Umowy o roboty budowlane i usługi związane z realizacją przedsięwzięć budowlanych. Wykaz najczęściej spotykanych nieprawidłowości i uchybień

Publikacja zawiera analizę techniczno-prawną zagadnień dotyczących umów o roboty budowlane oraz umów na usługi związane z realizacją przedsięwzięć budowlanych, w tym: • elementów przedmiotowo istotnych umowy o roboty budowlane, • odróżnienia umowy o roboty budowlane od umowy o dzieło, • określenia zakresu rzeczowego świadczenia wykonawcy robót budowlanych, • zakresu powinności badania przez wykonawcę projektu otrzymanego od inwestora, • kontroli jakości i ilości robót budowlanych i wyrobów, • klasyfikacji wad wykonanych robót budowlanych, • odbiorów robót budowlanych wadliwie wykonanych, • modelów wynagrodzenia, • kar umownych, • odstąpienia od umowy. W opracowaniu wskazano również: • wykaz najczęściej spotykanych nieprawidłowości i uchybień popełnianych przez uczestników procesu budowlanego, w tym inwestorów wydatkujących środki publiczne; • zalecenia dla uczestników budowlanego procesu inwestycyjnego, których stosowanie może zminimalizować ryzyko: wystąpienia sporów, konieczności reorganizacji procesu budowlanego oraz zwiększenia kosztów realizacji przedsięwzięcia budowlanego; • katalog rzeczowy tez orzeczniczych sądów i Krajowej Izby Odwoławczej oraz opinii Ministerstwa Rozwoju, Głównego Urzędu Nadzoru Budowlanego i Urzędu Zamówień Publicznych. Książka zawiera wzory dokumentów, w tym: protokołu odbioru robót budowlanych, protokołu z narady technicznej, obiegowej karty wyrobów. W opracowaniu uwzględnione zostały regulacje nowej ustawy – Prawo zamówień publicznych, ostatnie zmiany w ustawie – Prawo budowlane oraz w ustawie – Prawo geodezyjne i kartograficzne, a także ustaw szczególnych związanych z zapobieganiem skutkom pandemii Covid-19 w części odnoszącej się do umów o roboty budowlane zawartych w reżimie zamówień publicznych. Adresaci: Publikacja przeznaczona jest dla uczestników procesu budowlanego (inwestorów, inspektorów nadzoru inwestorskiego, projektantów, kierowników budowy/robót), wykonawców robót budowlanych, pracowników administracji rządowej i samorządowej realizujących budowlane zadania inwestycyjne, jednostek kontrolujących, podmiotów zajmujących się doradztwem prawnym i świadczących pomoc prawną w obszarze budownictwa, a także nauczycieli akademickich, studentów i doktorantów wydziałów prawa, budownictwa, architektury i urbanistyki, a także inżynierii środowiska.

Wykaz skrótów 11 Wstęp 13 Rozdział 1 Analiza wybranych aktów prawnych 15 1.1. Prawo budowlane 15 1.2. Ustawa o wyrobach budowlanych 19 1.3. Prawo geodezyjne i kartograficzne 20 1.4. Prawo zamówień publicznych 21 Rozdział 2 Podstawowe definicje 27 2.1. Obiekt budowlany 27 2.2. Roboty budowlane 33 2.3. Materiał, materiał budowlany, wyrób, wyrób budowlany 36 2.4. Uczestnicy procesu budowlanego 37 Rozdział 3 Umowa na gruncie Kodeksu cywilnego 41 3.1. Umowa – definicja, podział, strony 41 3.2. Zasady ogólne kształtowania postanowień umów 43 Rozdział 4 Umowa w sprawie zamówienia publicznego 49 4.1. Definicja umowy w sprawie zamówienia publicznego 49 4.2. Okres, na jaki można zawrzeć umowę 50 4.3. Forma umowy 51 4.4. Obowiązek współdziałania stron 51 4.5. Obligatoryjne elementy umowy w sprawie zamówienia publicznego 52 4.6. Klauzule abuzywne 55 