Rażące naruszenie prawa jako przesłanka odpowiedzialności majątkowej funkcjonariusza publicznego

Ustawa o odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy publicznych za rażące naruszenie prawa z dnia 20 stycznia 2011 r. stworzyła możliwość dochodzenia roszczeń odszkodowawczych od urzędnika, który wykonując zadania publiczne, czynił to z rażącym naruszeniem prawa. Stwierdzenie rażącego naruszenia prawa powinno nastąpić w jednym z trybów wskazanych w ustawie. W publikacji dokonano analizy tych trybów, co w istocie rzeczy pozwala na ustalenie katalogu zachowań funkcjonariusza, za które może ponosić on odpowiedzialność majątkową, a tym samym na wyznaczenie zakresu tej odpowiedzialności. Opracowanie stanowi także próbę odpowiedzi na pytanie, czy określona w ustawie odpowiedzialność regresowa funkcjonariusza publicznego została zharmonizowana z odpowiedzialnością odszkodowawczą władzy publicznej ponoszoną za wadliwe działania. W książce omówione zostały: zasady odpowiedzialności za szkody wyrządzone przy wykonywaniu władzy publicznej, podstawy odpowiedzialności majątkowej funkcjonariusza publicznego, działania i zaniechania władzy mogące rażąco naruszać prawo, tryby i formy stwierdzania rażącego naruszania prawa. Adresaci: Publikacja przeznaczona jest dla przedstawicieli wszystkich profesji prawniczych, a także dla samych funkcjonariuszy szeroko rozumianej administracji publicznej, pracowników naukowych zajmujących się prawem publicznym i prywatnym, studentów studiów prawniczych i administracyjnych, a także dla obywateli narażonych na bezprawne działania funkcjonariuszy publicznych.

Wykaz skrótów | str. 15 Zagadnienia wprowadzające | str. 21 Rozdział 1 Zasady odpowiedzialności za szkody wyrządzone przy wykonywaniu władzy publicznej | str. 27 1. Uwagi wstępne | str. 27 2. Odpowiedzialność za szkody wyrządzone niezgodnym z prawem działaniem lub zaniechaniem przy wykonywaniu władzy publicznej (art. 417 k.c.) | str. 29 2.1. Szkoda | str. 29 2.2. Wykonywanie władzy publicznej | str. 33 2.3. Niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej | str. 40 2.4. Podmioty odpowiedzialne za szkodę | str. 45 3. Odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną niezgodną z prawem ostateczną decyzją lub postanowieniem (art. 4171 2 k.c.) | str. 51 3.1. Ogólne zasady odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną niezgodną z prawem ostateczną decyzją (postanowieniem) | str. 51 3.2. Wydanie decyzji ostatecznej niezgodnej z prawem | str. 52 3.3. Stwierdzenie niezgodności z prawem ostatecznej decyzji (postanowienia) we właściwym postępowaniu administracyjnym | str. 56 3.4. Stwierdzenie niezgodności z prawem ostatecznej decyzji (postanowienia) we właściwym postępowaniu sądowym | str. 59 3.5. Wydanie ostatecznej decyzji (postanowienia) na podstawie aktu normatywnego niezgodnego z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub ustawą - problem prejudykatu | str. 63 3.6. Wyłączenie obowiązku uzyskania prejudykatu stwierdzającego niezgodność z prawem decyzji (postanowienia) | str. 66 4. Odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną niewydaniem orzeczenia lub decyzji (art. 4171 § 3 k.c.) | str. 67 4.1. Ogólne zasady odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną niewydaniem decyzji (postanowienia) | str. 67 4.2. Obowiązek wydania decyzji (postanowienia) | str. 67 4.3. Niewydanie decyzji (postanowienia) | str. 69 4.4. Stwierdzenie niewydania decyzji (postanowienia) we właściwym postępowaniu | str. 70 5. Wnioski | str. 75 Rozdział 2 Zasady odpowiedzialności majątkowej funkcjonariusza publicznego za wykonywanie władzy publicznej z rażącym naruszeniem prawa | str. 79 1. Zakres podmiotowy odpowiedzialności | str. 79 1.1. Pojęcie funkcjonariusza publicznego w prawie polskim | str. 79 1.2. Osoba działająca w charakterze organu administracji publicznej (członka kolegialnego organu administracji publicznej) | str. 83 1.3. Osoba działająca z upoważnienia organu administracji publicznej | str. 93 1.4. Osoba wykonująca w urzędzie organu administracji publicznej pracę w ramach stosunku pracy, stosunku służbowego albo umowy cywilnoprawnej | str. 101 1.4.1. Urząd organu administracji publicznej | str. 101 1.4.2. Osoba wykonująca pracę w ramach stosunku pracy | str. 102 1.4.3. Osoba wykonująca pracę w ramach stosunku służbowego | str. 106 1.4.4. Osoba wykonująca pracę w ramach umowy cywilnoprawnej | str. 110 1.5. Osoba "biorąca udział w prowadzeniu sprawy" rozstrzyganej w drodze decyzji lub postanowienia przez organ administracji publicznej | str. 112 2. Przesłanki odpowiedzialności | str. 113 2.1. Zakreślenie przedmiotu rozważań | str. 113 2.2. Wypłata odszkodowania na mocy prawomocnego orzeczenia sądu lub na mocy ugody przez podmiot odpowiedzialny za szkodę wyrządzoną przy wykonywaniu władzy publicznej z rażącym naruszeniem prawa | str. 114 2.2.1. Wykonywanie władzy publicznej z rażącym naruszeniem prawa | str. 114 2.2.2. Prawomocne orzeczenie sądu | str. 115 2.2.3. Ugoda | str. 118 2.2.4. Wypłata odszkodowania | str. 120 2.3. Zawinione działanie lub zaniechanie funkcjonariusza publicznego prowadzące do rażącego naruszenia prawa | str. 124 2.3.1. Wina | str. 124 2.3.2. Wina umyślna | str. 125 2.3.3. Wina nieumyślna | str. 125 2.3.4. Przypisanie winy funkcjonariuszowi | str. 127 3. Wnioski | str. 128 Rozdział 3 Wykonywanie władzy publicznej z rażącym naruszeniem prawa | str. 133 1. Uwagi ogólne | str. 133 2. Rażące naruszenie prawa oraz brak podstawy prawnej jako przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej | str. 138 3. Rażące naruszenie prawa w doktrynie i orzecznictwie sądowym | str. 144 3.1. Rażące naruszenie prawa w doktrynie | str. 144 3.2. Rażące naruszenie prawa w orzecznictwie sądowym | str. 152 4. Wydanie decyzji bez podstawy prawnej | str. 156 4.1. Brak podstawy prawnej w doktrynie | str. 156 4.2. Brak podstawy prawnej w orzecznictwie sądowym | str. 163 5. Wnioski ogólne | str. 166 5.1. Stwierdzanie rażącego naruszenia prawa działaniami organów administracji | str. 167 5.2. Stwierdzanie rażącego naruszenia prawa dokonane zaniechaniami organów administracji | str. 170 5.3. Stwierdzanie braku podstawy prawnej | str. 172 Rozdział 4 Działania i zaniechania władzy publicznej rażąco naruszające prawo | str. 175 1. Uwagi wstępne | str. 175 2. Decyzje administracyjne | str. 178 2.1. Pojęcie decyzji | str. 178 2.1.1. Decyzja jako akt administracyjny | str. 178 2.1.2. Decyzja w doktrynie oraz w orzecznictwie sądowym | str. 182 2.1.3. Podsumowanie - właściwości decyzji | str. 186 2.2. Domniemanie formy decyzji administracyjnej | str. 199 2.3. Akty administracyjne uznane za decyzje pod wpływem orzecznictwa sądowego | str. 203 2.3.1. Akty administracyjne zakładowe "zewnętrzne" | str. 204 2.3.2. Akty organów korporacji zawodowych podejmowane wobec członków korporacji | str. 208 2.3.3. Akty w sprawach świadczeń z funduszy unijnych | str. 209 2.3.4. Akty nadzoru w sferze materialnego prawa administracyjnego | str. 210 3. Postanowienia | str. 213 3.1. Pojęcie postanowienia | str. 213 3.2. Właściwości postanowień | str. 218 3.3. Rodzaje postanowień | str. 221 4. Zaniechania władzy publicznej | str. 225 4.1. Prawo do rozpatrzenia sprawy administracyjnej bez zbędnej zwłoki | str. 225 4.1.1. Prawo do rozpatrzenia sprawy administracyjnej bez zbędnej zwłoki w prawie unijnym | str. 226 4.1.2. Prawo do rozpatrzenia sprawy administracyjnej bez zbędnej zwłoki w prawie konstytucyjnym | str. 237 4.2. Bezczynność | str. 239 4.2.1. Ustalenia ogólne | str. 239 4.2.2. Bezczynność organu administracji publicznej stanowiąca źródło odpowiedzialności majątkowej funkcjonariusza publicznego | str. 243 4.3. Przewlekłość postępowania | str. 248 4.3.1. Ustalenia ogólne | str. 248 4.3.2. Przewlekłość postępowania administracyjnego stanowiąca źródło odpowiedzialności majątkowej funkcjonariusza publicznego | str. 251 5. Wnioski | str. 255 5.1. Działania władzy publicznej podlegające stwierdzeniu rażącego naruszenia prawa | str. 255 5.2. Zaniechania władzy publicznej podlegające stwierdzeniu rażącego naruszenia prawa | str. 259 Rozdział 5 Tryby stwierdzania rażącego naruszenia prawa | str. 265 1. Uwagi wstępne | str. 265 2. Administracyjne tryby uzyskiwania prejudykatu | str. 266 2.1. Tryby ogólnoadministracyjne | str. 267 2.1.1. Tryb "nieważnościowy" | str. 267 2.1.2. Stwierdzenie rażącego naruszenia prawa w trybie zażaleniowym (art. 37 k.p.a.) | str. 303 2.2. Tryby postępowania podatkowego | str. 327 2.2.1. Tryb nieważnościowy | str. 328 2.2.2. Tryb "ponagleniowy" | str. 335 2.3. Tryb autokontroli | str. 344 2.3.1. Zakres przedmiotowy autokontroli | str. 344 2.3.2. Rozstrzygnięcia podejmowane w wyniku autokontroli, mające charakter prejudykatu w rozumieniu art. 6 pkt 3 u.o.m.f.p. | str. 347 2.4. Tryb autokontroli w ramach postępowania szczególnego (autokontrola Prezesa UOKiK) | str. 354 2.4.1. Ogólna charakterystyka postępowania autokontrolnego z art. 81 ust. 3 u.o.k.k. | str. 354 2.4.2. Zakres decyzji i postanowień podlegających uchyleniu (zmianie) w postępowaniu autokontrolnym | str. 356 2.4.3. Autokontrola dokonywana przez inne (niż Prezes UOKiK) organy regulacyjne | str. 360 2.4.4. Stwierdzanie rażącego naruszenia prawa przez Prezesa UOKiK w trybie art. 37 k.p.a. | str. 363 3. Tryby sądowoadministracyjne | str. 364 3.1. Stwierdzenie rażącego naruszenia prawa na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. | str. 364 3.1.1. Sądowe stwierdzenie nieważności decyzji | str. 364 3.1.2. Sądowe stwierdzenie nieważności postanowień | str. 368 3.2. Stwierdzenie rażącego naruszenia prawa na podstawie art. 149 p.p.s.a. | str. 371 3.2.1. Uwagi wstępne | str. 371 3.2.2. Przedmiotowy zakres art. 149 p.p.s.a. | str. 372 3.2.3. Orzeczenia sądu podejmowane na podstawie art. 149 