Tom VII Systemu Prawa Pracy prezentuje zagadnienie niepracowniczych stosunków zatrudnienia. W publikacji szczegółowo omówiono zarówno przypadki dopuszczalności stosowania tych form zatrudnienia, jak i warunki w jakich praca na ich podstawie może być świadczona. Autorzy analizują przedmiotową problematykę nie tylko z punktu widzenia dziedzin prawa, z których wywodzą się poszczególne typy zatrudnienia niepracowniczego, ale przede wszystkim przedstawiają ich związek z przepisami prawa pracy.
W opracowaniu opisano wszystkie najważniejsze formy wykonania pracy na innej podstawie niż stosunek pracy, m.in.:
cywilnoprawne zatrudnienie niepracownicze,
zatrudnienia niepracownicze w organizacjach spółdzielczych,
zatrudnienie niepracownicze na podstawie umowy o pracę nakładczą,
zatrudnienie niepracownicze na podstawie umowy o praktykę oraz staż absolwencki,
niepracownicze zatrudnienie dzieci,
zatrudnienie niepracownicze wolontariuszy,
zatrudnienie niepracownicze w ramach pozarolniczej działalności gospodarczej,
zatrudnienie sportowców profesjonalnych,
naukowoprawne zatrudnienie niepracownicze,
administracyjnoprawne zatrudnienie niepracownicze,
ustrojowoprawne zatrudnienie niepracownicze,
penalnoprawne zatrudnienie niepracownicze,
pracę nierejestrowaną.
Publikacja prezentuje również problematykę dotyczącą praw i obowiązków stron niepracowniczych stosunków zatrudnienia, w szczególności w zakresie stosowania przepisów bhp, regulacji zbiorowego prawa pracy, praw socjalnych czy prawa do sądu.
Poglądy przedstawione przez wybitnych przedstawicieli nauki prawa pracy rozstrzygają szereg wątpliwości pojawiających się na tle stosowania niepracowniczych form zatrudnienia oraz zawierają liczne postulaty zmian w obecnie obowiązujących regulacjach.
Adresaci:
Książka przeznaczona jest nie tylko dla przedstawicieli nauki prawa pracy, lecz także dla praktyków, zwłaszcza sędziów, adwokatów, radców prawnych i pracowników działów HR. Powinna mieć również zastosowanie w kwalifi kowanej dydaktyce prawniczej, przede wszystkim na studiach drugiego i trzeciego stopnia.
Słowo wstępne | str. 17
Rozdział 1
Pojęcie i systematyka zatrudnienia niepracowniczego | str. 21
Rozdział 2
Zatrudnienie niepracownicze z perspektywy polityki społecznej i rynku pracy | str. 27
2.1. Zatrudnienie niepracownicze a system prawa pracy | str. 27
2.2. Wymiary elastyczności rynku pracy a zatrudnienie niepracownicze | str. 30
2.3. Deregulacja, elastyczność i atypowe formy zatrudnienia a zatrudnienie niepracownicze | str. 34
2.4. Zatrudnienie niepracownicze na polskim rynku pracy | str. 39
2.5. Zatrudnienie niepracownicze na rynku pracy a system prawa pracy - wnioski de lege lata i de lege ferenda | str. 42
Rozdział 3
Cywilnoprawne zatrudnienie niepracownicze | str. 47
3.1. Uwagi wstępne | str. 47
3.2. Swoboda wyboru podstaw i ram prawnych zatrudnienia | str. 57
3.3. Wspólne właściwości (communis specialitatis) zatrudnienia
pracowniczego i niepracowniczego | str. 68
3.4. Cechy wyróżniające (differentia specifica) niepracownicze zatrudnienie o charakterze cywilnoprawnym | str. 114
3.4.1. Differentia specifica cywilnoprawnego zatrudnienia wypracowane w judykaturze | str. 114
3.4.2. Umowa zlecenia | str. 133
3.4.3. Umowy o świadczenie usług | str. 138
3.4.4. Umowa agencyjna | str. 138
3.4.5. Umowa o dzieło | str. 139
3.4.6. Kontrakt menedżerski | str. 143
3.4.6.1. Kontrakt menedżerski w sektorze publicznym | str. 145
3.4.6.2. Kontrakt menedżerski w sektorze prywatnym | str. 151
3.4.7. Podsumowanie | str. 156
3.5. Stosunek zatrudnienia fundamentum institutiae societatis | str. 158
Rozdział 4
