Spadek i darowizna w prawie cywilnym i podatkowym

W publikacji w sposób kompleksowy zostały zaprezentowane instytucje spadku, darowizny oraz inne tytuły nabycia własności rzeczy i praw majątkowych. W pierwszej części zostały omówione m.in. dziedziczenie, zapis zwykły i zapis windykacyjny, europejskie poświadczenie spadkowe, notarialny akt poświadczenia dziedziczenia, notarialny rejestr testamentów (Rejestr Spadkowy) – w tym relacje między tymi dokumentami. Druga część dotyczy aspektu prawnopodatkowego wszystkich tytułów opodatkowania podatkiem od spadków i darowizn. W części trzeciej znalazły się wzory pism z zakresu prawa spadkowego, wzory testamentów, w tym notarialnego z zapisem windykacyjnym oraz akt poświadczenia dziedziczenia ze stwierdzeniem nabycia przedmiotu zapisu windykacyjnego, a także wzór europejskiego poświadczenia spadkowego. Zostały one opatrzone krótkimi objaśnieniami. Autor analizuje najnowsze rozwiązania prawne w ujęciu cywilnoprawnym i podatkowym związane z ustawą z 5.07.2018 r. o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej. Odnosi się również do wszystkich najnowszych zmian prawnych objętych problematyką zarówno cywilnoprawną, jak i podatkową. Adresaci:Książka jest przeznaczona dla prawników-praktyków: sędziów, notariuszy, adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych, pracowników administracji rządowej i samorządowej, a także dla osób, które mogą być m.in. spadkodawcami, spadkobiercami, obdarowanymi.

Wykaz skrótów | str. 15 Od Autora | str. 19 Część I Spadki, darowizny i inne tytuły nabycia Rozdział 1. Spadek i jego skład | str. 25 1.1. Pojęcie „prawo spadkowe” | str. 25 1.2. Cechy spadku | str. 26 1.3. Sukcesja uniwersalna a singularna | str. 29 1.4. Pojęcie praw i obowiązków majątkowych i niemajątkowych | str. 36 1.5. Wyłączenia podmiotowe ze spadku | str. 54 1.6. Wyłączenia przedmiotowe ze spadku | str. 56 1.7. Posiadanie, ekspektatywa a skład spadku | str. 57 1.8. Dług a odpowiedzialność za spadek | str. 59 1.9. Zobowiązania podatkowe a spadek | str. 62 Rozdział 2. Dziedziczenie – uwagi ogólne | str. 66 2.1. Pojęcie dziedziczenia | str. 66 2.2. Zdolność do dziedziczenia. Powołanie do dziedziczenia. Domniemanie równoczesnej śmierci | str. 67 2.3. Niegodność dziedziczenia | str. 71 2.4. Umowy o spadek | str. 76 2.5. Otwarcie spadku. Miejsce zwykłego pobytu | str. 81 Rozdział 3. Dziedziczenie ustawowe | str. 86 3.1. Ogólne zasady dziedziczenia ustawowego | str. 86 3.2. Dziedziczenie spadkobierców grupy pierwszej. Pokrewieństwo i powinowactwo | str. 90 3.3. Dziedziczenie spadkobierców grupy drugiej | str. 95 3.4. Dziedziczenie małżonka i krewnych spadkodawcy (grupa trzecia) | str. 98 3.5. Dziedziczenie dziadków spadkodawcy i zstępnych dziadków spadkodawcy (grupa czwarta) | str. 98 3.6. Dziedziczenie pasierbów (grupa piąta) | str. 100 3.7. Dziedziczenie w braku krewnych i powinowatych (grupa szósta) | str. 101 3.8. Dziedziczenie ustawowe gospodarstwa rolnego i wkładu gruntowego do rolniczej spółdzielni produkcyjnej | str. 102 3.9. Dziedziczenie ustawowe a uprawnienie dziadków spadkodawcy | str. 109 3.10. Uprawnienie małżonka i osób bliskich spadkodawcy | str. 111 Rozdział 4. Dziedziczenie testamentowe | str. 113 4.1. Uwagi wstępne | str. 113 4.2. Istota testamentu | str. 115 4.3. Testament | str. 117 4.3.1. Treść, formy i wymogi formalne testamentów | str. 117 4.3.2. Testamenty zwykłe | str. 123 4.3.3. Testamenty szczególne | str. 131 4.4. Przesłanki ważności testamentu, jego nieważność | str. 137 4.5. Odwołanie i wykładnia testamentu | str. 142 4.6. Otwarcie i ogłoszenie testamentu | str. 148 4.7. Powołanie spadkobiercy | str. 150 4.8. Podstawienie i przyrost | str. 154 4.9. Zachowek i wydziedziczenie | str. 158 Rozdział 5. Inne rozrządzenia testamentowe | str. 169 5.1. Zapis zwykły a zapis windykacyjny, dalszy zapis i zapis naddziałowy | str. 169 5.2. Zapis windykacyjny | str. 176 5.3. Polecenie testamentowe | str. 182 5.4. Wykonawca testamentu, wykonawca testamentu a zarządca sukcesyjny przedsiębiorstwem w spadku | str. 184 5.5. Testament działowy | str. 188 Rozdział 6. Przyjęcie lub odrzucenie spadku | str. 191 6.1. Pojęcie. Termin. Rodzaje i zdolność do złożenia oświadczenia | str. 191 6.2. Przyjęcie spadku wprost i z dobrodziejstwem inwentarza | str. 198 6.3. Oświadczenie o odrzuceniu spadku | str. 200 6.4. Zabezpieczenie spadku, spis inwentarza, wykaz inwentarza, sprawy zarządu sukcesyjnego | str. 203 6.5. Czynności notariusza związane z zarządem sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej | str. 207 6.6. Czynności referendarza w postępowaniu spadkowym | str. 210 Rozdział 7. Odpowiedzialność spadkobiercy za długi spadkowe | str. 212 7.1. Zasady ogólne odpowiedzialności za długi spadkowe | str. 212 7.2. Odpowiedzialność spadkobiercy przed przyjęciem spadku | str. 213 7.3. Odpowiedzialność spadkobiercy po przyjęciu spadku | str. 215 7.4. Odpowiedzialność spadkobiercy i zapisobiercy windykacyjnego przed działem spadku i po dziale spadku | str. 220 7.5. Następstwo prawne i zasady odpowiedzialności podatkowej spadkobierców | str. 223 7.6. Odpowiedzialność spadkobierców podatnika i płatnika | str. 227 7.7. Odpowiedzialność spadkobierców inkasenta i zapisobierców | str. 229 7.8. Zmiana zasad odpowiedzialności podatkowej spadkobierców podatników podatku dochodowego od osób fizycznych od 1.01.2016 r. | str. 230 7.9. Spadkobiercy podatnika, płatnika, inkasenta, nadpłata i zwrot podatku | str. 231 Rozdział 8. Stwierdzenie nabycia spadku i przedmiotu zapisu windykacyjnego | str. 232 8.1. Rola postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku | str. 232 8.2. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nabycia spadku. Wniosek | str. 234 8.3. Zakres kognicji sądu oraz treść postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku. Rola aktów stanu cywilnego | str. 237 8.4. Tryby uchylenia lub zmiany postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku | str. 241 8.5. Skutki prawne stwierdzenia nabycia spadku | str. 245 8.6. Stwierdzenie nabycia przedmiotu zapisu windykacyjnego | str. 253 Rozdział 9. Akt poświadczenia dziedziczenia | str. 260 9.1. Uwagi ogólne | str. 260 9.2. Procedura uzyskania aktu poświadczenia dziedziczenia | str. 262 9.3. Przesłanki sporządzenia notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia | str. 264 9.3.1. Przesłanki sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia | str. 264 9.3.2. Treść protokołu dziedziczenia | str. 268 9.3.3. Treść notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia | str. 275 9.3.4. Zarejestrowanie aktu poświadczenia dziedziczenia. Rejestr spadkowy | str. 278 9.4. Rozwiązania zapewniające bezpieczeństwo aktu poświadczenia dziedziczenia | str. 281 9.5. Tryb wzruszania zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia | str. 282 9.6. Skutki prawne wprowadzenia trybu sporządzania aktu poświadczenia dziedziczenia | str. 283 9.7. Ograniczenia wydawania aktu poświadczenia dziedziczenia. Dziedziczenie gospodarstw rolnych | str. 284 9.8. Postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku a sporządzenie aktu poświadczenia dziedziczenia | str. 285 9.9. Zapis windykacyjny w procedurze wydawania aktu poświadczenia dziedziczenia | str. 287 9.10. Akt powołania zarządcy sukcesyjnego | str. 290 Rozdział 10. Europejskie poświadczenie spadkowe | str. 296 10.1. Cel wprowadzenia europejskiego poświadczenia spadkowego. Preambuła do rozporządzenia w sprawie jurysdykcji. Zakres regulacji rozporządzenia w sprawie jurysdykcji | str. 296 10.2. Procedura w sprawie wydania europejskiego poświadczenia spadkowego. Legitymacja, treść wniosku. Odmowa wydania poświadczenia | str. 298 10.3. Jurysdykcja w sprawach wydania europejskiego poświadczenia spadkowego | str. 303 10.4. Treść europejskiego poświadczenia spadkowego | str. 306 10.5. Skutki wydania europejskiego poświadczenia spadkowego | str. 307 10.6. Wydanie i moc prawna odpisu europejskiego poświadczenia spadkowego | str. 309 10.7. Sprostowanie, zmiana, uchylenie oraz zawieszenie skutków europejskiego poświadczenia spadkowego | str. 310 Rozdział 11. Dział spadku | str. 315 11.1. Ogólna charakterystyka stosunków prawnych między spadkobiercami przed działem spadku | str. 315 11.2. Sposoby zbycia spadku przed działem spadku | str. 318 11.3. Istota działu spadku | str. 321 11.4. Umowny dział spadku | str. 323 11.5. Sądowy dział spadku | str. 327 11.6. Zaliczanie w dziale spadku darowizn na schedę spadkową | str. 342 11.7. Dział spadku obejmującego gospodarstwo rolne (wkład gruntowy do rolniczej spółdzielni produkcyjnej) | str. 345 11.8. Skutki prawne działu spadku | str. 347 Rozdział 12. Darowizna | str. 350 12.1. Ogólna charakterystyka umowy darowizny | str. 350 12.2. Skutki prawne zawarcia umowy darowizny. Zasady ogólne odwołania darowizny | str. 360 12.3. Odwołanie darowizny niewykonanej | str. 362 12.4. Odwołanie darowizny wykonanej | str. 365 12.5. Rażąca niewdzięczność obdarowanego jako przesłanka odwołania darowizny | str. 366 12.6. Rozwiązanie umowy darowizny | str. 370 12.7. Polecenie darczyńcy | str. 371 12.8. Darowizna na wypadek śmierci | str. 374 Rozdział 13. Zasiedzenie | str. 377 13.1. Uwagi ogólne | str. 377 13.2. Przedmiot i przesłanki zasiedzenia | str. 380 13.3. Zasiedzenie służebności | str. 395 13.4. Skutki zasiedzenia | str. 400 13.5. Postępowanie o stwierdzenie zasiedzenia | str. 400 Rozdział 14. Zniesienie współwłasności | str. 404 14.1. Uwagi ogólne | str. 404 