System prawa żywnościowego

"Recenzowana praca znanych i uznanych Autorów stanowi pierwsze w polskiej literaturze, tak szerokie i pogłębione, opracowanie prawa żywnościowego, nowej dziedziny prawa znajdującej się w toku wyodrębniania. Dzieło obejmuje niemalże całość bardzo rozległej i skomplikowanej problematyki prawnej dotyczącej żywności i choćby już tylko z tego względu zasługuje na miano "Systemu prawa żywnościowego". Przedmiotem analizy są zarówno regulacje unijne, jak i polskie, tzw. międzynarodowe prawo żywnościowe oraz w niezbędnym zakresie prawo żywnościowe niektórych państw. (...) Bez wątpienia recenzowana praca jest dziełem oryginalnym i pionierskim, wypełniającym dotkliwą lukę w dotychczasowej literaturze". Prof. dr hab. Roman Budzinowski Opracowanie, mające charakter systemu prawa, ujmuje prawo żywnościowe jako wyodrębnioną dyscyplinę o znaczącym obszarze regulacji bezpieczeństwa i jakości żywności, zawierającą wymagania wobec rolników i przedsiębiorców w całym łańcuchu żywnościowym, w szczególności w zakresie higieny żywności, jej urzędowej kontroli, znakowania, reklamy i prezentacji. Obejmuje również problematykę analizy ryzyka (ocena, zarządzanie, informowanie) oraz systemów jakości żywności prawa publicznego (żywność ekologiczna, żywność genetycznie zmodyfikowana, żywność regionalna i tradycyjna, żywność wyróżniana znakiem władzy publicznej) i prywatnego. Omawia ponadto szczególne zagadnienia suplementów diety oraz praw człowieka w prawie żywnościowym, będących wyznacznikiem konstytucyjnej i międzynarodowej ochrony udzielanej prawu do odpowiedniej żywności. Adresaci: System prawa żywnościowego przeznaczony jest dla naukowców, doktorantów i studentów prawa, administracji, zarządzania oraz kierunków związanych z żywnością i dietetyką. Może być w dużym stopniu przydatny pracownikom instytutów badawczych, zajmujących się żywnością i organów urzędowej kontroli żywności. Będzie pomocny sędziom, radcom prawnym, adwokatom. Producenci i dystrybutorzy żywności znajdą w nim nie tylko informacje o obowiązującej regulacji prawnej, ale też rozstrzygnięcie wielu problemów. Adresatem opracowania są również konsumenci żywności, którzy - by dokonywać świadomych wyborów - muszą mieć wiedzę właśnie z zakresu prawa żywnościowego.

Wykaz skrótów | str. 13 Wstęp | str. 19 ROZDZIAŁ I. Prawo żywnościowe jako dziedzina prawa | str. 23 1. Wyodrębnienie prawa żywnościowego jako nowej dziedziny prawa | str. 29 2. Prawo żywnościowe a inne dziedziny prawa (prawo rolne, prawo konsumenckie, prawo handlowe, prawo administracyjne) | str. 36 2.1. Prawo żywnościowe a prawo rolne | str. 36 2.2. Prawo żywnościowe a prawo handlowe | str. 43 2.3. Prawo żywnościowe a prawo konsumenckie | str. 48 3. Metody regulacji w prawie żywnościowym | str. 54 4. Ewolucja prawa żywnościowego | str. 57 4.1. Dawne prawo żywnościowe | str. 57 4.2. Rozwój prawa żywnościowego w polskim prawodawstwie | str. 60 4.3. Rozwój prawa żywnościowego w Unii Europejskiej | str. 64 4.4. Rozwój prawa żywnościowego w wybranych państwach spoza UE | str. 68 4.4.1. Stany Zjednoczone Ameryki | str. 68 4.4.2. Chiny | str. 77 4.4.3. Brazylia | str. 82 4.4.4. Australia | str. 87 4.4.5. Kodeks żywnościowy (Codex Alimentarius) | str. 89 ROZDZIAŁ II. Unijne prawo żywnościowe | str. 96 1. Podstawy traktatowe unijnych regulacji z zakresu prawa żywnościowego | str. 97 1.1. Regulacja odnosząca się do funkcjonowania rynku wewnętrznego jako podstawa aktów z zakresu prawa żywnościowego (art. 114 TFUE, dawniej art. 95 TWE) | str. 100 1.2. Regulacja dotycząca wspólnej polityki rolnej jako podstawa aktów z zakresu prawa żywnościowego (art. 43 TFUE, dawniej art. 37 TWE) | str. 104 1.3. Regulacja dotycząca ochrony zdrowia publicznego jako podstawa aktów z zakresu prawa żywnościowego (art. 168 ust. 4 lit. b TFUE, dawniej art. 