Zatrudnienia niepracownicze w organizacjach spółdzielczych | str. 161
4.1. Uwagi wstępne | str. 161
4.2. Stosunek członkostwa jako podstawa świadczenia pracy w spółdzielniach produkcji rolnej oraz innych spółdzielniach zajmujących się produkcją rolną | str. 162
4.3. Umowy prawa cywilnego jako podstawa świadczenia pracy w organizacjach spółdzielczych | str. 180
4.3.1. Spółdzielnie produkcji rolnej oraz inne spółdzielnie zajmujące się produkcją rolną | str. 180
4.3.2. Spółdzielnie pracy | str. 184
Rozdział 5
Zatrudnienie niepracownicze na podstawie umowy o pracę nakładczą | str. 191
5.1. Umowa o pracę nakładczą jako pojęcie języka prawnego | str. 191
5.2. Umowa o pracę nakładczą jako podstawa zatrudnienia | str. 193
5.3. Źródła prawa kształtujące sytuację prawną osób zatrudnionych na podstawie umowy o pracę nakładczą | str. 197
5.4. Zakres uprawnień pracowniczych przyznanych wykonawcom pracy nakładczej | str. 208
5.4.1. Uprawnienia w zakresie ochrony sytuacji materialnej wykonawców pracy nakładczej | str. 209
5.4.2. Ochrona przed rozwiązaniem umowy o pracę nakładczą | str. 214
5.4.3. Ochrona zdrowia i życia wykonawców pracy nakładczej | str. 217
5.4.4. Uprawnienia urlopowe | str. 218
5.4.5. Zaliczanie okresów pracy nakładczej i rozstrzyganie sporów ze stosunku pracy nakładczej | str. 219
5.4.6. Uprawnienia zbiorowe wykonawców pracy nakładczej | str. 219
5.5. Charakter prawny zatrudnienia nakładczego | str. 220
Rozdział 6
Zatrudnienie niepracownicze na podstawie umowy o praktykę oraz staż absolwencki | str. 224
6.1. Charakter prawny | str. 224
6.2. Nawiązanie umowy o staż absolwencki | str. 227
6.3. Treść umowy o praktykę absolwencką | str. 230
6.4. Rozwiązanie umowy o praktykę absolwencką | str. 234
6.5. Stosunek prawny stażu | str. 235
6.5.1. Charakter prawnego stosunku stażu | str. 235
6.5.2. Nawiązanie prawnego stosunku stażu | str. 243
6.5.3. Treść stażowego stosunku prawnego | str. 248
6.5.4. Ustanie stażowego stosunku prawnego | str. 254
Rozdział 7
Niepracownicze zatrudnienie dzieci | str. 256
Rozdział 8
Zatrudnienie niepracownicze wolontariuszy | str. 274
8.1. Uwagi wstępne | str. 274
8.2. Zakres znaczeniowy pojęcia "wolontariusz" | str. 277
8.3. Porozumienie o wykonywaniu świadczeń | str. 281
8.3.1. Strony porozumienia | str. 281
8.3.2. Forma porozumienia | str. 285
8.3.3. Treść porozumienia | str. 286
8.3.4. Charakter prawny porozumienia | str. 288
8.4. Obowiązki korzystającego | str. 289
8.5. Uprawnienia wolontariusza | str. 294
8.6. Wolontariat międzynarodowy | str. 296
8.7. Podsumowanie | str. 297
Rozdział 9
Zatrudnienie niepracownicze w ramach pozarolniczej działalności gospodarczej | str. 298
9.1. Geneza samozatrudnienia | str. 298
9.2. Pojęcie samozatrudnienia | str. 306
9.2.1. Terminologia | str. 306
9.2.2. Ustawa o swobodzie działalności gospodarczej | str. 309
9.2.3. Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych | str. 310
9.2.4. Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych | str. 312
9.2.5. Podejście doktrynalne do pojęcia samozatrudnienie | str. 314
9.3. Zakładanie działalności gospodarczej | str. 316
9.3.1. Formalności urzędowe | str. 316
9.3.2. Biznesplan przedsięwzięcia | str. 318
9.3.3. Finansowanie działalności | str. 320
9.4. Koszty prowadzenia działalności | str. 323
9.4.1. Opodatkowanie | str. 324
9.4.2. Ubezpieczenia społeczne | str. 325
9.5. Prawa i obowiązki samozatrudnionego w trakcie prowadzenia działalności | str. 327
9.6. Zakaz dyskryminacji | str. 329
9.7. Zawieszenie prowadzenia działalności | str. 331
9.8. Zakończenie działalności gospodarczej | str. 333
Rozdział 10
Statusy zatrudnienia sportowców profesjonalnych | str. 334
