Odpowiedzialność lekarza w orzecznictwie sądów lekarskich

Prezentowana książka to praktyczne omówienie podstaw odpowiedzialności zawodowej lekarzy przed sądami lekarskimi. Przedstawia kluczowe zasady, na jakich powinno opierać się stawianie diagnozy i leczenie pacjenta oraz rolę, jaką sądy lekarskie odgrywają w kształtowaniu tych zasad. Publikacja przybliża również procedury postępowania przed sądami lekarskimi w kolejnych instancjach: Okręgowym Sądzie Lekarskim, Naczelnym Sądzie Lekarskim oraz w trybie kasacji do Sądu Najwyższego. Szczegółowo przedstawione zostały: zasady postępowania przed rzecznikiem odpowiedzialności zawodowej oraz reguły procesu przed sądami lekarskimi, zarówno pierwszej, jak i drugiej instancji; pozycja i rola Sądu Najwyższego w odpowiedzialności zawodowej lekarzy; najważniejsze instytucje prawa materialnego w odpowiedzialności zawodowej lekarzy: przewinienie zawodowe, przedawnienie i kara; relacje pomiędzy postępowaniem cywilnym, karnym oraz zawodowym lekarzy. Adresaci:Książka przeznaczona jest w szczególności dla adwokatów i radców prawnych występujących w roli pełnomocników pokrzywdzonych oraz obrońców lekarzy w sprawach dotyczących ich odpowiedzialności zawodowej, a także sędziów orzekających w sprawach dotyczących odpowiedzialności zawodowej lekarzy. Będzie przydatna zarówno dla menedżerów podmiotów leczniczych, jak i pracowników naukowych uczelni medycznych oraz prawniczych.

Wykaz najważniejszych skrótów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17 1. Pojęcia zdrowia i choroby – perspektywa lekarza i pacjenta . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17 2. Zawód lekarza – rola kształcenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19 3. Orzeczenia sądów lekarskich a prawo medyczne . . . . . . . . . . . . 22 4. Cel pracy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24 5. Struktura pracy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25 Podziękowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27 Rozdział I Samorząd zawodowy lekarzy. Zagadnienia ustrojowe . . . . . . . . 29 1. Pojęcie prawne samorządu zawodowego lekarzy, jego cele i zadania oraz struktura organizacyjna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29 1.1. Konstytucyjne umocowanie samorządu zawodowego . . . 29 1.2. Samorząd zawodowy lekarzy – autonomia i struktura . . . 32 1.3. Nadzór sądowo -administracyjny nad samorządem . . . . . 37 1.4. Sprawowanie pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu lekarza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 40 1.5. Należyta staranność . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41 2. Odpowiedzialność zawodowa lekarzy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 44 2.1. Odpowiedzialność zawodowa – próba defi nicji . . . . . . . . . 44 2.2. Aksjologia odpowiedzialności zawodowej lekarzy . . . . . . 47 2.3. Charakter prawny odpowiedzialności zawodowej lekarzy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51 3. Organy odpowiedzialności zawodowej lekarzy . . . . . . . . . . . . 57 3.1. Rzecznik odpowiedzialności zawodowej . . . . . . . . . . . . . . 57 3.2. Sąd lekarski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 60 3.2.1. Konstytucyjne umocowanie sądu lekarskiego . . . . 60 3.2.2. Instancyjność . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 61 3.2.3. Skład orzekający . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 62 3.2.4. Właściwość sądów lekarskich . . . . . . . . . . . . . . . . . 64 3.2.5. Wyłączenie sędziego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 65 3.3. Stosowanie prawa przez organy odpowiedzialności zawodowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 66 4. Podsumowanie i wnioski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 69 Rozdział II Instytucje prawa materialnego odpowiedzialności zawodowej lekarza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 71 1. Przewinienie zawodowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 71 1.1. Defi nicja przewinienia zawodowego . . . . . . . . . . . . . . . . . 71 1.2. Pojęcie czynu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 72 1.3. Niedookreśloność czynów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 74 1.4. Bezprawność . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 78 1.5. Wina . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 80 1.6. Kontratypy i okoliczności wyłączające winę . . . . . . . . . . . 84 1.7. Społeczna szkodliwość czynu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 86 1.8. Przewinienie mniejszej wagi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 91 2. Przedawnienie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 94 2.1. Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 94 2.2. Ujemna przesłanka procesowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 96 2.3. Terminy przedawnienia w ustawie o izbach lekarskich . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 98 2.4. Przewinienie zawodowe a przestępstwo . . . . . . . . . . . . . . 