152 ust. 4 lit. b TWE) | str. 107 1.4. Regulacja dotycząca polityki handlowej jako podstawa aktów z zakresu prawa żywnościowego (art. 207 TFUE, dawniej art. 133 TWE) | str. 109 1.5. Wpływ Traktatu akcesyjnego na akty prawne z zakresu prawa żywnościowego | str. 110 2. Rodzaje i formy unijnych aktów prawa wtórnego | str. 111 3. Zastosowanie zasady pomocniczości i proporcjonalności w regulacjach z zakresu prawa żywnościowego | str. 115 3.1. Zasada pomocniczości | str. 116 3.2. Zasada proporcjonalności | str. 117 4. Cele unijnego prawa żywnościowego | str. 119 4.1. Ochrona życia i zdrowia człowieka | str. 125 4.2. Ochrona interesów ekonomicznych konsumentów i uczciwych praktyk rynkowych | str. 130 4.3. Swobodny przepływ żywności | str. 134 4.4. Ochrona środowiska | str. 136 4.5. Ochrona zdrowia i dobrostanu zwierząt oraz zdrowia roślin | str. 138 5. Struktura unijnego prawa żywnościowego | str. 141 6. Zasady ogólne unijnego prawa żywnościowego | str. 141 6.1. Zasada regulacji łańcucha żywnościowego od produkcji pierwotnej do konsumenta finalnego | str. 143 6.2. Zasada odpowiedzialności podmiotów prowadzących przedsiębiorstwa spożywcze za zapewnienie bezpieczeństwa żywności i pasz | str. 145 6.3. Zasada możliwości śledzenia (traceability) | str. 147 6.4. Zasada analizy ryzyka | str. 149 6.4.1. Pojęcie ryzyka | str. 149 6.4.2. Analiza ryzyka | str. 152 6.5. Zasada ostrożności | str. 162 6.6. Zasada informowania | str. 165 ROZDZIAŁ III. Zakres przedmiotowy prawa żywnościowego | str. 172 1. Pojęcie żywności | str. 172 2. Funkcje żywności | str. 173 3. Definicje żywności w prawie | str. 175 4. Suplement diety | str. 178 4.1. Ewolucja kryteriów klasyfikacji | str. 184 4.2. Kryteria rozróżnienia produktu leczniczego i suplementu w orzecznictwie ETS/TSUE | str. 185 4.3. Suplementy diety w prawie polskim | str. 191 4.3.1. Notyfikacja | str. 192 4.3.2. Postępowanie wyjaśniające prowadzone przez GIS | str. 193 4.3.3. Opinia Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych | str. 193 4.3.4. Produkty roślinne | str. 195 4.3.5. Inne podmioty wydające opinie | str. 196 4.4. Suplement diety a produkt leczniczy. Produkt "z pogranicza" (borderline) | str. 198 4.5. Znakowanie suplementu diety | str. 202 4.6. Zasady reklamy suplementu diety | str. 204 5. Definicja artykułu rolno-spożywczego | str. 209 6. Pojęcie łańcucha żywnościowego | str. 210 6.1. Produkcja podstawowa (pierwotna) | str. 210 6.2. Przetwarzanie żywności | str. 213 6.3. Dystrybucja żywności | str. 213 ROZDZIAŁ IV. Przedsiębiorstwo spożywcze, podmiot prowadzący przedsiębiorstwo spożywcze i zakład w prawie żywnościowym | str. 216 1. Przedsiębiorstwo spożywcze w prawie żywnościowym | str. 219 2. Podmiot prowadzący przedsiębiorstwo spożywcze w prawie żywnościowym | str. 224 3. Zakład w unijnym prawie żywnościowym | str. 230 4. Odmienność prawa krajowego w używaniu nazw "podmiot działający na rynku spożywczym" i "zakład" | str. 233 ROZDZIAŁ V. Bezpieczeństwo żywności | str. 235 1. Życie i zdrowie konsumenta | str. 235 2. Wybór unifikacji dla systemu bezpieczeństwa w prawie Unii Europejskiej | str. 242 3. Relacje prawa unijnego i polskiego w zakresie bezpieczeństwa żywności | str. 249 4. System bezpieczeństwa żywności | str. 253 ROZDZIAŁ VI. Jakość żywności | str. 265 1. Próby definicji jakości żywności w teorii i w legislacji | str. 265 2. Relacje standardów produktów żywnościowych w prawie unijnym, krajowym oraz w Codex Alimentarius | str. 271 2.1. Kazus "marmolady" | str. 271 2.2. Porozumienia Światowej Organizacji Handlu w odniesieniu do standardu produktu żywnościowego | str. 273 2.3. Wybrane standardy w ramach Światowej Organizacji Handlu | str. 277 ROZDZIAŁ VII. Odpowiedzialność w prawie żywnościowym | str. 284 1. Pojęcie odpowiedzialności prawnej | str. 284 2. Funkcje odpowiedzialności w prawie