10.1. Uwagi wstępne | str. 334
10.2. Statusy sportowców profesjonalnych w świetle ustawy z dnia 25 czerwca 2010 r. o sporcie | str. 335
10.3. Statusy sportowców profesjonalnych według regulacji wybranego polskiego związku sportowego | str. 337
10.4. Statusy zawodników profesjonalnych w świetle regulacji klubów sportowych | str. 339
10.5. Statusy sportowców profesjonalnych według zawieranych z nimi kontraktów | str. 341
10.6. Ujednolicenie statusu pracowniczego oraz statusu cywilnoprawnego sportowców profesjonalnych | str. 344
10.7. Samozatrudnienie sportowców profesjonalnych | str. 345
10.8. Status stypendysty sportowego | str. 349
10.9. Regulacje ochronne statusów zawodników profesjonalnych | str. 351
10.10. Kary zawodników profesjonalnych stosowane przez kluby sportowe | str. 352
10.11. Nagrody za wyniki sportowe | str. 355
10.12. Swoboda wyboru form zatrudnienia sportowców profesjonalnych | str. 356
10.13. Wielowarstwowe regulacje statusów sportowców | str. 357
10.14. Problemy regulacyjne w zakresie statusów sportowców profesjonalnych | str. 359
10.15. Stosunki prawne sportowców ze związkami oraz federacjami sportowymi | str. 362
10.16. Podsumowanie | str. 362
Rozdział 11
Naukowoprawne zatrudnienie niepracownicze | str. 366
11.1. Uwagi wstępne | str. 366
11.2. Kształcenie młodych kadr naukowych w ujęciu porównawczym | str. 368
11.3. Studia doktoranckie w świetle obowiązujących przepisów prawnych | str. 371
11.3.1. Wpływ procesu bolońskiego na kształt prawny studiów doktoranckich w Polsce | str. 371
11.3.2. Charakter prawny statusu uczestnika studiów doktoranckich | str. 372
11.3.3. Możliwość łączenia statusu doktoranta ze statusem pracownika | str. 375
11.3.4. Możliwość zaliczania okresu studiów doktoranckich do okresu pracy warunkującego uprawnienia pracownicze | str. 377
11.3.5. Status prawny doktoranta a jego obowiązki | str. 378
11.3.6. Status prawny doktoranta a jego uprawnienia | str. 384
11.4. Podsumowanie | str. 389
Rozdział 12
Administracyjnoprawne zatrudnienie niepracownicze | str. 391
12.1. Charakter prawny niepracowniczego stosunku zatrudnienia typu administracyjnoprawnego | str. 391
12.1.1. Uwagi wstępne | str. 391
12.1.2. Poglądy literatury i orzecznictwa na temat istoty niepracowniczego stosunku zatrudnienia typu administracyjnoprawnego (służbowego) | str. 393
12.1.3. Pojęcie i przedmiot niepracowniczego zatrudnienia służbowego | str. 402
12.2. Nawiązanie niepracowniczego stosunku zatrudnienia typu administracyjnoprawnego | str. 414
12.2.1. Strony niepracowniczego stosunku zatrudnienia typu administracyjnoprawnego | str. 414
12.2.1.1. Podmiot służbowy | str. 414
12.2.1.2. Funkcjonariusz i żołnierz | str. 423
12.2.2. Postępowanie kwalifikacyjne | str. 425
12.2.3. Charakter aktu mianowania | str. 428
12.2.4. Forma i treść aktu mianowania | str. 429
12.2.5. Ślubowanie | str. 432
12.3. Przekształcenie niepracowniczego stosunku zatrudnienia typu administracyjnoprawnego (służbowego) | str. 433
12.3.1. Przeniesienie na podstawie formalnie i materialnie jednostronnego aktu prawnego przełożonego | str. 435
12.3.2. Przeniesienie w trybie współdziałania stron | str. 438
12.3.3. Inne zdarzenia powodujące zmianę stosunku służbowego | str. 440
12.4. Uprawnienia funkcjonariuszy i żołnierzy zawodowych | str. 442
12.4.1. Pojęcie uprawnień i ich podział | str. 442
12.4.2. Urlopy wypoczynkowe i inne zwolnienia od pełnienia służby | str. 444
12.4.2.1. Urlop wypoczynkowy | str. 444
12.4.2.2. Urlop bezpłatny | str. 445
12.4.2.3. Urlop szkoleniowy | str. 446
12.4.2.4. Urlop okolicznościowy | str. 447
12.4.2.5. Urlop zdrowotny | str. 448
12.4.3. Uprawnienia płacowe | str. 450
