Nowe problemy prawa i polityki penitencjarnej

Zbiór artykułów ukazujących kierunki rozwoju współczesnej polityki penitencjarnej i nowe problemy związane z wykonywaniem kary pozbawienia wolności, które w Polsce pojawiły się w związku z przemianami ustrojowymi ostatnich 25 lat, a w świecie – w związku z dążeniem do jak najszerszego uwzględniania praw człowieka w postępowaniu ze skazanymi. Politykę penitencjarną przedstawiono jako wiedzę należącą do szeroko pojętej humanistyki i czerpiącą z niej inspiracje, ponieważ ostatnio w literaturze pojawia się tendencja do identyfikowania polityki penitencjarnej z dogmatyką i doktryną prawa karnego wykonawczego, co ogranicza jej zakres przedmiotowy do jurydycznych aspektów wykonania kary. Autorzy zwracają uwagę na przesłanki aksjologiczne, procesy społeczne, zmiany kulturowe i rozwiązania praktyczne, które sankcjonują normy prawa karnego wykonawczego oraz zasady postępowania ze skazanymi. Zakład Prawa i Polityki Penitencjarnej został powołany do życia w październiku 1962 roku na Wydziale Prawa Uniwersytetu Wrocławskiego z inicjatywy Profesora Stanisława Walczaka. Był to pierwszy w Polsce ośrodek naukowo-badawczy zajmujący się problematyką więziennictwa, usytuowany w strukturach uniwersyteckich. W ten sposób spełnił się postulat wielu pokoleń penitencjarystów, którzy od połowy XIX wieku usilnie zabiegali o nadanie tej dziedzinie wiedzy rangi samodzielnej dyscypliny naukowej oraz wprowadzenie jej do grona nauk humanistycznych i programów kształcenia akademickiego. Niespełna trzy lata później Zakład o tej samej nazwie został erygowany na Wydziale Prawa Uniwersytetu Warszawskiego, również staraniem Profesora Stanisława Walczaka, który był nie tylko jego kierownikiem, lecz także nauczycielem i patronem wykształconej na wyższych uczelniach generacji penitencjarystów. W 1972 roku Zakład wszedł w skład nowo powołanego wtedy w Uniwersytecie Warszawskim Instytutu Profilaktyki Społecznej i Resocjalizacji, gdzie po dziś dzień jego pracownicy kontynuują rozpoczęte przed 50 laty dzieło.

Rozwinięcie wybranych skrótów 7 Wstęp 9 Jarosław Gara, Fenomen wolności 11 Maciej Tygielski, Perspektywy rozwojowe polityki penitencjarnej 29 Katarzyna Sawicka, Modele resocjalizacji i ich implikacje penitencjarne 43 Mirosław Górecki, Maciej Tygielski, Wolontariat więzienny - zwiastun sprawiedliwości naprawczej? 88 Paweł Szczepaniak, Trzy modele więzienia 104 Paweł Kobes, Zasady wyjątkowej odpowiedzialności karnej nieletnich 125 Tomasz Przesławski, Przyczynek do wykładni art. 35 EKPCz na podstawie skarg rozpatrywanych przed ETPCz związanych z pobytem w polskim zakładzie karnym (areszcie śledczym) 143 Sławomir Kępka, Ustrój kuratorskiej służby sądowej 156 Barbara Błońska, Katarzyna Bojańczyk, Ruch na rzecz abolicji więzień 180 Monika Wilk, Wykonywanie kary pozbawienia wolności w Norwegii 196 Bibliografia (oprac. Wojciech Nowak) 217 Indeks osób (oprac. Michał Balewicz) 229