Hipoteka umowna na wierzytelności hipotecznej - subintabulat umowny

W książce kompleksowo omówiono instytucję hipoteki na wierzytelności hipotecznej, zwanej również subintabulatem (art. 108(1) – 108(5) ustawy o księgach wieczystych i hipotece). Praktyczne znaczenie subintabulatu wyraża się w tym, że umożliwia on podmiotowi niedysponującemu prawem własności nieruchomości, lecz dysponującemu wierzytelnością hipoteczną, zaoferowanie kontrahentowi pewnego i wartościowego zabezpieczenia, które uprawnia zabezpieczonego w ten sposób wierzyciela do skierowania egzekucji bezpośrednio do nieruchomości. Poruszono tutaj takie kwestie jak: sposób ustanowienia hipoteki na wierzytelności hipotecznej oraz jej treść; zagadnienie wpisu tego prawa do księgi wieczystej; dochodzenie wierzytelności zabezpieczonej subintabulatem na drodze sądowej; skutki prawne, zalety oraz ryzyka wynikające z zastosowania tego zabezpieczenia. Prezentowana publikacja ma na celu całościowe ujęcie problematyki subintabulatu powstającego w drodze umowy i obejmuje zbiór praktycznych informacji poświęconych temu instrumentowi zabezpieczenia wierzytelności. Opracowanie ilustruje, w jaki sposób cywilnoprawna konstrukcja hipoteki na wierzytelności hipotecznej sprawia, że podmiot niedysponujący prawem własności nieruchomości może ustanowić zabezpieczenie, które pozwalać będzie wierzycielowi skierować egzekucję do nieruchomości, a w rezultacie wzmocni pozycję wierzyciela w stopniu zbliżonym do hipoteki na nieruchomości. Adresaci: Książka będzie cenną lekturą dla adwokatów, radców prawnych i sędziów orzekających w wydziałach cywilnych, gospodarczych oraz egzekucyjnych, gdyż podejmuje takie problemy jak możliwość łącznego pozwania wielu osób zobowiązanych wobec subintabulanta z tytułu hipoteki na wierzytelności hipotecznej czy zasady spłaty wierzytelności hipotecznej obciążonej hipoteką. Publikacja zainteresuje również notariuszy i zatrudnionych w wydziałach ksiąg wieczystych referendarzy sądowych uczestniczących w procesie ustanawiania hipoteki na wierzytelności hipotecznej.

Wykaz skrótów | str. 13 Słowo wstępne | str. 17 Wprowadzenie | str. 19 § 1. Znaczenie terminu „subintabulat” | str. 19 § 2. Funkcje subintabulatu | str. 21 § 3. Przyczyny braku zainteresowania subintabulatem | str. 23 § 4. Zakres pracy | str. 24 I. Poruszane zagadnienia | str. 24 II. Cel pracy | str. 25 III. Wykorzystywane metody | str. 25 IV. Uwagi prawnoporównawcze | str. 27 Rozdział I Technika redakcyjna regulacji subintabulatu | str. 31 § 1. Uwagi ogólne o przepisach odsyłających w kontekście regulacji subintabulatu | str. 31 § 2. Granice zakresu odesłania przepisów odsyłających | str. 35 § 3. Granice zakresów odesłania i odniesienia art. 1085 u.k.w.h. | str. 36 Rozdział II Ustanowienie subintabulatu | str. 41 § 1. Uwagi ogólne | str. 41 I. Przedmiot i struktura rozważań | str. 41 II. Pojęcie czynności prawnej | str. 42 1. Wprowadzenie | str. 42 2. Oświadczenie woli a skutki czynności prawnej | str. 43 3. Dodatkowe elementy czynności prawnej | str. 44 § 2. Charakterystyka umowy ustanawiającej subintabulat | str. 44 I. Ustanowienie subintabulatu jako czynność prawna rozporządzająca | str. 44 1. Skutek rozporządzający czynności