Społeczny charakter świadczeń w polskim prawie pracy

Książka ukazuje najważniejsze problemy związane z kontrowersyjnym w teorii i praktyce zagadnieniem obciążania pracodawców różnymi świadczeniami o charakterze społecznym na rzecz pracowników i ich rodzin, pomimo nieświadczenia przez nich pracy. Wśród przedstawionych w publikacji świadczeń są m.in.: wynagrodzenie chorobowe, wynagrodzenie urlopowe, odprawy w związku z rozwiązaniem stosunku pracy, świadczenia wypłacane w ramach zakładowych funduszy świadczeń socjalnych itp. Autorka omawia zarówno teoretyczne, jak i praktyczne aspekty tego zagadnienia, z uwzględnieniem regulacji prawa międzynarodowego, oraz krajowego, z zakresu prawa zatrudnienia, ubezpieczeń społecznych, prawa konstytucyjnego i praw człowieka. Porusza także zagadnienia z zakresu polityki społecznej państwa oraz nauki zarządzania zasobami ludzkimi. Adresaci: Monografia jest przeznaczona zarówno dla pracowników naukowych, jak i prawników praktyków. Zainteresuje sędziów, adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych, ekonomistów i księgowych, gdyż zawiera także praktyczne wskazówki na temat orzecznictwa i wykładni przepisów budzących kontrowersje w praktyce.

Wykaz skrótów | str. 15 Wstęp | str. 21 Rozdział I Prawo pracy a założenia polityki społecznej | str. 41 1. Uwagi wstępne | str. 41 2. Publiczne i społeczne aspekty prawa pracy | str. 50 3. Polityka społeczna a polityka socjalna | str. 53 4. Interwencjonizm państwowy i welfare lub workfare state a prawo pracy | str. 63 5. Zakres podmiotowy prawa pracy | str. 69 6. Uwagi końcowe | str. 83 Rozdział II Pojęcie świadczeń społecznych w polityce społecznej a świadczenia społeczne w prawie pracy | str. 85 1. Uwagi wstępne | str. 85 2. Świadczenia i usługi społeczne jako część usług i świadczeń publicznych | str. 86 3. Pojęcie, rodzaje i funkcje świadczeń społecznych | str. 91 4. Podmioty i mechanizmy polityki społecznej | str. 101 5. Dialog społeczny a społeczny charakter źródeł prawa pracy | str. 103 6. Świadczenia społeczne jako transfery społeczne | str. 106 7. Uwagi końcowe | str. 110 Rozdział III Świadczenia społeczne związane z pracą a pojęcie wynagrodzenia za pracę | str. 113 1. Uwagi wstępne | str. 113 2. Pojęcie wynagrodzenia za pracę oraz innych świadczeń związanych z pracą na gruncie Kodeksu pracy | str. 116 3. Funkcje wynagrodzenia za pracę a funkcje świadczeń o charakterze społecznym związanych z pracą | str. 119 4. Definicje wynagrodzenia za pracę | str. 123 4.1. Doktrynalne definicje wynagrodzenia za pracę | str. 123 4.2. Pojęcie wynagrodzenia za pracę oraz innych świadczeń związanych z pracą na gruncie przepisów prawa i orzecznictwa | str. 130 5. Wynagrodzenie za pracę oraz świadczenia społeczne związane z pracą z perspektywy zasad prawa pracy | str. 134 6. Kategoria świadczeń społecznych związanych z pracą | str. 139 7. Uwagi końcowe | str. 144 Rozdział IV Problemy terminologiczne z pojęciami „społeczny” i „socjalny” na gruncie języka prawnego i prawniczego | str. 146 1. Uwagi wstępne | str. 146 2. Terminologia językowa | str. 148 3. Terminologia w polityce społecznej | str. 152 4. Terminologia w aktach prawa międzynarodowego | str. 154 5. Prawa i wolności socjalne w regulacjach prawa konstytucyjnego | str. 158 6. Terminologia w prawie