W publikacji omówiono zagadnienie fakultatywności działania organu administracji publicznej, rozumianej jako przyznany temu organowi przez ustawodawcę wybór pomiędzy podjęciem a powstrzymaniem się od działania. Książka składa się z dwóch części. W pierwszej wyodrębniono pojęcie fakultatywności działania organu, rozgraniczono fakultatywność działania od uznania administracyjnego, a także rozróżniono legalne powstrzymanie się przez organ od działania fakultatywnego od milczenia i bezczynności administracji. Część druga to omówienie wybranych działań fakultatywnych w pozytywnym prawie administracyjnym, takich jak m.in.: fakultatywne akty administracyjne, akty legislacyjne, działania faktyczne czy fakultatywne działania cywilnoprawne organów administracyjnych. Autor omawia również mechanizmy kontroli fakultatywności działania i działań fakultatywnych. Adresaci: Monografia przeznaczona jest dla pracowników administracji publicznej zajmujących się tworzeniem oraz stosowaniem prawa administracyjnego, sędziów sądów administracyjnych, adwokatów, radców prawnych, a także pracowników naukowych zainteresowanych omawianą tematyką.

Wstęp Rozdział pierwszy Pojęcie fakultatywności działania organu administracji publicznej 1. Uwagi wprowadzające – działanie organu administracji publicznej 2. Obowiązek działania w prawie administracyjnym 2.1 Obowiązek działania wynikający z bezwzględnego wiązania norm prawa administracyjnego 2.2 Obowiązki działania wynikające z treści norm prawa administracyjnego 2.2.1 Obowiązek działania wynikający z zadań administracyjnych 2.2.2 Obowiązek działania wynikający z zasad prawnych 2.2.3 Szczegółowy obowiązek działania 2.3 Pojęcie obowiązkowości działania a pojęcie obligatoryjności działania 3. Obowiązek czynienia użytku z kompetencji 3.1 Obowiązek czynienia użytku z kompetencji w teorii prawa 3.2 Obowiązek czynienia użytku z kompetencji w prawie administracyjnym 3.3 Obowiązek czynienia użytku z kompetencji w sensie właściwym i niewłaściwym 3.4 Koncepcja obowiązku realizacji kompetencji E. Bojanowskiego 4. Fakultatywność działania 4.1 Pojęcie fakultatywności działania 4.2 Pojęcie fakultatywności działania a pojęcie obligatoryjności działania 4.3 Fakultatywność działania a kompetencja organu administracji publicznej 4.4 Faza statyczna i faza dynamiczna procesu administrowania 4.5 Fakultatywność działania a działania fakultatywne administracji publicznej 4.6 Fakultatywność działania jako zdeterminowana sytuacja wyboru 4.6.1 Sytuacja wyboru 4.6.2 Zdeterminowanie wyboru 4.7 Złożona fakultatywność działania 4.7.1 Złożona fakultatywność działania a wybór pomiędzy formami działania 4.7.2 Złożona fakultatywność działania – relacje pomiędzy wariantami wyboru 4.7.3 Pozór złożonej fakultatywności działania 4.7.3.1 Koincydencja kompetencji 4.7.3.2 Rozłączność kompetencji 5. Koncepcja fakultatywności autorstwa W. Jakimowicza 6. Podsumowanie Rozdział drugi Odgraniczenie pojęcia fakultatywności od innych pojęć – narzędzi nauki prawa administracyjnego 1. Uwagi wprowadzające – cel i założenia odgraniczenia pojęcia fakultatywności działania 2. Uznanie administracyjne 2.1 Wczesne koncepcje uznania administracyjnego 2.1.1 Pojęcie swobodnego uznania w ujęciu W.S. Wachholza 2.1.2 Pojęcie „swobodnego uznania” w ujęciu M. Zimmermanna 2.1.3 Uznanie administracyjne w poglądach T. Bigo 2.1.4 Zasadnicze założenia pojęcia uznania administracyjnego na tle jego wczesnych koncepcji 2.2 Uznanie administracyjne we współczesnej doktrynie prawa administracyjnego 2.2.1 Koncepcje przewidujące szerokie ujęcie uznania administracyjnego 2.2.2 Koncepcje przewidujące wąskie ujęcie uznania administracyjnego 2.2.3 Negacja uznania administracyjnego – koncepcja W. Dawidowicza 2.3 Ocena i wybór koncepcji uznania administracyjnego 2.4 Uznanie administracyjne a fakultatywność działania i działania fakultatywne 2.4.1 Etap jurysdykcji