prawnych | str. 44 A. Pojęcie rozporządzenia prawem | str. 44 B. Obciążenie prawa podmiotowego | str. 45 2. Skutek rozporządzający umowy o ustanowienie subintabulatu | str. 50 II. Ustanowienie subintabulatu jako czynność prawna przysparzająca | str. 51 1. Pojęcie przysporzenia oraz czynności prawnej przysparzającej | str. 51 2. Umowa o ustanowienie subintabulatu jako czynność prawn przysparzająca | str. 53 III. Umowa o ustanowienie subintabulatu jako czynność kauzalna | str. 54 1. Czynności prawne kauzalne i abstrakcyjne w polskim piśmiennictwie prawniczym | str. 54 2. Pojęcie kauzy | str. 55 3. Katalog kauz | str. 56 4. Problem obowiązywania zasady kauzalności czynności przysparzających | str. 57 5. Kauzalność umowy ustanawiającej subintabulat | str. 59 A. Ogólne uwagi o czynnościach kreujących ograniczone prawa rzeczowe | str. 59 B. Krytyka stanowiska doktryny w przedmiocie kauzalności umów ustanawiających ograniczone prawa rzeczowe | str. 60 C. Kauzalność ustanowienia hipoteki | str. 61 6. Wnioski | str. 63 IV. Ustanowienie subintabulatu a podział czynności prawnych na odpłatne i nieodpłatne | str. 65 1. Stanowisko dominujące | str. 65 2. Odpłatność czynności prawnej w kontekście rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych | str. 66 3. Odpłatność ustanowienia hipoteki | str. 67 4. Wnioski | str. 70 V. Umowa ustanawiająca subintabulat jako czynność konsensualna | str. 70 Rozdział III Treść umowy ustanawiającej subintabulat | str. 72 § 1. Uwagi ogólne o treści czynności prawnej | str. 72 § 2. Treść umowy ustanawiającej hipotekę | str. 75 I. Minimalny zakres treści | str. 75 II. Charakterystyka poszczególnych elementów minimalnej treści umowy ustanawiającej hipotekę | str. 79 1. Oznaczenie stron | str. 79 2. Oświadczenie o obciążeniu prawa | str. 79 3. Oznaczenie sumy hipoteki | str. 80 4. Oznaczenie zabezpieczonych wierzytelności | str. 82 A. Uwagi ogólne | str. 82 B. Wierzytelności pieniężne | str. 83 C. Dopuszczalność zabezpieczenia hipoteką wierzytelności przyszłych | str. 84 D. Przedmiot obciążenia subintabulatem i jego oznaczenie w umowie ustanawiającej | str. 94 III. Elementy treści umowy ustanawiającej subintabulat | str. 105 1. Essentialia negotii umowy ustanawiającej subintabulat | str. 105 2. Naturalia negotii umowy ustanawiającej subintabulat | str. 106 3. Accidentalia negotii umowy ustanawiającej subintabulat | str. 106 A. Warunek i termin | str. 106 B. Powstanie subintabulatu na podstawie umowy obejmującej zastrzeżenie warunku zawieszającego lub terminu początkowego | str. 107 C. Uzależnienie zmiany sumy subintabulatu od warunku lub terminu | str. 107 Rozdział IV Forma i zawarcie umowy ustanawiającej subintabulat | str. 110 § 1. Forma umowy ustanawiającej subintabulat w obrocie powszechnym | str. 110 § 2. Forma umowy ustanawiającej subintabulat w obrocie bankowym | str. 115 § 3. Strony umowy | str. 119 I. Wprowadzenie | str. 119 II. Ustanowienie subintabulatu na wierzytelności hipotecznej należącej do wspólników spółki cywilnej | str. 120 III. Ustanowienie subintabulatu na wierzytelności hipotecznej należącej do majątku wspólnego małżonków | str. 121 IV. Ustanowienie subintabulatu przez nieuprawnionego | str. 122 § 4. Rola wpisu