14.2. Charakterystyka współwłasności w częściach ułamkowych | str. 408 14.3. Tryby zniesienia współwłasności w częściach ułamkowych | str. 409 14.4. Sposoby zniesienia współwłasności | str. 420 14.5. Podział nieruchomości | str. 425 Rozdział 15. Użytkowanie i służebności | str. 428 15.1. Uwagi wstępne | str. 428 15.2. Pojęcie i treść użytkowania | str. 433 15.3. Rodzaje użytkowania | str. 436 15.4. Pojęcie służebności | str. 439 15.5. Służebności gruntowe | str. 441 15.6. Służebności osobiste | str. 450 15.7. Służebności gruntowe a służebności osobiste | str. 454 Rozdział 16. Renta | str. 456 16.1. Pojęcie renty | str. 456 16.2. Rodzaje renty | str. 457 16.3. Treść i forma umowy renty | str. 458 Rozdział 17. Wkłady oszczędnościowe, jednostki uczestnictwa w funduszach inwestycyjnych, środki zgromadzone w pracowniczym programie emerytalnym | str. 462 17.1. Uwagi wstępne | str. 462 17.2. Dyspozycja wkładem oszczędnościowym na wypadek śmierci | str. 462 17.3. Dyspozycja jednostkami uczestnictwa w funduszu inwestycyjnym na wypadek śmierci | str. 466 17.4. Dyspozycja środkami pieniężnymi przez członków funduszy emerytalnych (otwartego, pracowniczego, dobrowolnego) | str. 471 Część II Podatek od spadków i darowizn Rozdział 1. Tytuły opodatkowania podatkiem od spadków i darowizn | str. 477 1.1. Dziedziczenie, zapis zwykły, dalszy zapis, zapis windykacyjny i polecenie testamentowe jako tytuły opodatkowania. Przedmiot opodatkowania | str. 477 1.2. Wzajemny stosunek ustawy o podatku od spadków i darowizn i ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Wyłączenia z opodatkowania | str. 482 1.3. Opodatkowanie darowizny i polecenia darczyńcy | str. 490 1.3.1. Przedmiot opodatkowania | str. 490 1.3.2. Rozszerzenie obowiązku podatkowego (darowizna i spadek) | str. 495 1.4. Opodatkowanie w przypadku zasiedzenia | str. 497 1.5. Opodatkowanie nieodpłatnego zniesienia współwłasności | str. 499 1.6. Opodatkowanie zachowku | str. 503 1.7. Opodatkowanie nabycia tytułem nieodpłatnej renty, użytkowania i służebności | str. 505 1.8. Opodatkowanie nabycia prawa do wkładu oszczędnościowego na skutek dyspozycji wkładem na wypadek śmierci | str. 507 1.9. Opodatkowanie dokonanej przez uczestnika funduszu inwestycyjnego dyspozycji na wypadek śmierci | str. 508 Rozdział 2. Zakres podmiotowy opodatkowania i moment powstania obowiązku podatkowego | str. 510 2.1. Uwagi ogólne o podatniku. Przedsiębiorstwo w spadku, zarządca przedsiębiorstwem w spadku | str. 510 2.2. Nabywcy prawa własności rzeczy i praw majątkowych jako podatnicy podatku od spadków i darowizn | str. 515 2.3. Umowy międzynarodowe | str. 517 2.4. Podmiot obciążony obowiązkiem podatkowym | str. 520 2.5. Moment powstania obowiązku podatkowego i jego skutki | str. 522 2.5.1. Wprowadzenie. Spełnienie świadczenia w całości lub w części | str. 522 2.5.2. Dziedziczenie | str. 524 2.5.3. Zapis zwykły, dalszy zapis, polecenie testamentowe i polecenie darczyńcy. Warunek zawieszający i rozwiązujący | str. 526 2.5.4. Zapis windykacyjny | str. 529 2.5.5. Zachowek | str. 529 2.5.6. Prawo do wkładu oszczędnościowego i jednostek uczestnictwa | str. 531 2.5.7. Darowizna | str. 