publicznym | str. 160 7. Terminologia w prawie pracy | str. 163 7.1. Termin „socjalny” na gruncie Kodeksu pracy | str. 163 7.2. Socjalny charakter świadczeń w ramach zakładowego funduszu świadczeń socjalnych | str. 165 7.3. Termin „socjalny” w zbiorowym prawie pracy | str. 166 8. Uwagi końcowe | str. 168 Rozdział V Konstrukcja świadczeń społecznych w prawie pracy | str. 170 1. Klasyfikacja świadczeń społecznych związanych z pracą | str. 170 2. Świadczenia społeczne związane z pracą a system zabezpieczenia społecznego | str. 174 3. Wzajemność świadczeń społecznych związanych z pracą | str. 178 3.1. Uwagi wstępne | str. 178 3.2. Wzajemność stosunku pracy | str. 179 3.3. Koncepcje na temat wzajemności świadczeń społecznych na poziomie płacy pracownika | str. 184 3.4. Koncepcja tak zwanych świadczeń niewzajemnych | str. 188 3.5. Niewzajemność świadczeń społecznych związanych z pracą – podsumowanie argumentacji | str. 190 4. Uwagi końcowe | str. 192 Rozdział VI Zasada zaspokajania potrzeb pracowników przez pracodawców – o konieczności zmiany art. 16 i art. 94 pkt 8 k.p. | str. 194 1. Uwagi wstępne | str. 194 2. Rola zasad prawa pracy | str. 197 3. Potrzeby socjalne a potrzeby społeczne pracowników na gruncie obecnych regulacji art. 16 i art. 94 pkt 8 k.p. | str. 200 4. Roszczeniowość świadczeń wynikających z art. 16 oraz art. 94 pkt 8 k.p. | str. 203 5. Dyskusje wokół dalszego utrzymywania art. 16 k.p. | str. 212 6. Zasada zaspokajania potrzeb społecznych pracowników a zakładowy fundusz świadczeń socjalnych | str. 214 7. Uwagi końcowe | str. 219 Rozdział VII Świadczenia społeczne związane z pracą jako element systemu społecznych praw socjalnych człowieka | str. 222 1. Uwagi wstępne | str. 222 2. Pojęcie i geneza praw człowieka | str. 226 3. Prawa człowieka pierwszej i drugiej generacji | str. 230 4. Istota praw socjalnych | str. 234 5. Egzekucja praw socjalnych i ich krytyka | str. 239 6. Prawne źródła regulacji | str. 245 7. Filozoficzne podstawy socjalnych praw człowieka | str. 253 7.1. Uwagi wstępne | str. 253 7.2. Liberalizm | str. 256 7.3. Komunitaryzm | str. 261 7.4. Komunizm naukowy | str. 263 7.5. Socjaldemokracja | str. 265 7.6. Społeczna nauka Kościoła katolickiego | str. 267 8. Uwagi końcowe | str. 273 Rozdział VIII Wybrane społeczne prawa socjalne człowieka a świadczenia społeczne w prawie pracy | str. 277 1. Uwagi wstępne | str. 277 2. Godność człowieka jako podstawa świadczeń społecznych o aksjologii socjalnej w prawie pracy | str. 279 2.1. Pojęcie godności człowieka | str. 279 2.2. Godność człowieka a minimum egzystencji | str. 283 3. Świadczenia społeczne a prawo człowieka do wolności od wykluczenia społecznego | str. 286 4. Godziwość wynagrodzenia za pracę a świadczenia społeczne związane z pracą | str. 291 4.1. Godziwość wynagrodzenia w ujęciu doktrynalnym i orzeczniczym | str. 291 4.2. Godziwość wynagrodzenia oraz płaca rodzinna (socjalna) w aktach prawa międzynarodowego | str. 295 4.3. Kodeksowa zasada godziwego wynagrodzenia za pracę | str. 298 5. Uwagi końcowe | str. 301 Rozdział IX Świadczenia społeczne związane z pracą jako element ustrojowy społecznej gospodarki rynkowej | str. 303 1. Uwagi wstępne | str. 303 2. Świadczenia społeczne związane z pracą a zasada sprawiedliwości społecznej | str. 304 