żywnościowym | str. 287 3. Wymagania w odniesieniu do sankcji w prawie żywnościowym | str. 290 4. Odpowiedzialność karna w prawie żywnościowym | str. 292 5. Odpowiedzialność administracyjna w prawie żywnościowym | str. 294 5.1. Odpowiedzialność oparta na sankcjach policyjnych | str. 295 5.2. Odpowiedzialność oparta na sankcjach w postaci kar pieniężnych | str. 295 6. Odpowiedzialność cywilna w prawie żywnościowym | str. 300 6.1. Pojęcie produktu a pojęcie żywności | str. 302 6.2. Pojęcie produktu niebezpiecznego żywnościowego | str. 303 6.3. Producent i inne osoby zobowiązane do wynagrodzenia szkody | str. 305 6.4. Szkoda | str. 308 6.5. Przesłanki egzoneracyjne | str. 311 6.6. Przedawnienie roszczeń | str. 315 7. Zbieg odpowiedzialności w prawie żywnościowym | str. 317 ROZDZIAŁ VIII. Wybrane obszary szczegółowej regulacji prawa żywnościowego | str. 320 1. Regulacje dotyczące wybranych produktów lub grup produktów (standard produktów) | str. 320 1.1. Żywność GMO | str. 320 1.2. Żywność ekologiczna | str. 351 1.3. Żywność regionalna i tradycyjna | str. 381 2. Regulacje dotyczące higieny żywności | str. 404 3. Regulacje dotyczące informacji na temat żywności | str. 411 3.1. Pojęcie informacji na temat żywności, etykietowania, reklamy i prezentacji żywności | str. 413 3.2. Funkcje etykietowania, reklamy i prezentacji żywności | str. 416 3.3. Podstawowe wymogi dotyczące informacji na temat żywności | str. 419 3.4. Obowiązkowe i dobrowolne informacje na temat żywności | str. 421 3.5. Informacje na temat żywności sprzedawanej konsumentowi bez opakowania | str. 426 3.6. Podmiot odpowiedzialny za zapewnienie informacji na temat żywności | str. 427 3.7. Zakres delegacji dla Komisji w zakresie informacji na temat żywności | str. 428 3.8. Oświadczenia żywieniowe i zdrowotne | str. 430 4. Regulacje związane z analizą ryzyka oraz kontrolą i monitoringiem w łańcuchu żywnościowym | str. 437 4.1. Urzędowa kontrola żywności | str. 437 4.1.1. Unijny model urzędowych kontroli żywności | str. 437 4.1.2. Polska regulacja urzędowych kontroli żywności | str. 446 4.2. Struktura i funkcje Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności | str. 455 4.3. System wczesnego ostrzegania o niebezpiecznej żywności i paszach (RASFF) i zarządzanie kryzysowe | str. 459 ROZDZIAŁ IX. Prywatne prawo żywnościowe | str. 467 1. Pojęcie prawa żywnościowego prywatnego | str. 469 2. Samoregulacja | str. 470 3. Odpowiedzialność cywilna w łańcuchu żywnościowym | str. 482 ROZDZIAŁ X. Prawa człowieka w prawie żywnościowym | str. 490 1. Prawo do odpowiedniej żywności w systemie praw człowieka | str. 493 2. Koncepcje prawa do odpowiedniej żywności | str. 495 3. Prawo do wody | str. 498 4. Obowiązek poszanowania (duty to respect) | str. 499 5. Obowiązek ochrony (duty to protect) | str. 500 6. Obowiązek realizacji (duty to fulfill) | str. 501 7. Obowiązek sprzyjania realizacji (duty to facilitate) | str. 501 8. Obowiązek całkowitej realizacji (duty to provide) | str. 502 9. Znaczenie Ogólnego Komentarza nr 12 dla oceny realizacji prawa do odpowiedniej żywności | str. 502 10. Ochrona praw człowieka w stosunkach zewnętrznych | str. 503 11. Wspólna polityka rolna | str. 504 12. Karta praw podstawowych | str. 504 13. Regulacja krajowa | str. 505 ROZDZIAŁ XI. Zasady i pojęcia wypracowane w orzecznictwie TSUE | str. 511 1. Regulacje zastrzegające oznaczenie towaru w orzecznictwie TSUE | str. 521 2. Regulacje nakazujące zastosowanie oznaczenia towaru w orzecznictwie TSUE | str. 522 3. Oznakowanie o charakterze promocyjnym - sprawa Mars | str. 524 4. Ochrona konsumenta przy wyróżnianiu środków spożywczych w orzecznictwie TSUE | str. 527 5. Programy promocji towarów w orzecznictwie TSUE | str. 530 6. Inne wybrane orzeczenia TSUE | str. 533 Podsumowanie | str. 537 Bibliografia | str. 551 Autorzy | str. 569