p.p.s.a., mające charakter prejudykatu w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.o.m.f.p. | str. 376 3.3. Stwierdzenie rażącego naruszenia prawa na podstawie art. 154 § 2 p.p.s.a. | str. 382 3.3.1. Uwagi wstępne | str. 382 3.3.2. Orzeczenia sądu podejmowane na podstawie art. 154 § 2 p.p.s.a., mające charakter prejudykatu w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.o.m.f.p. | str. 384 4. Tryby sądowe | str. 388 4.1. Stwierdzenie rażącego naruszenia prawa na podstawie art. 47714 § 3 k.p.c. | str. 388 4.1.1. Przedmiotowy zakres stosowania art. 47714 § 3 k.p.c. | str. 388 4.1.2. Specyfika postępowań w sprawach ubezpieczeniowych | str. 390 4.1.3. Orzeczenia sądu podejmowane na podstawie art. 47714 § 3 k.p.c., mające charakter prejudykatu w rozumieniu art. 6 pkt 9 u.o.m.f.p. | str. 396 4.2. Stwierdzenie braku podstawy prawnej lub rażącego naruszenia prawa na podstawie art. 47931a § 3 k.p.c. | str. 397 4.2.1. Stosowanie art. 47931a § 3 k.p.c. w sprawach z zakresu ochrony konkurencji i konsumentów | str. 397 4.2.2. Stosowanie art. 47931a § 3 k.p.c. w sprawach z zakresu regulacji energetyki, regulacji telekomunikacji i poczty oraz regulacji transportu kolejowego | str. 399 5. Wnioski ogólne | str. 402 5.1. Stwierdzenie rażącego naruszenia prawa działaniami podejmowanymi przez organy administracji publicznej | str. 403 5.1.1. Stwierdzenie rażącego naruszenia prawa w stosunku do decyzji i postanowień | str. 403 5.1.2. Stwierdzenie rażącego naruszenia prawa innymi działaniami administracji publicznej | str. 409 5.2. Stwierdzenie rażącego naruszenia prawa zaniechaniem organu | str. 410 5.2.1. Stwierdzanie rażącego naruszenia prawa bezczynnością lub przewlekłością postępowania w sprawie załatwianej w formie decyzji lub postanowienia | str. 410 5.2.2. Stwierdzanie rażącego naruszenia prawa bezczynnością lub przewlekłością postępowania w sprawach załatwianych w innych formach niż decyzja lub postanowienie | str. 413 Rozdział 6 Formy stwierdzania rażącego naruszenia prawa | str. 416 1. Uwagi wstępne | str. 416 2. Ostateczne decyzje administracyjne | str. 418 2.1. Decyzje stwierdzające rażące naruszenie prawa | str. 418 2.2. Problem ostateczności decyzji administracyjnej | str. 418 2.3. Decyzje ostateczne | str. 422 2.3.1. Decyzje organu odwoławczego ("quasi-odwoławczego") | str. 422 2.3.2. Ostateczne decyzje pierwszoinstancyjne | str. 423 2.3.3. Decyzje wydane w ramach autokontroli na podstawie art. 54 § 3 p.p.s.a. | str. 432 2.3.4. Prawomocność decyzji | str. 434 2.4. Związanie decyzją ostateczną | str. 442 2.5. Utrata przymiotu "ostateczności" przysługującej decyzji | str. 446 2.5.1. Kodeksowe tryby wzruszania decyzji ostatecznych | str. 447 2.5.2. Pozakodeksowe tryby wzruszania decyzji ostatecznych | str. 448 2.5.3. Sądowe tryby wzruszania decyzji ostatecznych | str. 450 3. Postanowienia | str. 451 3.1. Postanowienia stwierdzające rażące naruszenie prawa | str. 451 3.2. "Ostateczność" postanowień | str. 453 3.3. Utrata przymiotu "ostateczności" przysługującej postanowieniom | str. 458 4. Prawomocne wyroki sądu administracyjnego | str. 460 5. Prawomocne wyroki sądu powszechnego | str. 463 6. Wnioski | str. 468 Wnioski końcowe | str. 471 Wykaz literatury | str. 477 Wykaz orzeczeń | str. 497