101 3. Kary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 106 3.1. Pojęcie kary w odpowiedzialności zawodowej lekarzy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 106 3.2. Wymiar kary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 109 3.3. Katalog kar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 114 4. Podsumowanie i wnioski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 121 Rozdział III Zagadnienia procesowe odpowiedzialności zawodowej lekarzy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 123 1. Zagadnienia wstępne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 123 2. Formy konsensualne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 127 2.1. Efektywność postępowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 127 2.2. Dobrowolne poddanie się karze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 129 2.3. Mediacja w sądzie lekarskim i w postępowaniu przed OROZ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 130 3. Strony postępowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 136 3.1. „Lekarz, którego dotyczy postępowanie”, i lekarz obwiniony . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 136 3.2. Lekarz obwiniony . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 137 3.3. Pokrzywdzony . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 140 4. Postępowanie przed rzecznikiem . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 141 4.1. Podstawy wszczęcia postępowania wyjaśniającego . . . . . 141 4.2. Zawiadomienie złożone przez prokuratora lub sąd karny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 144 4.3. Postępowanie sprawdzające i wyjaśniające . . . . . . . . . . . . 147 4.4. Termin zakończenia postępowania wyjaśniającego . . . . . 150 4.5. Przewlekłość . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 152 4.6. Kontrola sądu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 153 4.7. Wniosek o ukaranie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 155 5. Sąd lekarski I instancji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 157 5.1. Zasada jawności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 157 5.2. Przygotowanie rozprawy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 159 5.3. Rozprawa główna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 162 5.4. Orzeczenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 169 5.5. Uzasadnienie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 170 6. Postępowanie dowodowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 173 6.1. Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 173 6.2. Wniosek dowodowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 174 6.3. Dowód z urzędu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 176 6.4. Wyjaśnienia obwinionego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 177 6.5. Zeznania świadka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 180 6.6. Dowód z opinii biegłego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 184 6.6.1. Wiadomości specjalne i wiedza medyczna . . . . . . 184 6.6.2. Postanowienie o powołaniu biegłego . . . . . . . . . . . 189 6.6.3. Opinia biegłego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 190 6.6.4. Wyłączenie biegłego w świetle zasady bezstronności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 193 6.6.5. Opinia psychiatryczna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 196 6.7. Zasada swobodnej oceny dowodów . . . . . . . . . . . . . . . . . . 198 7. Postępowanie odwoławcze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 200 7.1. Zakres kontroli odwoławczej NSL . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 200 7.2. Granice rozpoznania a gwarancje obwinionego (zakaz reformationis in peius i reguła ne peius) . . . . . . . . 203 7.3. Rozprawa odwoławcza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 207 7.4. Orzeczenia NSL . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 208 7.5. Postępowanie ponowne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 210 7.6. Postępowanie wykonawcze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 213 8. Nadzwyczajne środki odwoławcze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 215 8.1. Wznowienie postępowania – zagadnienia wprowadzające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 215 8.2. Wniosek o wznowienie postępowania . . . . . . . . . . . . . . . . 217 8.3. Podstawy wznowienia postępowania przed sądem lekarskim . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 219 8.4. Orzeczenie w przedmiocie wznowienia . . . . . . . . . . . . . . 223 9. Podsumowanie i wnioski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 224 Rozdział IV Rola Sądu Najwyższego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 227 1. Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 227 2. Skarga na uchylenie wyroku sądu odwoławczego . . . . . . . . . . 228 2.1. Cel wprowadzenia skargi w odpowiedzialności zawodowej lekarzy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 228 2.2. Wymogi formalne skargi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 230 2.3. Podstawy skargi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 231 2.4. Statystyka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 235 3. Kasacja w odpowiedzialności zawodowej lekarzy . . . . . . . . . . 238 3.1. Ewolucja zaskarżania orzeczeń sądów lekarskich . . . . . . 