Uzasadnienie orzeczenia sądowego. Ujęcie teoretyczne a poglądy orzecznictwa

Publikacja przedstawia zagadnienie formułowania motywów stojących za decyzjami stosowania prawa przez sądy. Ukazano w niej uzasadnienie sądowe oraz zjawisko uzasadniania w procesie stosowania prawa. Problematykę tę omówiono, łącząc dwie perspektywy – naukową (w szczególności teorii prawa) i sądową (orzecznictwa sądowego w zakresie uzasadnień orzeczeń). Przedstawiono kompleksową teoretyczną koncepcję uzasadnień oraz to, jak poszczególne aspekty tego zagadnienia są postrzegane w judykaturze: w jaki sposób sądy rozumieją uzasadnienie, czy występują rozbieżności, na jakie elementy uzasadnienia sądy kładą szczególny nacisk. Na tej podstawie sformułowano diagnozę sądowego i naukowego sposobu postrzegania tej kwestii oraz wskazano konsekwencje z niego wynikające – dla samych sądów, stron postępowania, przedstawicieli zawodów prawniczych i budowania kultury prawnej, ale także dla nauki prawa i innych nauk. Adresaci:Publikacja zainteresuje sędziów, adwokatów, radców prawnych, a także pracowników administracji, zarówno rządowej, jak i samorządowej, gdyż wiele wniosków dotyczących uzasadnień sądowych można przenieść na uzasadnienia decyzji administracyjnych.

Wykaz skrótów | str. 9 Przedmowa (Jacek Gudowski) | str. 11 Wprowadzenie | str. 21 Część pierwsza Uzasadnienie orzeczenia sądowego – zarys ujęcia teoretycznoprawnego Rozdział I Pojęcie i wielowymiarowość uzasadnienia | str. 37 1. Wielowymiarowy charakter uzasadnienia | str. 37 2. Próba definicji | str. 39 3. Uzasadnienie i uzasadnianie | str. 41 4. Uzasadnienie sądowe a uzasadnienie sędziowskie | str. 42 5. Uzasadnienie a treść decyzji | str. 44 6. Źródła regulacji uzasadnienia | str. 46 6.1. Uzasadnienie jako przedmiot regulacji prawnej | str. 46 6.2. Wpływ praktyki prawniczej (uzusu) na uzasadnienie | str. 47 7. Rodzaje uzasadnień – podstawowa typologia | str. 48 7.1. Uzasadnienie pisemne | str. 49 7.2. Uzasadnienie ustne | str. 50 7.3. Uzasadnienie elektroniczne | str. 52 7.4. Uzasadnienie zdania odrębnego | str. 58 7.5. Inne rodzaje uzasadnień | str. 61 Rozdział II Odbiorcy uzasadnienia | str. 62 1. Problematyka odbiorców – rozszerzenie perspektywy o elementy pozajurydyczne | str. 62 2. Adresat a odbiorca uzasadnienia | str. 64 3. Adresat uzasadnienia sądowego a adresat decyzji stosowania prawa | str. 66 4. Katalog odbiorców uzasadnienia | str. 67 4.1. Strona postępowania | str. 69 4.2. Sąd wyższej instancji | str. 76 4.3. Sąd niższej instancji | str. 78 4.4. Skład orzekający | str. 80 4.5. Inne składy orzekające tego samego sądu | str. 82 4.6. Inne sądy i trybunały | str. 84 4.7. Sąd rozpoznający sprawę zainicjowaną pytaniem prawnym | str. 86 4.8. Sędzia | str. 88 4.9. Osoba dokonująca służbowej oceny sędziego | str. 90 4.10. Organ administracji publicznej | str. 91 4.11. Społeczeństwo | str. 93 4.12. Publiczność | str. 96 4.13. Media | str. 98 4.14. Przedstawiciele nauki prawa | str. 99 4.15. Środowisko prawnicze | str. 101 4.16. Prawodawca | str. 104 Rozdział III Funkcje uzasadnienia | str. 107 1. Rodzaje funkcji | str. 107 2. Podział funkcji | str. 111 2.1. Funkcja formalna | str. 111 2.2. Funkcja opisowa (informacyjno-dokumentacyjna) | str. 111 2.3. Funkcja racjonalizacyjna | str. 113 2.4. Funkcja perswazyjna | str. 116 2.5. Funkcja kulturotwórcza | str. 117 2.6. Funkcja edukacyjna | str. 119 2.7. Funkcja kontrolna | str. 120 2.7.1. Autokontrola | str. 121 2.7.2. Kontrola instancyjna | str. 122 2.7.3. Kontrola dokonywana przez stronę postępowania | str. 124 2.7.4. Kontrola środowiskowa | str. 124 2.7.5. Kontrola społeczna | str. 125 2.8. Funkcja merytoryczna | str. 126 Rozdział IV Miejsce uzasadnienia w procesie