Instytucja zadatku w polskim prawie cywilnym

Stan prawny na: 20.08.2008 r. Książka stanowi kompleksowe opracowanie monograficzne dotyczące zadatku - instytucji, z którą wiążą się liczne problemy i różnice poglądów, dotyczące jej relacji do ogólnych reguł odpowiedzialności kontraktowej, jak i stosunków pomiędzy nią a innymi dodatkowymi zastrzeżeniami umownymi i instytucjami prawnymi o pokrewnym charakterze. Monografia przedstawia m.in. analizę uregulowania zadatku w przepisach art. 74-75 k.z. i art. 394 k.c., zagadnienie związku zadatku z prawem odstąpienia, omówienie funkcji sumy pieniężnej lub rzeczy - wręczanej tytułem zadatku - oraz funkcji tej instytucji prawnej. W publikacji zaprezentowano poglądy dotyczące znaczenia przepisu art. 394 k.c. oraz roli zwyczaju jako czynnika mogącego kształtować treść zadatku. Ponadto przedstawiono stanowisko dotyczące potencjalnego przedmiotu zadatku, jego dopuszczalnej wartości oraz jej wpływu na możliwość zastosowania reguły interpretacyjnej z art. 394 k.c., związku czasowego pomiędzy zawarciem umowy a wydaniem przedmiotu zadatku oraz charakteru uprawnień przysługujących wierzycielowi w przypadku niewykonania zobowiązania, za które dłużnik ponosi wyłączną odpowiedzialność. Poruszono także zagadnienie możliwości interpretacji rozwiązań cywilnoprawnych i dokonywania ich wykładni - na przykładzie zadatku - z punktu widzenia ekonomicznej analizy prawa, zakończone próbą wykazania, że instytucja ta, ze względu na cechę efektywności, stanowi atrakcyjny instrument umożliwiający modyfikację reguł odpowiedzialności kontraktowej. Książka dostępna także w wersji elektronicznej. Kliknij i sprawdź --->

Wykaz skrótów 9 Wstęp str. 13 1. Uwagi wprowadzające str. 13 2. Pojęcie instytucji prawnej str. 14 3. Rozróżnienie instytucji prawnej zadatku i jej przedmiotu str. 16 4. Charakter analizy str. 18 Rozdział I Ewolucja uregulowania zadatku w prawie polskim str. 21 1.1. Wprowadzenie str. 21 1.2. Funkcje zadatku str. 23 1.3. Zadatek a odstępne str. 26 1.4. Kwestia niedopuszczalności miarkowania wysokości zadatku str. 27 1.5. Rodzaj uprawnień przysługujących w przypadku niewykonania zobowiązania przez stronę umowy zadatkowej z powodu okoliczności, za które ponosi ona wyłączną odpowiedzialność str. 28 1.6. Czynniki kształtujące znaczenie prawne zadatku str. 29 1.7. Wydanie przedmiotu zadatku str. 30 1.8. Podsumowanie str. 30 Rozdział II Funkcje instytucji prawnej zadatku i jej przedmiotu str. 32 2.1. Termin "funkcja" i jego znaczenia str. 32 2.1.1. Funkcja jako relacja str. 35 2.1.2. Funkcja jako działanie (rola) str. 35 2.1.3. Funkcja jako cel str. 38 2.1.4. Funkcja jako skutek str. 41 2.1.5. Podsumowanie str. 45 2.2. Klasyfikacja funkcji zadatku wyróżnianych w doktrynie prawa cywilnego str. 46 2.2.1. Funkcja zadatku jako znaku zawarcia umowy str. 48 2.2.2. Funkcja zadatku jako zabezpieczenia spełnienia świadczenia str. 51 2.2.3. Funkcja zadatku jako zaliczki na poczet świadczenia (a conto) str. 52 2.2.4. Funkcja zadatku jako zadośćuczynienia za zawód (odstępnego) str. 53 2.3. Funkcja zabezpieczenia wykonania zobowiązania (funkcja odszkodowawcza) str. 58 Rozdział III Mechanizm kwalifikacji wręczenia sumy pieniężnej lub rzeczy jako ustanowienia zadatku w świetle art. 65 i art. 394 k.c str. 68 Rozdział IV Zadatek jako dodatkowe zastrzeżenie umowne str. 108 4.1. Zasada swobody umów str. 108 4.2. Zadatek jako element umowy str. 120 Rozdział V Zwyczaj jako źródło kształtujące treść instytucji zadatku str. 139 Rozdział VI Ustanowienie zadatku według art. 394 k.c. str. 175 6.1. Przedmiot zadatku i jego wartość str. 175 6.1.1. Wartość