3. Świadczenia społeczne związane z pracą a model społecznej gospodarki rynkowej | str. 309 4. Świadczenia społeczne związane z pracą a kategoria normatywna solidarności i zasada solidaryzmu | str. 311 5. Świadczenia społeczne związane z pracą a pojęcie dobra wspólnego | str. 315 6. Świadczenia społeczne związane z pracą a wspólnotowa koncepcja zakładu pracy | str. 317 7. Społeczny charakter pracy zarobkowej | str. 319 8. Uwagi końcowe | str. 319 Rozdział X Świadczenia społeczne w prawie pracy w świetle zasad pomocniczości i proporcjonalności | str. 321 1. Uwagi wstępne | str. 321 2. Koncepcja potrzeb podstawowych człowieka | str. 322 3. Zasada pomocniczości (subsydiarności) | str. 324 4. Zasada proporcjonalności | str. 327 4.1. Konstytucyjne podstawy zasady proporcjonalności | str. 327 4.2. Zasada proporcjonalności świadczeń społecznych związanych z pracą a prawo własności podmiotu zatrudniającego | str. 330 4.3. Zasada proporcjonalności świadczeń społecznych związanych z pracą a wolność działalności gospodarczej | str. 334 4.4. Zasada proporcjonalności świadczeń społecznych związanych z pracą a zasada swobody umów w Konstytucji RP | str. 337 5. Uwagi końcowe | str. 338 6. Podsumowanie i wnioski z rozdziałów VII–X | str. 339 Rozdział XI Ocena aktualnej konstrukcji świadczeń społecznych o aksjologii socjalnej w polskim prawie pracy | str. 344 1. Uwagi wstępne | str. 344 2. Ustawowe wyrównanie do minimalnego wynagrodzenia za pracę jako świadczenie społeczne o aksjologii socjalnej | str. 346 2.1. Uwagi wstępne | str. 346 2.2. Prawo do wynagrodzenia minimalnego jako prawo socjalne człowieka pracującego | str. 348 2.3. Zasady proporcjonalności i subsydiarności a ustawowe świadczenie wyrównawcze do kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę i stawka minimalna zleceniobiorców | str. 353 2.3.1. Swoboda negocjacyjna stron stosunku pracy oraz partnerów społecznych | str. 353 2.3.2. Czynnik społeczny a coroczna negocjacja stawki wynagrodzenia minimalnego | str. 354 2.3.3. Przesłanki ustalania corocznej kwoty wynagrodzenia minimalnego | str. 355 2.3.4. Coroczna weryfikacja stawki minimalnego wynagrodzenia za pracę | str. 356 2.3.5. Składniki wliczane do podstawy wynagrodzenia minimalnego pracowników | str. 358 2.3.6. Gwarancja minimalnej stawki godzinowej dla pracowników i osób zatrudnionych na umowach cywilnoprawnych | str. 361 2.3.7. Okres rozliczeniowy dodatku wyrównawczego z tytułu gwarancji minimalnego wynagrodzenia za pracę | str. 365 2.3.8. Kryteria oceny sytuacji socjalnej człowieka pracującego | str. 365 2.3.9. Obowiązek ustawowej regulacji poziomu minimalnego wynagrodzenia za pracę | str. 366 2.3.10. Aspekty rynkowe minimalnego wynagrodzenia za pracę | str. 368 2.4. Podsumowanie | str. 372 3. Odprawy pracownicze jako świadczenia społeczne o aksjologii socjalnej | str. 373 3.1. Uwagi wstępne | str. 373 3.2. Odprawa na podstawie ustawy o zwolnieniach grupowych | str. 378 3.2.1. Obecna konstrukcja odprawy i jej socjalna aksjologia | str. 378 3.2.2. Odprawa u „małych pracodawców” | str. 386 3.2.3. Podsumowanie | str. 388 3.3. Odprawa pośmiertna | str. 390 3.3.1. Konstrukcja odprawy pośmiertnej i jej socjalna aksjologia | str. 390 3.3.2. Odszkodowanie wypłacone przez firmę ubezpieczeniową | str. 397 3.4. Odprawa