4.7. Waloryzacja wynagrodzenia 55 4.8. Prawo opcji 60 4.9. Zaliczki 60 4.10. Wypłata wynagrodzenia w częściach 61 4.11. Zabezpieczenie należytego wykonania umowy 61 4.12. Solidarna odpowiedzialność wykonawców 63 4.13. Zmiana postanowień zawartej umowy 63 4.14. Odstąpienie od umowy 66 4.15. Unieważnienie umowy 68 4.16. Uprawnienia organu sprawującego nadzór finansowy nad zamawiającym 70 4.17. Raport z realizacji zamówienia 70 4.18. Umowy w sprawie zamówień publicznych w świetle tarcz antykryzysowych 72 4.18.1. Szczególne zasady dotyczące umów w sprawie zamówienia publicznego udzielanych na podstawie ustawy z 29.01.2004 r. – Prawo zamówień publicznych 72 4.18.2. Obowiązki informacyjne stron umowy w sprawie zamówienia publicznego 73 4.18.3. Zmiana umowy w sprawie zamówienia publicznego 74 4.18.4. Zmiana umowy o podwykonawstwo 75 4.18.5. Zakaz potrącania kary umownej z wynagrodzenia wykonawcy lub innych jego należności; zakaz dochodzenia zaspokojenia z zabezpieczenia należytego wykonania umowy; zawieszenie biegu terminu przedawnienia roszczeń zamawiającego; przedłużenie terminu ważności zabezpieczenia należytego wykonania umowy 75 Rozdział 5 Umowa o roboty budowlane 77 5.1. Definicja umowy o roboty budowlane 78 5.2. Rozróżnienie umowy o roboty budowlane od umowy o dzieło 80 5.3. Forma umowy o roboty budowlane 85 5.4. Elementy umowy o roboty budowlane 85 5.5. Wzory umów o roboty budowlane 88 5.6. Najczęściej spotykane nieprawidłowości i uchybienia w zakresie formułowania postanowień umów 90 Rozdział 6 Inwestor 93 6.1. Inwestor – definicja 93 6.2. Obowiązki inwestora 94 6.3. Inwestor zastępczy 95 Rozdział 7 Wykonawca robót budowlanych 97 7.1. Wykonawca – definicja 97 7.2. Obowiązki wykonawcy 101 7.2.1. Obowiązek zawiadomienia inwestora o przeszkodach w prawidłowym wykonaniu robót budowlanych 103 7.2.2. Obowiązek uprzedzenia inwestora o niebezpieczeństwie zniszczenia lub uszkodzenia obiektu 108 7.3. Najczęściej popełniane błędy przez wykonawców 110 Rozdział 8 Podwykonawca 111 8.1. Umowa o podwykonawstwo – definicja 111 8.2. Podwykonawca na gruncie przepisów Kodeksu cywilnego 112 8.3. Podwykonawca na gruncie przepisów Prawa zamówień publicznych 113 8.3.1. Możliwość powierzenia wykonania części zamówienia podwykonawcy 113 8.3.2. Zakazane postanowienia w umowie o podwykonawstwo 115 8.3.3. Projekt umowy o podwykonawstwo w zakresie robót budowlanych 116 8.3.4. Podpisana umowa o podwykonawstwo w zakresie robót budowlanych 117 8.3.5. Podpisana umowa o podwykonawstwo w zakresie dostawy lub usługi 117 8.3.6. Bezpośrednia zapłata wynagrodzenia podwykonawcy lub dalszemu podwykonawcy 117 Rozdział 9 Prace projektowe i nadzór autorski 119 9.1. Obowiązki i uprawnienia projektanta 119 9.2. Nadzór autorski na budowie 121 9.3. Najczęściej popełniane błędy przez projektantów 123 9.4. Prawa autorskie 123 9.4.1. Autorskie prawa majątkowe 124 9.4.2. Autorskie prawa osobiste 125 9.4.3. Prawo do integralności utworu 126 9.5. Umowa o prace projektowe i nadzór autorski 127 9.6. Najczęściej spotykane nieprawidłowości i uchybienia w zakresie sporządzania umów 129 Rozdział 10 Nadzór inwestorski 131 10.1. Obowiązek ustanowienia inspektora nadzoru inwestorskiego 131 10.2. Obowiązki i uprawnienia inspektora nadzoru inwestorskiego 133 10.3. Zmiana inspektora nadzoru inwestorskiego 134 10.4. Najczęściej