531 2.5.8. Zasiedzenie | str. 532 2.5.9. Nieodpłatne zniesienie współwłasności | str. 533 2.5.10. Nieodpłatne nabycie służebności, renty i użytkowania | str. 534 2.5.11. Ponowienie momentu powstania obowiązku podatkowego | str. 535 Rozdział 3. Zwolnienia podatkowe | str. 543 3.1. Pojęcie zwolnienia podatkowego | str. 543 3.2. Zwolnienia przedmiotowe (art. 4 u.p.s.d.) | str. 546 3.2.1. Wprowadzenie | str. 546 3.2.2. Zwolnienia dotyczące gospodarstw rolnych. Wpływ ograniczeń podmiotowych i przedmiotowych z ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego | str. 546 3.2.3. Zwolnienia dotyczące nieruchomości | str. 554 3.2.4. Zwolnienia w zakresie wyposażenia mieszkań i ruchomości | str. 559 3.2.5. Zwolnienia mające za przedmiot pieniądze | str. 560 3.2.6. Zwolnienie rekompensat i praw majątkowych otrzymanych przez repatrianta | str. 564 3.3. Zwolnienie podmiotowe (art. 4a u.p.s.d.) | str. 567 3.3.1. Zakres podmiotowy zwolnienia a podatnicy grupy pierwszej. Zwolnienie nabywców rzeczy i praw majątkowych oraz przedsiębiorstwa w spadku (art. 4a i 4b u.p.s.d.). Konstytucyjność pozbawienia prawa do zwolnienia nabywców w drodze zasiedzenia | str. 567 3.3.2. Przesłanki nabycia zwolnienia | str. 574 3.3.3. Zgłoszenie, jego treść, termin złożenia i charakter prawny | str. 586 3.3.4. Brak przepisów przejściowych w ustawie wydłużającej termin do złożenia zgłoszenia. Pytanie do Trybunału Konstytucyjnego | str. 591 3.3.5. Konsekwencje niedopełnienia warunków zwolnienia | str. 595 3.3.6. Termin wejścia w życie art. 4a u.p.s.d. | str. 596 3.4. Przykłady zastosowania zwolnień podmiotowych i przedmiotowych i inne zagadnienia związane z darowizną | str. 597 3.5. Obliczanie terminu prawomocności postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku | str. 624 3.6. Zwolnienie podatkowe przedmiotu zapisu windykacyjnego | str. 626 Rozdział 4. Podstawa opodatkowania | str. 629 4.1. Wartość czysta a wartość oszacowana | str. 629 4.2. Wartość nabytych rzeczy lub praw majątkowych | str. 629 4.3. Długi i ciężary | str. 633 4.4. Czysta wartość i minimum podatkowe | str. 639 4.5. Sposób obliczenia wartości rynkowej rzeczy i praw majątkowych. Kumulacja przedmiotowo-podmiotowa | str. 641 Rozdział 5. Wysokość podatku | str. 653 5.1. Pojęcie wysokości podatku | str. 653 5.2. Grupy podatkowe | str. 653 5.3. Grupy podatkowe a spadkobiercy ustawowi | str. 656 5.4. Kwoty wolne od podatku i skala podatkowa | str. 658 5.4.1. Kwoty wolne od podatku | str. 658 5.4.2. Skala podatkowa | str. 660 5.5. Opodatkowanie nabycia niezgłoszonego do opodatkowania a opodatkowanie przychodów ze źródeł nieujawnionych (art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f.). Powołanie się na fakt nabycia | str. 663 Rozdział 6. Ulga mieszkaniowa | str. 669 6.1. Istota i cel ulgi mieszkaniowej | str. 669 6.2. Zakres podmiotowy ulgi mieszkaniowej | str. 671 6.3. Zakres przedmiotowy ulgi mieszkaniowej | str. 673 6.4. Warunki nabycia prawa do ulgi mieszkaniowej | str. 676 6.5. Wysokość ulgi mieszkaniowej | str. 680 6.6. Zbycie budynku mieszkalnego (lokalu mieszkalnego) lub udziału a zachowanie prawa do ulgi mieszkaniowej | str. 683 Rozdział 