emerytalno-rentowa | str. 398 3.5. Kumulacja odpraw pracowniczych a ich aksjologia socjalna | str. 409 3.6. Podsumowanie | str. 410 4. Wynagrodzenie chorobowe jako świadczenie społeczne o aksjologii socjalnej | str. 412 4.1. Uwagi wstępne | str. 412 4.2. Ocena obecnej konstrukcji wynagrodzenia chorobowego w świetle jego aksjologii socjalnej | str. 416 4.3. Paradoksy związane z naliczaniem wynagrodzenia chorobowego | str. 428 4.4. Podsumowanie | str. 431 5. Wynagrodzenie urlopowe jako świadczenie społeczne o aksjologii socjalnej | str. 433 5.1. Społeczny charakter wynagrodzenia urlopowego | str. 433 5.2. Aksjologia socjalna wynagrodzenia za urlop wypoczynkowy oraz test pomocniczości i proporcjonalności | str. 442 5.3. Krytyka zasad naliczania wynagrodzenia urlopowego z perspektywy jego socjalnej aksjologii oraz zasady proporcjonalności | str. 445 5.4. Podsumowanie | str. 448 6. Wynagrodzenia związane z podnoszeniem kwalifikacji zawodowych jako świadczenia społeczne | str. 450 6.1. Kodeksowe świadczenia o charakterze społecznym związane z podnoszeniem kwalifikacji zawodowych – uwagi wstępne | str. 450 6.2. Urlop szkoleniowy jako prawo człowieka drugiej generacji | str. 452 6.3. Urlop szkoleniowy a polityka społeczna państwa w zakresie oświaty i edukacji | str. 455 6.4. Ocena obecnej konstrukcji świadczeń ze stosunku pracy związanych z podnoszeniem kwalifikacji zawodowych | str. 456 6.5. Podsumowanie | str. 463 7. Socjalna aksjologia wynagrodzenia przestojowego | str. 465 8. Świadczenia społeczne związane z rodzicielstwem w prawie pracy | str. 468 8.1. Rodzaje świadczeń | str. 468 8.2. Aksjologia socjalna oraz test proporcjonalności i pomocniczości świadczeń związanych z rodzicielstwem | str. 471 8.3. Podsumowanie | str. 473 9. Dodatki wyrównawcze i wynagrodzenia dla pracowników szczególnie chronionych jako świadczenia społeczne | str. 474 10. Wynagrodzenia związane z ochroną zdrowia jako świadczenia społeczne | str. 479 11. Wynagrodzenia za czas zwolnień od pracy jako świadczenia społeczne w ramach stosunku pracy | str. 484 12. Świadczenia społeczne a świadczenia socjalne w ramach zakładowego funduszu świadczeń socjalnych | str. 489 12.1. Rodzaje świadczeń w ramach zakładowego funduszu świadczeń socjalnych | str. 489 12.2. Publiczny charakter zakładowego funduszu świadczeń socjalnych i jego społeczne przeznaczenie | str. 491 12.3. Aksjologia społeczna a aksjologia socjalna zakładowego funduszu świadczeń socjalnych | str. 496 12.3.1. Uwagi wstępne | str. 496 12.3.2. Świadczenie urlopowe jako świadczenie społeczne | str. 496 12.3.3. Świadczenia/usługi socjalne a świadczenia/ usługi społeczne finansowane w ramach zakładowego funduszu świadczeń socjalnych | str. 499 12.4. Kryterium socjalne – subiektywne czy obiektywne? | str. 504 12.5. Ustalenie i weryfikacja kryteriów socjalnych | str. 509 12.6. Zasada proporcjonalności a „mali pracodawcy” i obligatoryjny charakter zakładowego funduszu świadczeń socjalnych | str. 514 12.7. Podsumowanie | str. 516 13. Pozaustawowe (fakultatywne) świadczenia społeczne | str. 517 14. Ochrona świadczeń społecznych związanych z pracą | str. 523 15. Wnioski końcowe | str. 526 Zakończenie | str. 539 Wykaz aktów prawnych | str. 547 Orzecznictwo | str. 553 Literatura | str. 559 Wykaz schematów i tabel | str. 601