popełniane błędy przez inspektorów nadzoru inwestorskiego 134 10.5. Umowa na usługi nadzoru inwestorskiego 135 10.6. Najczęściej spotykane nieprawidłowości i uchybienia w zakresie sporządzania umów 137 Rozdział 11 Kierownik budowy (robót) 139 11.1. Obowiązek ustanowienia kierownika budowy (robót) 139 11.2. Obowiązki i uprawnienia kierownika budowy (robót) 140 11.3. Zmiana kierownika budowy (robót) 142 11.4. Najczęściej popełniane błędy przez kierownika budowy (robót) 143 11.5. Umowa na usługi kierowania budową (robotami) 143 Rozdział 12 Opis robót budowlanych 147 12.1. Projekt/dokumentacja projektowa na gruncie przepisów Kodeksu cywilnego 147 12.2. Projekt budowlany na gruncie przepisów Prawa budowlanego 148 12.3. Opis zamówienia na roboty budowlane na gruncie Prawa zamówień publicznych 151 12.3.1. Jednoznaczny i wyczerpujący opis przedmiotu zamówienia 151 12.3.2. Uczciwa konkurencja i równe traktowanie wykonawców 153 12.3.3. Wspólny Słownik Zamówień 156 12.3.4. Dostępność dla osób niepełnosprawnych 156 12.3.5. Sposoby opisania przedmiotu zamówienia 157 12.3.6. Opis wymaganych cech materiałów, produktów i usług 159 12.3.7. Opis przedmiotu zamówienia na roboty budowlane w formule „wybuduj” 160 12.3.8. Opis przedmiotu zamówienia na roboty budowlane w formule „zaprojektuj i wybuduj” 163 12.4. Najczęściej spotykane nieprawidłowości i uchybienia w zakresie opisania przedmiotu zamówienia 170 Rozdział 13 Dokumentacja dotycząca budowy obiektu budowlanego 173 13.1. Składowe dokumentacji dotyczącej obiektu budowlanego 173 13.2. Dokumentacja budowy 174 13.3. Dokumentacja powykonawcza 188 Rozdział 14 Kontrola realizacji robót budowlanych przez uczestników procesu inwestycyjnego 191 14.1. Podstawowe zasady projektowania i budowy obiektów budowlanych 191 14.2. Standard i jakość robót budowlanych 195 14.3. Kontrola jakości wyrobów 199 14.4. Bezpieczeństwo i higiena na terenie budowy 201 14.5. Kontrola gospodarowania odpadami budowlanymi 205 Rozdział 15 Odbiory robót budowlanych 209 15.1. Rodzaje odbiorów robót budowlanych 209 15.2. Procedury odbiorów robót budowlanych 210 15.3. Protokół odbioru robót budowlanych 212 15.4. Uchylanie się inwestora od dokonania odbioru robót budowlanych 213 Rozdział 16 Wady wykonanych robót budowlanych i ich klasyfikacja 219 16.1. Wady wykonanych robót budowlanych 219 16.2. Klasyfikacja wad wykonanych robót budowlanych 219 16.2.1. Wady fizyczne i wady prawne 220 16.2.2. Wady istotne i wady nieistotne 221 16.2.3. Wady usuwalne (naprawialne) i wady nieusuwalne (nienaprawialne) 223 16.2.4. Wady jawne i ukryte 226 16.3. Błędy i odpowiedzialność uczestników procesu budowlanego / inwestycyjnego / eksploatacyjnego 228 Rozdział 17 Rękojmia za wady i gwarancja 233 17.1. Rękojmia za wady 233 17.1.1. Rękojmia za wady robót budowlanych 233 17.1.2. Odpowiedzialność sprzedawcy 234 17.1.3. Wada fizyczna 235 17.1.4. Domniemanie o chwili powstania lub istnienia wady 235 17.1.5. Wada prawna 235 17.1.6. Zwolnienie sprzedawcy od odpowiedzialności z tytułu rękojmi 236 17.1.7. Modyfikacja odpowiedzialności z tytułu rękojmi 236 17.1.8. Odpowiedzialność sprzedawcy z tytułu rękojmi 236 17.1.9. Uprawnienia kupującego w razie wady 237 17.1.10. Żądanie wymiany rzeczy lub usunięcie wady 238 17.1.11. Demontaż wadliwej rzeczy i ponowne zamontowanie 239 17.1.12. Obowiązek