12.4.4. Uprawnienia związane z rodzicielstwem | str. 452
12.4.5. Uprawnienia o charakterze socjalno-bytowym | str. 454
12.4.5.1. Zasiłek na zagospodarowanie | str. 454
12.4.5.2. Prawo do zabezpieczenia potrzeb mieszkaniowych | str. 454
12.4.5.3. Dopłata do wypoczynku | str. 455
12.4.5.4. Zwrot kosztów przejazdu | str. 456
12.4.6. Uprawnienia związane z ustaniem stosunku służbowego | str. 456
12.5. Obowiązki funkcjonariuszy i żołnierzy zawodowych | str. 457
12.5.1. Pojęcie obowiązków i ich podział | str. 457
12.5.2. Podstawowe obowiązki związane z pełnieniem służby | str. 460
12.5.2.1. Obowiązek wykonywania poleceń (rozkazów) | str. 460
12.5.2.2. Obowiązek przestrzegania prawa | str. 463
12.5.2.3. Obowiązek zachowania tajemnic związanych ze służbą | str. 464
12.5.2.4. Obowiązek strzeżenia godności służby | str. 465
12.5.3. Obowiązki dodatkowe związane z pełnieniem służby | str. 467
12.5.3.1. Obowiązek podnoszenia kwalifikacji zawodowych | str. 467
12.5.3.2. Obowiązek poddania się okresowemu opiniowaniu służbowemu | str. 468
12.5.3.3. Obowiązek składania oświadczeń majątkowych | str. 470
12.5.4. Szczególne zakazy i ograniczenia związane z pełnieniem służby | str. 472
12.5.4.1. Zakaz przynależności partyjnej oraz ograniczenia związane z członkostwem w stowarzyszeniach i innych organizacjach | str. 472
12.5.4.2. Zakaz podejmowania dodatkowego zatrudnienia | str. 474
12.5.4.3. Zakaz działalności związkowej i uczestniczenia w strajku | str. 476
12.5.4.4. Obowiązek powiadamiania o zamiarze wyjazdu za granicę | str. 478
12.6. Ustanie niepracowniczego stosunku zatrudnienia typu administracyjnoprawnego funkcjonariuszy i żołnierzy zawodowych | str. 479
12.6.1. Pojęcie ustania | str. 479
12.6.2. Rozwiązanie niepracowniczego stosunku zatrudnienia typu administracyjnoprawnego funkcjonariuszy i żołnierzy zawodowych | str. 480
12.6.2.1. Warunki prawidłowości rozwiązania niepracowniczego stosunku zatrudnienia typu administracyjnoprawnego funkcjonariuszy i żołnierzy zawodowych | str. 480
12.6.2.2. Obowiązki przełożonego związane ze zwolnieniem ze służby | str. 499
12.6.3. Wygaśnięcie niepracowniczego stosunku zatrudnienia typu administracyjnoprawnego funkcjonariuszy i żołnierzy zawodowych | str. 500
12.6.4. Uprawnienia w razie naruszenia przepisów o rozwiązywaniu i wygaszaniu niepracowniczych stosunków służbowych | str. 501
12.6.5. Odwołanie kierownika (szefa) służby | str. 505
Rozdział 13
Ustrojowoprawne zatrudnienie niepracownicze | str. 508
13.1. Uwagi wstępne | str. 508
13.2. Konstytucyjny charakter stosunku zatrudnienia parlamentarzystów | str. 510
13.3. Charakter warunków wykonywania mandatu | str. 513
13.4. Pracownicze uprawnienia parlamentarzysty | str. 514
13.5. Uposażenie posłów i senatorów | str. 517
13.6. Świadczenia z tytułu wypadków | str. 522
13.7. Świadczenia zdrowotne | str. 523
13.8. Odprawy | str. 523
13.9. Fundusz świadczeń socjalnych | str. 524
13.10. Dieta parlamentarna i bezpłatne przejazdy | str. 525
Rozdział 14
Penalnoprawne zatrudnienie niepracownicze | str. 526
14.1. Zatrudnienie typu penalnego | str. 526
14.1.1. Uwagi wstępne | str. 526
14.1.2. Rola pracy w procesie wykonywania kary pozbawienia wolności | str. 527
14.1.3. Obowiązek pracy skazanych a zakaz pracy przymusowej | str. 529
14.1.4. Kwestia prawa do pracy skazanych | str. 532
14.1.5. Skierowanie do pracy jako podstawa niepracowniczego zatrudnienia typu penalnego | str. 536
14.1.5.1. Uwagi wstępne | str. 536
14.1.5.2. Charakter stosunku prawnego, w ramach którego świadczona jest praca | str. 538
14.1.5.3. Status skazanego zatrudnionego na podstawie skierowania do pracy | str. 542
