Konkurencja regulacyjna w prawie spółek

Przedmiotem niniejszej monografii jest zjawisko konkurencji regulacyjnej w prawie spółek. Autor przyjął w niej założenie, że konkurencja regulacyjna w prawie spółek może rzeczywiście zaistnieć i że może być przy tym konkurencją efektywną, tzn. prowadzącą do efektywnych ekonomicznie oraz sprawiedliwych społecznie rezultatów, pod tym wszakże warunkiem, że uprzednio zostanie stworzony określony metaporządek prawny, który będzie rządził zarówno postępowaniem poszczególnych państw tworzących prawo spółek, jak też zachowaniami poszczególnych spółek, ich założycieli oraz wspólników, i który będzie tym samym nadawał tejże konkurencji regulacyjnej stosowne ramy prawne (tzw. porządek konkurencyjny). Celem autora niniejszej pracy stało się zidentyfikowanie i wskazanie tych właśnie konstytutywnych elementów metaporządku prawnego, które mogą sprawić, że konkurencja regulacyjna w prawie spółek stanie się konkurencją w pełni efektywną. Poza tym autor pracy stara się także odpowiedzieć na pytanie, czy i w jakim zakresie elementy te występują już obecnie we wspólnotowym porządku prawnym i jakich ewentualnie zmian należałoby w tym porządku dokonać, aby zbliżyć się do naszkicowanego uprzednio modelu konkurencji efektywnej.

Wykaz skrótów str. 11 Wprowadzenie str. 13 Rozdział I Konkurencja regulacyjna jako zjawisko ekonomiczne str. 17 1. Konkurencja gospodarcza (w działalności gospodarczej) str. 17 2. Analogie pomiędzy konkurencją gospodarczą a konkurencją regulacyjną str. 22 Rozdział II Konkurencja regulacyjna (konkurencja porządków prawnych) jako paradygmat rozwojowy wspólnotowego porządku prawnego str. 33 1. Dwie płaszczyzny konkurencji we Wspólnocie Europejskiej str. 33 2. Czy konkurencja pomiędzy przedsiębiorstwami jest domeną wyłącznie wspólnotowego prawa gospodarczego, zaś konkurencja pomiędzy państwami wyłącznie domeną wspólnotowego prawa konstytucyjnego? str. 36 3. Wzajemne relacje pomiędzy ujednolicaniem i harmonizowaniem prawa państw członkowskich przez wspólnotowy porządek prawny a procesem konkurencji krajowych porządków prawnych str. 42 3.1. Uwagi wprowadzające str. 42 3.2. Aksjologiczne i prawne podstawy ujednolicania oraz harmonizacji prawa państw członkowskich str. 43 3.3. Czynniki ograniczające działalność ustawodawcy wspólnotowego i wpływające tym samym na poszerzenie zakresu konkurencji krajowych porządków prawnych str. 48 4. Zasada państwa pochodzenia (zasada wzajemnego uznawania) jako podstawa konkurencji porządków prawnych we Wspólnocie str. 52 4.1. Znaczenie zasady państwa pochodzenia (zasady wzajemnego uznawania) dla zaistnienia konkurencji krajowych porządków prawnych str. 52 4.2. Obowiązywanie zasady państwa pochodzenia (zasady wzajemnego uznawania) we wspólnotowym porządku prawnym str. 57 4.3. Ryzyko obniżania się standardów w następstwie obowiązywania zasady państwa pochodzenia (zasady wzajemnego uznawania) str. 60 4.4. Wzajemne uznawanie aktów administracyjnych uprawniających do wykonywania działalności gospodarczej i jego wpływ na konkurencję krajowych porządków prawnych str. 64 5. Istotne zniekształcenia warunków konkurowania pomiędzy państwami członkowskimi, jako następstwo konkurencji krajowych porządków prawnych oraz możliwość podejmowania w związku z tym przez Wspólnotę aktów prawnych, zbliżających prawo państw członkowskich str. 70 6. Brak implementacji lub niewłaściwa implementacja przez państwa członkowskie dyrektyw wspólnotowych, jako przejaw nieuczciwej konkurencji regulacyjnej str. 76 Rozdział III Konkurencja regulacyjna w prawie spółek Stanów Zjednoczonych str. 80 1. Konstytucyjne kompetencje do tworzenia prawa spółek przysługujące poszczególnym stanom w USA oraz federacji str. 80 2. Uznawanie przez poszczególne stany spółek inkorporowanych zgodnie z prawem innego stanu. Zakres uprawnień prawodawczych przysługujących stanom w odniesieniu do takich spółek str. 84 3. Konstytucyjne kompetencje stanów w zakresie tworzenia prawa spółek oraz uprawnienia stanów względem spółek obcych a konkurencja regulacyjna w zakresie prawa spółek str. 89 4. Początki (geneza) konkurencji regulacyjnej w zakresie prawa spółek w USA str. 91 5. Dominacja stanu Delaware na amerykańskim rynku prawa spółek str. 99 6. Podstawowe cechy prawa spółek stanu Delaware oraz podatek koncesyjny za korzystanie z niego str. 103 7. Konkurencja regulacyjna w USA w zakresie spółek LLC str. 107 Rozdział IV Wybrane teorie wyjaśniające oraz opisujące fenomen konkurencji regulacyjnej w prawie spółek str. 109 1. Teoria rynkowa (neoklasyczna) str. 109 1.1. Uwagi wprowadzające str. 109 1.2. Wyróżnianie poszczególnych rynków produktowych na rynku regulacji