7. Zeznanie i zobowiązanie podatkowe w podatku od spadków i darowizn | str. 688 7.1. Pojęcia „zeznanie podatkowe” i „zobowiązanie podatkowe” | str. 688 7.2. Zeznanie podatkowe | str. 690 7.3. Pojęcie płatnika podatku | str. 692 7.4. Notariusz jako płatnik podatku od spadków i darowizn | str. 694 7.5. Odpowiedzialność notariusza jako płatnika | str. 702 7.6. Odpowiedzialność innych płatników podatku od spadków i darowizn | str. 706 7.7. Ustalenie zobowiązania podatkowego i sposób zapłaty podatku | str. 709 7.8. Przedawnienie | str. 710 7.8.1. Przedawnienie prawa do wydania decyzji o ustaleniu zobowiązania podatkowego i przedawnienie zobowiązania podatkowego | str. 710 7.8.2. Przedawnienie w przypadku ponowienia obowiązku podatkowego | str. 712 7.9. Właściwość organów podatkowych | str. 715 Część III Wzory Wzór nr 1. Wniosek o nałożenie obowiązku złożenia testamentu | str. 721 Wzór nr 2. Wniosek o przesłuchanie świadków testamentu ustnego | str. 724 Wzór nr 3. Wniosek o otwarcie i ogłoszenie testamentu | str. 726 Wzór nr 4. Wniosek o ustanowienie kuratora spadku nieobjętego | str. 728 Wzór nr 5. Oświadczenie o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza | str. 731 Wzór nr 6. Wniosek o wyjawienie przedmiotów spadkowych | str. 735 Wzór nr 7. Wniosek o zabezpieczenie spadku | str. 738 Wzór nr 8. Wniosek o sporządzenie spisu inwentarza | str. 741 Wzór nr 9. Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku | str. 745 Wzór nr 10. Wniosek o uzupełnienie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku | str. 749 Wzór nr 11. Wniosek o uchylenie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku | str. 752 Wzór nr 12. Wniosek o zmianę stwierdzenia nabycia spadku | str. 755 Wzór nr 13. Wniosek o zatwierdzenie przez sąd oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia o przyjęciu spadku | str. 758 Wzór nr 14. Wniosek o zgodny dział spadku | str. 762 Wzór nr 15. Pozew o uznanie spadkobiercy za niegodnego dziedziczenia | str. 766 Wzór nr 16. Pozew o zachowek | str. 769 Wzór nr 17. Pozew o wykonanie zapisu | str. 773 Wzór nr 18. Pozew o zmniejszenie zapisu | str. 776 Wzór nr 19. Wniosek o zniesienie współwłasności nieruchomości | str. 779 Wzór nr 20. Wniosek o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie | str. 782 Wzór nr 21. Przykładowe wzory testamentów własnoręcznych | str. 785 Wzór nr 22. Zgłoszenie o nabyciu własności rzeczy lub praw majątkowych | str. 790 Wzór nr 23. Zeznanie podatkowe o nabyciu rzeczy lub praw majątkowych | str. 795 Wzór nr 24. Załącznik do zeznania SD-3 | str. 800 Wzór nr 25. Załącznik do zeznania SD-3 | str. 803 Wzór nr 26. Decyzja ustalająca wysokość podatku od spadków i darowizn | str. 806 Wzór nr 27. Akt notarialny – protokół dziedziczenia | str. 809 Wzór nr 28. Akt poświadczenia dziedziczenia | str. 813 Wzór nr 29. Akt notarialny – testament notarialny z zapisem zwykłym, windykacyjnym i poleceniem | str. 817 Wzór nr 30. Akt poświadczenia dziedziczenia ze stwierdzeniem nabycia zapisu windykacyjnego | str. 820 Aneks. Ustawa z 28.07.1983 r. o podatku od spadków i darowizn (Dz.U. z 2018 r. poz. 644 ze zm.) | str. 825 Bibliografia | str. 843