do księgi wieczystej | str. 125 I. Konstytutywny charakter wpisu | str. 125 1. Uwagi ogólne | str. 125 2. Wpis do księgi wieczystej jako element czynności prawnej? | str. 126 II. Charakter prawny wpisu do księgi wieczystej | str. 129 1. Wpis do księgi wieczystej jako czynność konwencjonalna | str. 129 2. Charakterystyka wpisu hipoteki jako orzeczenia | str. 130 3. Treść wpisu hipoteki | str. 131 A. Treść wpisu hipoteki w ogólności | str. 131 B. Treść wpisu subintabulatu | str. 133 4. Wadliwość wpisu hipoteki | str. 134 5. Wpis hipoteki a rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych | str. 137 6. Wpis hipoteki a domniemanie związane z wpisem | str. 139 A. Uwagi ogólne | str. 139 B. Domniemanie związane z wpisem a rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych | str. 140 C. Możliwość obalenia domniemania związanego z wpisem do księgi wieczystej | str. 142 III. Wnioski | str. 146 § 5. Problem zawiadomienia dłużników | str. 147 I. Wprowadzenie | str. 147 II. Brak zawiadomienia o ustanowieniu subintabulatu a sytuacja prawna dłużnika wierzytelności obciążonej i właściciela nieruchomości | str. 148 III. Propozycja rozwiązania prawnoprocesowego | str. 149 § 6. Kompetencja do ustanowienia subintabulatu a kompetencja do ustanowienia zastawu na wierzytelności hipotecznej | str. 150 I. Subintabulat a zastaw rejestrowy na wierzytelności hipotecznej | str. 150 II. Subintabulat a zastaw zwykły na wierzytelności hipotecznej | str. 153 Rozdział V Treść sytuacji prawnej subintabulanta | str. 157 § 1. Treść hipoteki w ogólności | str. 157 § 2. Struktury podmiotowe powstające w wyniku ustanowienia subintabulatu | str. 167 § 3. Specyficzne elementy sytuacji prawnej subintabulanta | str. 169 I. Wprowadzenie | str. 169 II. Podstawowe skutki ustanowienia subintabulatu | str. 170 III. Dodatkowe skutki ustanowienia subintabulatu | str. 170 1. Uwagi ogólne | str. 170 2. Sytuacja subintabulanta względem pierwotnego dłużnika osobistego | str. 171 A. Subintabulat a umowa o świadczenie na rzecz osoby trzeciej | str. 171 B. Roszczenie subintabulanta względem pierwotnego dłużnika osobistego | str. 173 3. Subintabulant jako wierzyciel pierwotnego dłużnika osobistego | str. 174 A. Wprowadzenie | str. 174 B. Problem skargi pauliańskiej | str. 175 C. Wymagalność roszczenia subintabulanta | str. 178 D. Pozostałe zagadnienia wiążące się z zakwalifikowaniem subintabulanta jako wierzyciela pierwotnego dłużnika osobistego | str. 181 4. Sytuacja subintabulanta względem właściciela nieruchomości | str. 182 5. Moc wiążąca regulacji wyznaczających dodatkowe skutki ustanowienia subintabulatu | str. 183 6. Problem zastosowania do subintabulatu art. 335 k.c. | str. 184 7. Problem zastosowania do subintabulatu art. 313 k.c. | str. 186 8. Problem zastosowania do subintabulatu art. 319 k.c. | str. 187 9. Ochrona subintabulatu | str. 191 A. Ochrona subintabulatu w ramach czynności zachowawczych (art. 330 k.c.) | str. 191 B. Podmiotowy i przedmiotowy zakres ochrony subintabulatu | str. 192 C. Czynności zachowawcze zmierzające do przerwania biegu przedawnienia roszczenia obciążonego | str. 194 § 4. Wygaśnięcie subintabulatu | str. 195 § 5. Kwalifikacja subintabulatu w ramach podziału