prawnych z zakresu prawa spółek str. 111 1.3. Krajowe prawo spółek jako dobro publiczne. Problem dyfuzji krajowego prawa spółek oraz ochrona przed jego imitacją przez inne państwa str. 115 1.4. Strategia różnicowania produktu w postaci krajowego prawa spółek str. 119 1.5. Rola środowisk prawniczych (sędziów i adwokatów) w ramach konkurencji regulacyjnej str. 122 2. Teoria wyboru publicznego str. 128 2.1. Podstawowe założenia teorii wyboru publicznego oraz możliwość ich zastosowania do konkurencji regulacyjnej w prawie spółek str. 128 2.2. Podatność krajowego prawodawcy tworzącego prawo spółek na naciski grup interesów a wielkość danego państwa str. 130 2.3. Charakterystyka poszczególnych grup interesów wywierających wpływ na kształt krajowego prawa spółek str. 134 2.4. Występowanie tzw. zewnętrznych negatywnych kosztów konkurencji regulacyjnej w prawie spółek, pod wpływem nacisku menedżerów spółek oraz ich wspólników str. 139 2.4.1. Uwagi wprowadzające str. 139 2.4.2. Hipoteza pierwsza: występujący w warunkach konkurencji regulacyjnej race to the bottom w zakresie ochrony interesów podmiotów trzecich str. 140 2.4.3. Hipoteza druga: występujący w warunkach konkurencji regulacyjnej race to the top w zakresie ochrony interesów podmiotów trzecich str. 150 2.5. Wzajemne relacje pomiędzy interesami wspólników (z jednej strony) i menedżerów spółek (z drugiej strony) oraz ich wpływ na konkurencję regulacyjną w prawie spółek str. 158 2.5.1. Zbieżność interesów wspólników i menedżerów spółek oraz hipoteza race to the top str. 158 2.5.2. Rozbieżność interesów wspólników i menedżerów spółek oraz hipoteza race to the bottom str. 162 2.5.3. Hipoteza kompromisowa str. 167 3. Teoria (fenomen) tzw. zależności ścieżki w ramach konkurencji regulacyjnej w prawie spółek str. 173 3.1. Ogólne uwagi na temat fenomenu zależności ścieżki oraz na temat technologicznych paradygmatów i ich stabilności str. 173 3.2. Zastosowanie koncepcji zależności ścieżki oraz koncepcji (stabilnych) technologicznych paradygmatów w odniesieniu do zjawiska konkurencji regulacyjnej w prawie spółek str. 177 Rozdział V Konstytutywne elementy metaporządku prawnego warunkujące zaistnienie efektywnej konkurencji regulacyjnej w prawie spółek str. 188 1. Metaporządek prawny (porządek konkurencyjny) str. 188 2. Swoboda prawodawcy krajowego w zakresie tworzenia prawa spółek str. 189 3. Posiadanie stosownych kompetencji prawotwórczych przez prawodawcę centralnego (federalnego) str. 193 4. Podatek koncesyjny (franchise tax) jako bodziec motywujący państwa do uczestniczenia w konkurencji regulacyjnej str. 195 5. Kolizyjnoprawna teoria założenia (inkorporacji) str. 198 6. Możliwość reinkorporowania się przez spółkę w ramy innego porządku prawnego str. 202 7. Przysługująca sędziom oraz adwokatom swoboda transgranicznego przemieszczania się i osiedlania w innych państwach w celach zawodowych str. 205 Rozdział VI Konstytutywne elementy metaporządku prawnego rządzące konkurencją regulacyjną a wspólnotowy porządek prawny str. 207 1. Swoboda państw członkowskich w zakresie tworzenia prawa spółek str. 207 1.1. Konkurencyjne kompetencje prawodawcze Wspólnoty oraz państw członkowskich w zakresie tworzenia prawa spółek str. 207 1.2. Faktyczny (rzeczywisty) zakres ograniczenia we Wspólnocie konkurencji regulacyjnej w prawie spółek przez akty wspólnotowego prawa spółek str. 213 2. Kompetencje prawodawcy wspólnotowego w zakresie przeciwdziałania niepożądanemu rozwojowi konkurencji regulacyjnej w prawie spółek str. 219 3. Możliwość pobierania przez państwa członkowskie podatku koncesyjnego (i innych opłat) z tytułu (re)inkorporacji spółek str. 224 4. Kolizyjnoprawna teoria założenia (inkorporacji) w prawie wspólnotowym str. 228 5. Możliwość reinkorporowania się przez spółki założone zgodnie z prawem państwa członkowskiego w ramy prawa spółek obowiązującego w innym państwie członkowskim str. 230 6. Przysługująca sędziom oraz adwokatom na podstawie przepisów TWE swoboda transgranicznego przemieszczania się i osiedlania w innych państwach w celach zawodowych str. 237 7. Perspektywy faktycznego zaistnienia konkurencji regulacyjnej w prawie spółek we Wspólnocie Europejskiej str. 238 7.1. Gwarancja konkurencji regulacyjnej de iure a faktyczne jej zaistnienie str. 238 7.2. Podejście sceptyczne do perspektywy faktycznego zaistnienia we Wspólnocie konkurencji regulacyjnej str. 240 7.3. Optymistyczne podejście do perspektywy faktycznego zaistnienia we Wspólnocie konkurencji regulacyjnej str. 259 7.4. Próba bilansu str. 274 8. Wertykalna konkurencja regulacyjna w zakresie prawa spółek we Wspólnocie Europejskiej str. 279 Wykaz literatury str. 287