przedmiotu zadatku zastrzeżonego w umowie przedwstępnej str. 190 6.2. Moment ustanowienia zadatku str. 195 6.3. Realny charakter postanowienia o zastrzeżeniu zadatku str. 200 Rozdział VII Podstawowe zagadnienia odpowiedzialności dłużnika za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania str. 208 7.1. Pojęcie odpowiedzialności. Odpowiedzialność cywilnoprawna - jej miejsce w systemie prawnym oraz zasadnicze cechy str. 208 7.1.1. Funkcje odpowiedzialności cywilnoprawnej str. 213 7.2. Odpowiedzialność kontraktowa i deliktowa str. 217 7.2.1. Zbieg odpowiedzialności kontraktowej i deliktowej str. 223 7.3. Przesłanki odpowiedzialności kontraktowej str. 224 7.3.1. Niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania str. 230 7.3.2. Granice obowiązku dłużnika - niemożliwość świadczenia str. 233 7.3.3. Opóźnienie spełnienia świadczenia str. 238 7.3.4. Nienależyte wykonanie zobowiązania str. 241 7.3.5. Szkoda str. 245 7.3.6. Związek przyczynowy pomiędzy niewykonaniem bądź nienależytym wykonaniem zobowiązania a szkodą str. 249 7.3.7. Problem niezachowania należytej staranności str. 252 7.3.8. Wzorzec wymaganej staranności str. 252 7.3.9. Traktowanie niezachowania należytej staranności jako elementu bezprawności lub winy str. 255 7.3.10. Pojęcie winy i jej rodzaje str. 259 7.3.11. Znaczenie pojęcia bezprawności str. 264 7.4. Odpowiedzialność za czyny własne oraz za czyny innych osób str. 266 7.5. Ciężar dowodu odpowiedzialności kontraktowej str. 274 Rozdział VIII Skutki prawne ustanowienia zadatku według art. 394 k.c. str. 281 8.1. Przypadek niewykonania zobowiązania wskutek okoliczności, za które odpowiedzialność ponosi jedna ze stron str. 281 8.1.1. Pojęcie niewykonania zobowiązania str. 285 8.1.2. Modyfikacje kształtujące uprzywilejowaną pozycję prawną wierzyciela w porównaniu z ogólnymi regułami odpowiedzialności kontraktowej str. 287 8.2. Przypadek wykonania zobowiązania str. 305 8.3. Przypadek rozwiązania umowy i jej niewykonania wskutek okoliczności, za które żadna ze stron nie ponosi odpowiedzialności lub za które odpowiedzialność ponoszą obie strony str. 311 8.4. Realizacja uprawnień wynikających z zastosowania zadatku - zagadnienia szczegółowe str. 316 8.4.1. Rozkład ciężaru dowodu str. 316 8.4.2. Problem interpretacji zwrotu "suma dwukrotnie Wyższa" na gruncie przepisu art. 394 § 1 k.c. str. 318 8.4.3. Ustawowe uprawnienie odstąpienia od umowy str. 322 8.4.4. Wymagalność roszczenia i termin jego przedawnienia str. 327 8.5. Problem obligacyjnych lub rzeczowych skutków ustanowienia zadatku str. 330 8.5.1. Zastosowanie konstrukcji depozytu nieprawidłowego str. 333 8.5.2. Zastosowanie konstrukcji legis commissoriae str. 339 8.5.3. Zastosowanie konstrukcji przewłaszczenia na zabezpieczenie str. 342 Rozdział IX Zadatek a inne instytucje prawne str. 344 9.1. Uwagi wprowadzające str. 344 9.2. Zadatek a zaliczka str. 345 9.3. Zadatek a kara umowna str. 351 9.4. Zadatek a umowne prawo odstąpienia i odstępne str. 370 9.5. Zadatek a kaucja str. 385 9.6. Zadatek a zastaw str. 392 9.7. Zadatek a wadium str. 399 9.8. Zadatek a premia opcyjna str. 412 Rozdział X Instytucja prawna zadatku z punktu widzenia ekonomicznej analizy prawa str. 418 10.1. Uwagi wprowadzające str. 418 10.2. Podstawowe założenia ekonomicznej analizy prawa i możliwość jej zastosowania do regulacji cywilnoprawnych str. 418 10.3. Ocena odpowiedzialności kontraktowej przy zastosowaniu ekonomicznej analizy prawa str. 424 10.4. Ocena instytucji zadatku przy zastosowaniu ekonomicznej analizy prawa str. 427 10.5. Podsumowanie i wnioski końcowe str. 436 Bibliografia str. 441