na zabezpieczenia osobiste i rzeczowe | str. 196 § 6. Wnioski | str. 197 Rozdział VI Sytuacje prawne podmiotów zobowiązanych wobec subintabulanta | str. 199 § 1. Pierwotny dłużnik osobisty | str. 199 I. Uwagi wprowadzające | str. 199 1. Pierwotny dłużnik osobisty a ustanowienie subintabulatu | str. 199 2. Regulacje wyznaczające sytuację prawną pierwotnego dłużnika osobistego | str. 199 II. Spłata roszczenia obciążonego subintabulatem | str. 201 1. Zawartość normatywna art. 1081 ust. 2 zdanie pierwsze u.k.w.h. | str. 201 A. Umiejscowienie przyczyn wygaśnięcia zobowiązania w strukturze norm prawnych | str. 201 B. Krąg podmiotów upoważnionych do spłaty wierzytelności obciążonej do rąk subintabulanta | str. 202 C. Artykuł 1081 ust. 2 zdanie pierwsze u.k.w.h. a kompetencja wierzyciela hipotecznego do odbioru świadczenia | str. 203 D. Artukuł 1081 ust. 2 zdanie pierwsze u.k.w.h. a obowiązek świadczenia | str. 205 2. Zakres przedmiotowy kompetencji do spłaty wierzytelności obciążonej subintabulantowi | str. 205 A. Spłata do wysokości hipoteki na wierzytelności hipotecznej | str. 205 B. Spłata po ustanowieniu subintabulatu | str. 206 III. Złożenie świadczenia do depozytu sądowego | str. 209 1. Zawartość normatywna art. 1081 ust. 2 zdanie drugie u.k.w.h. – wprowadzenie | str. 209 2. Skutki złożenia świadczenia do depozytu sądowego | str. 211 3. Okoliczności, w jakich aktualizuje się kompetencja wynikająca z art. 1081 ust. 2 zdanie drugie u.k.w.h. | str. 212 A. Kompetencja do złożenia przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego a wymagalność roszczeń | str. 212 B. Tytuł wykonawczy upoważniający do spłaty wierzytelności do rąk subintabulanta | str. 213 C. Zakres podmiotowy kompetencji wynikającej z art. 1081 ust. 2 zdanie drugie u.k.w.h. | str. 215 D. Zawartość normatywna art. 1081 ust. 2 zdanie drugie u.k.w.h. – wnioski | str. 217 IV. Ochrona pierwotnego dłużnika osobistego w ramach rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych | str. 218 V. Zarzuty przysługujące pierwotnemu dłużnikowi osobistemu | str. 220 1. Uwagi ogólne | str. 220 2. Problematyka zarzutów w ramach rozważań o umowie na rzecz osoby trzeciej i subintabulacie – porównanie | str. 221 A. Uwagi ogólne | str. 221 B. Zarzuty wynikające ze zmiany treści stosunku pokrycia | str. 222 C. Zarzuty wynikające z pozorności umów kreujących stosunek pokrycia | str. 222 D. Zarzut przedawnienia | str. 224 E. Problem potrącenia | str. 230 F. Zarzuty wynikające ze stosunku waluty | str. 236 VI. Wnioski | str. 236 § 2. Właściciel nieruchomości | str. 237 I. Zasadnicze elementy sytuacji prawnej właściciela nieruchomości | str. 237 1. Właściciel nieruchomości jako podmiot zobowiązany wobec subintabulanta | str. 237 2. Powstanie i wygaśnięcie zobowiązania właściciela nieruchomości wobec subintabulanta – wygaśnięcie hipoteki na | str. 238 3. Zakres długu i odpowiedzialności wobec subintabulanta | str. 239 II. Zarzuty służące właścicielowi nieruchomości | str. 241 1. Zarzut przedawnienia | str. 241 A. Przedawnienie roszczenia głównego | str. 241 B. Przedawnienie roszczeń ubocznych | str. 241 2. Zarzuty związane z ograniczeniami odpowiedzialności wynikającymi z prawa spadkowego | str. 244 A. Zakres