14.1.6. Podstawy świadczenia przez skazanych pracy dobrowolnej | str. 565
14.1.6.1. Umowa o pracę jako podstawa zatrudnienia skazanych | str. 565
14.1.6.2. Inne niż umowa o pracę podstawy świadczenia przez skazanych odpłatnej pracy dobrowolnej | str. 582
14.1.7. Podsumowanie | str. 589
14.2. Wykonywanie pracy w warunkach ograniczonej wolności | str. 592
14.2.1. Uwagi wstępne | str. 592
14.2.2. Obowiązek prawny wykonywania pracy | str. 595
14.2.3. Formy prawno-organizacyjne wykonywania kary ograniczenia wolności | str. 598
14.2.4. Naruszenie standardów międzynarodowych o zakazie pracy przymusowej | str. 600
14.2.5. Legalny obowiązek wykonywania pracy przez skazanych | str. 607
14.2.6. Alternatywne formy wykonywania kary ograniczenia wolności | str. 608
14.2.6.1. Uwagi wstępne | str. 608
14.2.6.2. Obowiązek wykonywania nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne | str. 608
14.2.7. Podsumowanie | str. 611
Rozdział 15
Praca nierejestrowana | str. 612
15.1. Uwagi wstępne | str. 612
15.2. Praca nierejestrowana a nielegalne zatrudnienie lub nielegalna inna praca zarobkowa | str. 617
15.3. Legalność zatrudnienia cudzoziemców | str. 623
15.4. Prawne metody zwalczania i zapobiegania pracy nierejestrowanej | str. 632
15.4.1. Uprawnienia Państwowej Inspekcji Pracy, Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, organów podatkowych oraz kontroli skarbowej | str. 632
15.4.2. Uprawnienia Straży Granicznej i jej współdziałanie z innymi organami | str. 635
15.5. Podsumowanie | str. 645
Rozdział 16
Stosowanie przepisów bhp w niepracowniczym zatrudnieniu | str. 650
16.1. Cel i zakres badań | str. 650
16.2. Przyczyny i zakres stosowania przepisów bhp poza stosunkiem pracy | str. 654
16.3. Stosowanie przepisów bhp poza stosunkiem pracy w razie świadczenia pracy w celach zarobkowych | str. 661
16.3.1. Świadczenie pracy na podstawie umów cywilnoprawnych i samozatrudnienia | str. 661
16.3.2. Stosowanie przepisów bhp w razie zatrudnienia w służbach zmilitaryzowanych | str. 667
16.3.3. Stosowanie przepisów bhp wobec skazanych zatrudnionych na podstawie skierowania | str. 672
16.4. Stosowanie przepisów bhp w razie świadczenia pracy w celach innych niż zarobkowe | str. 674
16.5. Ocena stosowania przepisów bhp poza stosunkiem pracy | str. 678
Rozdział 17
Zbiorowe prawo pracy a zatrudnienie niepracownicze | str. 681
Rozdział 18
Prawo do sądu a zatrudnienie niepracownicze | str. 694
Rozdział 19
Położenie socjalne osób pozostających w zatrudnieniu niepracowniczym | str. 702
19.1. Uwagi wstępne | str. 702
19.2. Położenie socjalne osób pozostających w cywilnoprawnych stosunkach zatrudnienia | str. 705
19.3. Położenie socjalne osób pozostających w gospodarczoprawnych stosunkach zatrudnienia | str. 712
19.4. Położenie socjalne osób pozostających w handlowoprawnych stosunkach zatrudnienia | str. 721
19.5. Położenie socjalne osób pozostających w administracyjnoprawnych stosunkach zatrudnienia | str. 722
19.6. Położenie socjalne osób pozostających w penalnoprawnych stosunkach zatrudnienia | str. 727
19.7. Położenie socjalne osób pozostających w ustrojowoprawnych stosunkach zatrudnienia | str. 729
19.8. Położenie socjalne osób pozostających w społecznoprawnych stosunkach zatrudnienia | str. 732
19.9. Położenie socjalne osób pozostających w socjalnoprawnych stosunkach zatrudnienia | str. 735
19.10. Położenie socjalne osób pozostających w naukowoprawnych stosunkach zatrudnienia | str. 739
19.11. Położenie socjalne osób pozostających w sportowoprawnych stosunkach zatrudnienia | str. 741
Wykaz skrótów | str. 743
Bibliografia | str. 751
Orzecznictwo | str. 793
Indeks rzeczowy | str. 805