stosowania prawa. Budowa uzasadnienia | str. 129 1. Miejsce uzasadnienia w procesie stosowania prawa | str. 129 1.1. Proces stosowania prawa | str. 129 1.2. Uzasadnienie jako element procesu stosowania prawa | str. 131 1.3. Uzasadnienie jako wypowiedź odzwierciedlająca elementy procesu stosowania prawa | str. 136 1.4. Wpływ koncepcji procesu stosowania prawa na uzasadnienie | str. 138 2. Budowa uzasadnienia | str. 143 2.1. Dwudzielność budowy uzasadnienia | str. 144 2.2. Część historyczna uzasadnienia | str. 146 2.2.1. Część historyczna a stan faktyczny w uzasadnieniu | str. 146 2.2.2. Ramy kształtowania treści części historycznej | str. 149 2.3. Część prawna uzasadnienia orzeczenia sądowego | str. 151 2.4. Część poświęcona przedstawieniu i ocenie dowodów | str. 154 2.5. Elementy konstrukcji uzasadnienia | str. 156 Rozdział V Styl uzasadnienia | str. 161 1. Znaczenie problematyki stylu w tworzeniu uzasadnienia orzeczenia sądowego | str. 161 2. Pojęcie stylu uzasadnienia orzeczenia sądowego | str. 162 3. Styl a strategie i techniki tworzenia uzasadnienia | str. 165 4. Proces powstawania uzasadnienia a styl | str. 166 4.1. Płaszczyzna konstrukcyjno -formalna | str. 167 4.2. Płaszczyzna treści | str. 168 4.3. Płaszczyzna stylu | str. 169 5. Style uzasadnień | str. 170 5.1. Style krajowe | str. 170 5.2. Style wewnętrzne | str. 173 Część druga Sądowa „teoria” uzasadnienia orzeczenia Rozdział I Uwagi wstępne | str. 179 1. Idea sądowej „teorii” uzasadnienia orzeczenia | str. 179 2. Metodologia badań | str. 182 Rozdział II Wypowiedzi wspólne dla uzasadnień w sprawach karnych, cywilnych i administracyjnych | str. 185 1. Istota przepisu odnoszącego się do konstrukcji uzasadnienia | str. 185 2. Wadliwość uzasadnienia jako przedmiot zarzutu środka zaskarżenia | str. 186 3. Istota i budowa elementów uzasadnienia | str. 191 4. Istota uzasadnienia | str. 194 5. Funkcje uzasadnień | str. 196 Rozdział III Wypowiedzi wspólne dla uzasadnień w sprawach cywilnych i karnych | str. 200 1. Uwagi wprowadzające | str. 200 2. Uzasadnienie sądu drugiej instancji | str. 200 3. Wpływ uzasadnienia na rozstrzygnięcie | str. 205 4. Dyskursywność w uzasadnieniu | str. 208 5. Uzasadnienie zdania odrębnego | str. 210 Rozdział IV Wypowiedzi charakterystyczne dla uzasadnień w sprawach karnych | str. 212 1. Sprzeczność orzeczenia (wyroku) i uzasadnienia | str. 212 2. Wypowiedzi dyrektywalne | str. 214 3. Uzasadnienie postanowienia | str. 219 4. Powielanie w uzasadnieniach treści innych wypowiedzi | str. 220 5. Wypowiedzi doktryny w uzasadnieniach | str. 220 Rozdział V Wypowiedzi charakterystyczne dla uzasadnień w sprawach cywilnych | str. 222 1. Wypowiedzi dyrektywalne | str. 222 2. Relacja sentencji i uzasadnienia | str. 224 3. Uzasadnienie ustne | str. 225 Rozdział VI Wypowiedzi charakterystyczne dla uzasadnień w sprawach administracyjnych | str. 226 1. Faktyczny brak uzasadnienia | str. 226 2. Dyskursywność w uzasadnieniu | str. 226 3. Przywoływanie ocenianych poglądów organu | str. 229 4. Wskazania co do dalszego postępowania | str. 230 5. Uzasadnienia postanowień | str. 232 6. Uwagi dyrektywalne | str. 233 7. Przytaczanie w uzasadnieniu konkretnych jednostek redakcyjnych aktów prawnych | str. 235 8. Powielanie w uzasadnieniach treści innych wypowiedzi | str. 236 9. Rozbieżności sentencji i uzasadnienia oraz wewnątrz uzasadnienia | str. 237 10. Odbiorcy uzasadnienia | str. 237 Sądowa „teoria” uzasadnienia orzeczenia na tle teoretycznoprawnego ujęcia uzasadnienia orzeczenia sądowego. Podsumowanie | str. 239 Podsumowanie części pierwszej | str. 239 Podsumowanie części drugiej | str. 255 Wnioski | str. 258 Literatura | str. 275 Spis orzeczeń | str. 305 Abstract | str. 329