dostarczenia lub udostępnienia rzeczy 239 17.1.13. Możliwość rezygnacji z następnej partii rzeczy dostarczanych częściami 240 17.1.14. Utrata uprawnień z tytułu rękojmi 240 17.1.15. Ograniczenie prawa odstąpienia w przypadku wadliwości części rzeczy 240 17.1.16. Uprawnienia kupującego w zakresie naprawienia szkody 240 17.1.17. Odesłanie rzeczy na koszt i niebezpieczeństwo sprzedawcy 241 17.1.18. Przedawnienie roszczeń z tytułu rękojmi 242 17.1.19. Odpowiedzialność sprzedawcy za wady stwierdzone przed upływem przydatności rzeczy do użycia 242 17.1.20. Obowiązek zawiadomienia sprzedawcy o wadach prawnych rzeczy 243 17.1.21. Uprawnienia kupującego w związku z wadą prawną rzeczy 243 17.1.22. Uprawnienia kupującego do zwrotu ceny w razie wydania rzeczy osobie trzeciej 243 17.1.23. Uprawnienie przemienne 243 17.1.24. Wykonanie uprawnień z tytułu rękojmi za wady prawne 244 17.2. Gwarancja 244 17.2.1. Gwarancja na wykonane roboty budowlane 244 17.2.2. Gwarancja co do jakości rzeczy sprzedanej 244 17.2.3. Oświadczenie gwarancyjne 245 17.2.4. Wykonanie uprawnień z tytułu rękojmi 245 17.2.5. Wykonanie uprawnień wynikających z gwarancji 246 17.2.6. Okres gwarancji 246 Rozdział 18 Wynagrodzenie i rozliczenie robót budowlanych 247 18.1. Składowe wynagrodzenia za roboty budowlane 247 18.2. Modele wynagrodzenia za roboty budowlane 249 18.2.1. Wynagrodzenie na podstawie określonego wskazania podstaw do jego ustalenia 249 18.2.2. Wynagrodzenie kosztorysowe 250 18.2.3. Wynagrodzenie ryczałtowe 252 18.3. Umowna zmiana wysokości wynagrodzenia ryczałtowego 254 18.4. Sądowa zmiana wysokości wynagrodzenia ryczałtowego 255 18.5. Bezpodstawne wzbogacenie 259 Rozdział 19 Kary umowne 263 19.1. Instytucja kary umownej według uregulowań kodeksowych 267 19.1.1. Funkcje, cele i rodzaje kar umownych 269 19.1.2. Odpowiedzialność z tytułu kary 270 19.1.3. Sposób naliczania, wysokość i dochodzenie kar umownych 275 19.2. Uregulowania kar umownych zgodnie z Prawem zamówień publicznych 278 19.3. Obligatoryjność dochodzenia kar umownych 281 19.4. Nieprawidłowości i uchybienia w zakresie formułowania postanowień umów dotyczących kar umownych 283 Rozdział 20 Odstąpienie od umowy 287 20.1. Umowne prawo odstąpienia od umowy 287 20.2. Ustawowe prawo odstąpienia od umowy 289 20.3. Odstąpienie od umowy w sprawie zamówienia publicznego 296 20.4. Skutki odstąpienia od umowy 302 Rozdział 21 Gwarancja zapłaty 307 Tezy orzecznicze sądów powszechnych i opinie głównego urzędu nadzoru budowlanego dotyczące przygotowania, realizacji i rozliczenia robót budowlanych i usług związanych z realizacją przedsięwzięć budowlanych 311 Wzory 391 Wzór 1. Protokół zdawczy dokumentacji projektowo-kosztorysowej 391 Wzór 2. Formularz tabeli wartości elementów scalonych robót budowlanych 393 Wzór 3. Obiegowa karta wyrobu 397 Wzór 4. Protokół przekazania wykonawcy terenu budowy 399 Wzór 5. Protokół z narady technicznej 401 Wzór 6. Protokół odbioru robót zanikających i ulegających zakryciu 403 Wzór 7. Zgłoszenie gotowości do odbioru częściowego robót budowlanych 405 Wzór 8. Zgłoszenie gotowości do odbioru końcowego robót budowlanych 407 Wzór 9. Protokół odbioru częściowego/końcowego robót budowlanych 408 Wzór 10. Protokół przekazania inwestorowi terenu budowy 411 Wzór 11. Protokół przeglądu gwarancyjnego 413 Bibliografia 415 Autorzy 419