238 3.2. Cel kasacji w odpowiedzialności zawodowej lekarzy . . . 240 3.3. Warunki wniesienia kasacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 241 3.4. Podstawy kasacji w odpowiedzialności zawodowej lekarzy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 246 3.5. Rozprawa kasacyjna i rozstrzygnięcia Sądu Najwyższego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 249 3.6. Statystyka i analiza kasacji dyscyplinarnych lekarzy . . . . 251 4. Podsumowanie i wnioski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 252 Rozdział V Wybrane zagadnienia dotyczące związków postępowania przed sądem lekarskim, procedur karnej i cywilnej . . . . . . . . . 254 1. Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 254 2. Powiązania terminologiczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 255 3. Powiązania na tle zasad procesowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 258 3.1. Zasada prawdy materialnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 258 3.2. Zasada bezpośredniości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 261 4. Powiązania w prawie dowodowym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 264 4.1. Dowód z dokumentu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 265 4.2. Zeznania świadka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 266 4.3. Orzeczenie sądu lekarskiego w procesie cywilnym . . . . . 268 4.4. Dokumentacja medyczna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 268 4.5. Opinia biegłego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 271 5. Podsumowanie i wnioski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 275 Rozdział VI Badania empiryczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 277 1. Metodologia i cel badań . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 277 1.1. Metodologia badań . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 277 1.2. Cel badań . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 279 2. Prezentacja wyników . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 280 2.1. Charakterystyka i liczba spraw . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 280 2.1.1. Brak zachowania należytej staranności w procesie diagnostyczno -leczniczym . . . . . . . . . . 281 2.1.2. Medycyna pracy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 285 2.1.3. Reklama . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 287 2.1.4. Dokumentacja medyczna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 288 2.1.5. Godność zawodu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 289 2.2. Podmioty składające skargę . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 290 2.3. Udział podmiotów profesjonalnych: obrońcy i pełnomocnicy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 292 2.3.1. Obrońca lekarza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 292 2.3.2. Pełnomocnik pokrzywdzonego . . . . . . . . . . . . . . . . 294 2.4. Udział biegłych w postępowaniu przed OSL . . . . . . . . . . 296 2.5. Równolegle toczące się postępowanie karne lub cywilne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 303 2.7. Umorzenie postępowania przez OSL . . . . . . . . . . . . . . . . . 306 2.8. Umorzenie obligatoryjne – przedawnienie . . . . . . . . . . . . 310 2.9. Umorzenie fakultatywne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 311 2.10. Kary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 314 3. Podsumowanie i wnioski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 317 Rozdział VII Orzecznictwo sądów lekarskich . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 321 1. Bóle pleców i brzucha . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 321 2. Dokumentacja medyczna z przebiegu ciąży . . . . . . . . . . . . . . . 325 3. Szczepienia dzieci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 328 4. Pacjent zaintubowany pozostawiony bez opieki . . . . . . . . . . . . 332 5. Lekarz rezydent na dyżurze na SOR . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 336 6. Grypa u noworodka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 339 7. Zakażenie Clostridium diffi cile . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 344 8. Kontynuacja chemioterapii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 348 9. Doświadczenie a rutyna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 352 10. Zawał mięśnia sercowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 357 11. Odmowa przyjęcia do szpitala, wydłużony „łańcuch przeżycia” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 360 12. Ryzyko zabiegu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 364 Podsumowanie i wnioski końcowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 367 1. Orzeczenia sądów lekarskich jako wzorce pożądanych zachowań . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 367 2. Orzeczenia sądów lekarskich jako decyzje podjęte w ramach rzetelnego procesu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 369 3. Orzeczenia sądów lekarskich jako element edukacji . . . . . . . . 370 Literatura . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 371 Orzecznictwo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 393 Akty prawne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 399