administracyjnej 2.4.2 Prawo procesowe i materialne 2.4.3 Stosunek do kompetencji administracyjnej 2.4.4 Obszar występowania uznania administracyjnego i fakultatywności działania 2.4.5 Działanie a ocena stanu rzeczy 2.4.6 Zdeterminowanie wyboru 3. Dyskrecjonalność administracyjna 3.1 Dyskrecjonalność administracyjna jako pojęcie o charakterze zbiorczym 3.2 Dyskrecjonalność we współczesnej nauce prawa administracyjnego 3.3 Dyskrecjonalność administracyjna – próba syntezy 3.4 Dyskrecjonalność a fakultatywność działania i działania fakultatywne 3.4.1 Fakultatywność działania w kontekście szerokiego ujęcia dyskrecjonalności administracyjnej 3.4.2 Fakultatywność działania a dyskrecjonalność w działaniu i kompetencja administracyjna 3.4.3 Fakultatywność działania a dyskrecjonalność w ocenianiu 3.4.4 Dyskrecjonalność w działaniu a fakultatywne działania administracji publicznej 3.4.5 Fakultatywność działania a czas podjęcia działania 4. Milczenie i bezczynność 4.1 Porównywalność kategorii pojęciowych 4.2 Milczenie, czy bezczynność – kwestie terminologiczne 4.3 Bezczynność w prawie administracyjnym 4.3.1 Bezczynność w ujęciu prawno - obiektywistycznym 4.3.2 Bezczynność jako konstrukcja części ogólnej nauki prawa administracyjnego 4.4 Milczenie w prawie administracyjnym 4.4.1 Kryterium odgraniczenia milczenia od bezczynności 4.4.2 Sposób wywołania skutku prawnego milczenia organu administracji publicznej – milczenie organu a działanie organu 4.5 Milczenie i bezczynność a powstrzymanie się od działania fakultatywnego 4.5.1 Obowiązek szczegółowy i obowiązek czynienia użytku z kompetencji 4.5.2 Zgodność z prawem 4.5.3 Faza statyczna procesu administrowania 4.5.4 Upływ czasu 4.5.5 Skutek prawny 5. Podsumowanie Rozdział trzeci Fakultatywne działania administracji publicznej w porządku pozytywnego prawa administracyjnego 1. Uwagi wprowadzające 2. Działania fakultatywne w obszarze jurysdykcyjnym 2.1 Działanie jurysdykcyjne organu oraz poszczególne akty i czynności podejmowane w postępowaniu administracyjnym jurysdykcyjnym 2.2 Fakultatywność działania jurysdykcyjnego a tryb wszczęcia postępowania administracyjnego jurysdykcyjnego 2.2.1 Materialnoprawne podłoże trybu wszczęcia postępowania 2.2.2 Fakultatywność działania jurysdykcyjnego a wszczęcie postępowania z urzędu 2.2.3 Fakultatywność działania jurysdykcyjnego a żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego jurysdykcyjnego 2.3 Procesowy nakaz rozstrzygnięcia w postępowaniu administracyjnym jurysdykcyjnym a obligatoryjność działania 2.3.1 Wnioski 2.4 Pozytywnoprawna regulacja fakultatywnych działań (aktów) jurysdykcyjnych 2.4.1 Fakultatywne nałożenie na organizatora imprezy masowej obowiązku jej utrwalania za pomocą urządzeń rejestrujących obraz i dźwięk (art. 12 ust. 1 u.b.i.m.) 2.4.2 Fakultatywne cofnięcie koncesji albo zmiana jej zakresu (art. 58 ust. 3 u.s.d.g.) 2.4.3 Wybór Prezesa UOKiK w związku ze zgłoszeniem koncentracji (art. 97 u.o.k.k.) 2.5 Pozytywnoprawna regulacja fakultatywnych działań (aktów i czynności) procesowych 2.5.1 Fakultatywne dopuszczenie przez organ dowodu z urzędu, zmiana, uzupełnienie oraz uchylenie postanowienia dotyczącego przeprowadzenia dowodu (art. 77 § 2 k.p.a.) 2.5.2 Fakultatywne wstrzymanie wykonania decyzji przez organ odwoławczy (art. 135 k.p.a.) 2.5.3 Wybór organu w następstwie zawieszenia postępowania w związku z zaistnieniem zagadnienia wstępnego (art. 100 § 1 k.p.a.) 2.5.4 Wybór organu I instancji w przedmiocie sposobu postąpienia z wniesionym odwołaniem (art. 132 i 133 k.p.a.) 3. Pozytywnoprawna regulacja innych niż jurysdykcyjne fakultatywnych aktów (decyzji) administracyjnych 3.1 Odwołalność fakultatywna decyzji administracyjnej (art. 154 k.p.a. i art. 155 k.p.a.) 3.2 Fakultatywne wstrzymanie przez wojewodę egzekucji administracyjnej (art. 27 ust. 1 u.w.) 4. Fakultatywne działania w obszarze legislacji