podmiotowy regulacji zawartej w art. 74 u.k.w.h. | str. 244 B. Ograniczenia odpowiedzialności wynikające z prawa spadkowego | str. 245 C. Zakres przedmiotowy regulacji zawartej w art. 74 u.k.w.h. | str. 246 D. Wnioski | str. 247 3. Inne zarzuty | str. 248 A. Zarzuty właściciela nieruchomości w świetle regulacji art. 73 u.k.w.h. | str. 248 B. Katalog zarzutów dłużnika osobistego przysługujących również dłużnikowi rzeczowemu | str. 248 C. Dopuszczalność przedstawienia do potrącenia przez dłużnika rzeczowego roszczenia przysługującego dłużnikowi osobistemu | str. 250 D. Katalog zarzutów przysługujących z mocy art. 73 w zw. z art. 65 ust. 4 u.k.w.h. właścicielowi nieruchomości wobec subintabulanta | str. 254 E. Wypowiedzenie wierzytelności zabezpieczonej hipoteką względem właściciela nieruchomości (art. 78 u.k.w.h.) | str. 257 III. Problematyka skargi pauliańskiej w relacji subintabulant – właściciel nieruchomości | str. 260 1. Uwagi ogólne | str. 260 2. Problem pokrzywdzenia wierzyciela przez dłużnika rzeczowego | str. 261 A. Specyficzny charakter zobowiązania dłużnika rzeczowego wobec wierzyciela hipotecznego | str. 261 B. Podsumowanie | str. 264 IV. Wnioski | str. 264 § 3. Wierzyciel hipoteczny | str. 265 I. Wprowadzenie | str. 265 II. Czynności wierzyciela hipotecznego mogące pogorszyć sytuację subintabulanta | str. 265 1. Stanowisko doktryny | str. 265 2. Zagadnienia szczegółowe | str. 269 A. Problem konfuzji (konsolidacji) | str. 269 B. Brak kompetencji wierzyciela hipotecznego do odbioru świadczenia | str. 269 C. Czynności wierzyciela hipotecznego niewymagające zgody subintabulanta | str. 270 § 4. Dłużnik osobisty | str. 270 Rozdział VII Stosunek wewnętrzny pomiędzy zobowiązanymi wobec subintabulanta | str. 272 § 1. Uwagi ogólne | str. 272 § 2. Prawna kwalifikacja przypadku wielości dłużników zobowiązanych wobec subintabulanta | str. 273 I. Ogólna charakterystyka zobowiązań in solidum | str. 273 II. Ustanowienie subintabulatu jako źródło zobowiązania in solidum? | str. 275 III. Analogia z przepisów o solidarności biernej | str. 276 1. Artykuł 373 k.c. | str. 276 2. Artykuł 372 k.c. | str. 278 3. Artykuł 371 k.c. | str. 278 § 3. Współuczestnictwo procesowe pomiędzy zobowiązanymi wobec subintabulanta | str. 279 I. Wprowadzenie | str. 279 II. Kwalifikacja współuczestnictwa procesowego podmiotów zobowiązanych wobec subintabulanta | str. 279 1. Współuczestnictwo materialne | str. 279 2. Współuczestnictwo zwykłe (niejednolite) | str. 280 3. Współuczestnictwo dowolne | str. 280 § 4. Roszczenia zwrotne pomiędzy zobowiązanymi wobec subintabulanta | str. 281 I. Wprowadzenie | str. 281 II. Zasady subrogacji w przypadku spłaty wierzytelności zabezpieczonej subintabulatem | str. 281 Rozdział VIII Praktyczne zastosowania subintabulatu | str. 284 § 1. Wprowadzenie | str. 284 § 2. Subintabulat a przelew wierzytelności hipotecznej na zabezpieczenie | str. 285 § 3. Subintabulat jako zabezpieczenie roszczeń podwykonawcy robót budowlanych | str. 287 § 4. Subintabulat jako zabezpieczenie roszczeń uczestników konsorcjum kredytowego w stosunku do banku – organizatora | str. 288 § 5. Prawo właściwe dla subintabulatu | str. 291 Podsumowanie | str. 294 Bibliografia | str. 305