdział II Wymiar sprawiedliwości w pułapce sprawności | str. 99 1. Uwagi wprowadzające | str. 99 2. Władza sądownicza a władza ustawodawcza. O woli suwerena i władzy sędziego | str. 106 2.1. Uwagi wprowadzające | str. 106 2.2. Władza sędziego w procesie wykładni prawa | str. 109 2.3. Bezpośrednie stosowanie konstytucji przez sędziów sądów powszechnych | str. 116 3. Władza sądownicza a władza wykonawcza. O zarządzaniu sprawnością sądów | str. 124 3.1. Powołanie na stanowisko sędziego | str. 124 3.1.1. Zasady powoływania sędziów w Polsce | str. 124 3.1.2. Zasady powoływania sędziów w niektórych krajach Europy | str. 137 3.1.3. Zasady powoływania sędziów w praktyce | str. 143 3.2. Krajowa Rada Sądownictwa | str. 158 3.2.1. Projekty zmian ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa - 2017 r | str. 158 3.2.2. Stanowiska prawne w sprawie ustawy z 12 lipca 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa | str. 180 3.2.3. Polityczne i społeczne uwarunkowania zmiany statusu Krajowej Rady Sądownictwa | str. 202 4. Nowa koncepcja statusu sędziego z perspektywy systemu prawa | str. 211 4.1. Uwagi wprowadzające | str. 211 4.2. Nowe zasady obsady stanowisk sędziowskich | str. 219 4.3. Wzorzec konstytucyjny nowego statusu sędziego | str. 236 4.4. Status sędziego Sądu Najwyższego. Nowa perspektywa sprawiedliwego orzeczenia | str. 244 4.5. Uwagi końcowe | str. 272 5. Prerogatywa Prezydenta RP | str. 274 6. Asesor sądowy | str. 288 7. Zarządzanie organizacją wymiaru sprawiedliwości | str. 308 7.1. Uwagi wprowadzające | str. 308 7.2. Nadzór administracyjny Ministra Sprawiedliwości | str. 316 Rozdział III Władza sądownicza a obywatele. Wspólnie czy osobno? | str. 345 1. Uwagi wprowadzające | str. 345 2. Społeczna efektywność niezawisłości sędziów i niezależności sądów | str. 350 3. Komunikacja między sędziami i społeczeństwem | str. 368 3.1. Sąd w kulturze medialnej | str. 368 3.2. Obywatel w sądzie | str. 391 4. Prawo głosu sędziów w debacie publicznej | str. 402 Rozdział IV Niezawisłość i niezależność z perspektywy sędziów | str. 431 1. Perspektywa europejska | str. 431 2. Perspektywa krajowa - empiryczny obraz niezawisłości i niezależności sędziowskiej | str. 436 2.1. Uwagi wprowadzające | str. 436 2.2. Metodologia badań | str. 437 2.3. Cel badań | str. 440 2.4. Wnioski | str. 442 2.4.1. Stosunek do niezawisłości i niezależności sędziowskiej | str. 442 2.4.2. Praktyka orzecznicza | str. 449 2.4.3. System wartości | str. 452 3. Wyniki badań ankietowych sędziów sądów powszechnych | str. 454 Bibliografia | str. 493 Akty prawne | str. 511 Orzeczenia | str. 513 Inne materiały źródłowe | str. 517 Źródła elektroniczne | str. 519