administracyjnej 4.1 Konstrukcja tzw. fakultatywnego upoważnienia prawodawczego 4.2 Fakultatywność działania legislacyjnego a procedura legislacyjna 4.3 Fakultatywność działania w toku procedury legislacyjnej (planistycznej) 4.4 Pozytywnoprawna regulacja fakultatywnych działań legislacyjnych 4.4.1 Fakultatywne określenie dopuszczalnego stężenia i natężenia czynników szkodliwych w pomieszczeniach przeznaczonych dla zwierząt (art. 11 ust. 2 u.pr.b.) 4.4.2 Fakultatywne regulowanie zasad zarządu mieniem gminy oraz zasad i trybu korzystania z gminnych obiektów i urządzeń użyteczności publicznej (art. 40 ust. 2 pkt 3-4 u.s.g.) 4.4.3 Fakultatywne podwyższenie kwot kryteriów dochodowych uprawniających do zasiłków celowego i okresowego (art. 8 ust. 2 u.p.s.) 4.4.4 Fakultatywność i obligatoryjność działania a wydawanie aktów zawierających przepisy porządkowe 5. Fakultatywne działania faktyczne 5.1 Prawna kwalifikacja działań faktycznych administracji publicznej 5.2 Adekwatność pojęcia fakultatywności działania organu dla analizy działań faktycznych administracji publicznej 5.3 Pozytywnoprawna regulacja fakultatywnych działań faktycznych 5.3.1 Fakultatywne działania faktyczne wojewódzkiego konserwatora zabytków przy wykonywaniu kontroli w ramach nadzoru konserwatorskiego (art. 38 u.o.z.) 5.3.2 Wybór formy wezwania do udziału w podejmowanych czynnościach i do złożenia wyjaśnień lub zeznań w toku postępowania administracyjnego jurysdykcyjnego (art. 50 § 1 k.p.a. w zw. z art. 55 § 1 k.p.a.) 6. Fakultatywne działania w sferze obrotu cywilnoprawnego 6.1 Fakultatywność działania cywilnoprawnego a wybór pomiędzy dokonaniem a niedokonaniem czynności prawnej w ramach autonomii woli 6.2 Pozytywnoprawna regulacja działań fakultatywnych w sferze obrotu cywilnoprawnego 6.2.1 Fakultatywne wykonanie prawa pierwokupu nieruchomości (art. 110 u.g.n.) 6.2.2 Fakultatywne żądanie rozwiązania umowy użytkowania wieczystego (art. 33 ust. 3 u.g.n.) 7. Działania fakultatywne a sfera wewnętrzna administracji publicznej 7.1 Prawo dla sfery wewnętrznej a fakultatywność działania – ogólna norma kompetencyjna (kompetencja ogólna) 7.2 Prawo sfery wewnętrznej a fakultatywność działania 7.3 Pozytywnoprawna regulacja fakultatywnych działań wewnętrznych 7.3.1 Fakultatywne zawarcie porozumienia administracyjnego 7.3.2 Fakultatywne wydanie polecenia przez wojewodę (art. 25 ust. 1 u.w.) 8. Sposoby konstruowania fakultatywnych działań administracji publicznej w przepisach prawa 9. Podsumowanie Rozdział czwarty Sądowoadministracyjna kontrola korzystania z fakultatywności działania 1. Uwagi wprowadzające 2. Zgodność z prawem jako kryterium kontroli korzystania z fakultatywności działania 3. Kontrola sądowoadministracyjna jako forma kontroli korzystania z fakultatywnośći działania 4. Korzystanie przez organ administracyjny z fakultatywności działania jako przedmiot kontroli sądowoadministracyjnej 5. Zakres i granice sądowoadministracyjnej kontroli korzystania z fakultatywności działania 6. Przedmiot kontroli sądowoadministracyjnej (właściwość rzeczowa sądu administracyjnego) a korzystanie z fakultatywności działania 7. Korzystanie z fakultatywności działania a katalog przedmiotów zaskarżenia 7.1 Kontrola korzystania z fakultatywności działania w razie jego podjęcia 7.2 Kontrola korzystania z fakultatywności działania w razie powstrzymania się od niego 7.2.1 Skarga na bezczynność z art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. 7.2.2 Skarga na niewykonywanie przez organ gminy czynności nakazanych prawem z art. 101a § 1 u.s.g. 8. Podsumowanie Zakończenie 1. Ocena koncepcji fakultatywności i działań fakultatywnych na gruncie nauki prawa administracyjnego 2. Obszar zajęty przez działania fakultatywne w całokształcie działań administracji publicznej 3. Praktyczne konsekwencje płynące z istnienia działań fakultatywnych w pozytywnym prawie administracyjnym