Metodologiczne dychotomie. Krytyka pozytywistycznych teorii prawa

Współczesne spory metodologiczne i metafilozoficzne wewnątrz teorii prawa mogą zostać scharakteryzowane przez odwołanie się do kilku przeciwstawień, na ogół rozumianych jako przeciwstawienia o charakterze dychotomicznym. Podstawowe z nich to: teoria prawa analityczna a teoria prawa empiryczna, teoria prawa opisowa a teoria prawa normatywna (względnie wartościująca), teoria prawa uniwersalna a teoria prawa partykularna. Zagadnienia te mają charakter nie tylko metodologiczny, lecz także metafilozoficzny. Poszczególne stanowiska w tym sporze odróżniają się bowiem również tym, że ich adherenci odmiennie pojmują zadania i status filozofii, a poglądy metafilozoficzne w dużym stopniu rzutują na kształt formułowanych przez nich teorii prawa. Te kontrowersje są jednak rzadko ujawniane, a metafilozoficzne poglądy teoretyków prawa często muszą być dopiero rekonstruowane. Celem książki jest wydobycie metafilozoficznych zagadnień na powierzchnię i ukazanie ich związku z głoszonymi tezami teoretycznoprawnymi, przede wszystkim w odniesieniu do współczesnego pozytywizmu prawniczego.

Wprowadzenie | str. 9 Rozdział I Teoria prawa między analitycznością a empirycznością | str. 21 1. Zamiast wstępu: Wielopłaszczyznowa koncepcja prawa w tradycji polskiej teorii prawa | str. 21 2. Analityczność - syntetyczność | str. 22 3. Ukąszenie semantyczne | str. 30 4. Zadanie analitycznych teorii prawa | str. 35 5. Rozumienie natury | str. 41 6. Konieczność, istotność, istotowość | str. 44 7. Ważność | str. 63 8. Czy istnieje natura prawa? | str. 66 9. Analiza pojęciowa a socjologia deskryptywna | str. 71 10. Teoria potoczna | str. 78 11. Pojęcia naturalne i pojęcia hermeneutyczne | str. 82 12. Relacja między analityczną i empiryczną teorią prawa | str. 85 13. Analiza pojęciowa a dane doświadczenia | str. 97 14. Pojęcie prawa a natura prawa | str. 105 15. Analityczna metafizyka Scotta Shapiro | str. 107 16. Alternatywa analizy pojęciowej - redukcjonizm Andrei Marmora | str. 118 17. Rodzaje pojęć - zagadnienie esencjalizmu | str. 125 18. Pojęcia rodzinne i wiązkowe | str. 128 19. Pojęcia nieostre i struktura otwarta | str. 132 20. Kategorie radialne | str. 135 21. Pojęcia z istoty sporne | str. 141 22. Jeszcze o pojęciach i esencjalizmie | str. 145 23. Zamiast konkluzji | str. 149 23.1. Analityczne teorie prawa a metafizyka analityczna | str. 150 23.2. Konieczność i przypadkowość | str. 170 23.3. Jakiego rodzaju pojęciem jest pojęcie prawa? | str. 178 23.4. Analiza a empiria. Możliwe rozumienia analizy pojęciowej | str. 183 23.5. Niezależność od umysłu i błąd globalny | str. 190 23.6. Uwagi końcowe | str. 194 Rozdział II Teoria prawa między uniwersalnością a partykularnością | str. 196 1. Wprowadzenie: "Jeże" i "lisy" w teorii prawa | str. 196 2. Uniwersalność a ogólność | str. 198 3. Paradoks Josepha Raza - teoria prawa jednocześnie uniwersalna i partykularna | str. 204 4. Dyskursywny uniwersalizm Roberta Alexy'ego | str. 222 5. Casus Ronalda Dworkina | str. 227 6. Pluralizm prawny. Uniwersalność jako globalność | str. 230 7. Filozoficzne implikacje - relatywizm | str. 255 8. Teoria prawa między scientia a prudentia | str. 258 Rozdział III Teoria prawa między opisem a wartościowaniem | str. 262 1. Wprowadzenie | str. 262 2. Deskryptywizm a konstruktywizm w naukach społecznych | str. 268 3. Słabe i mocne sądy wartościujące a podstawowe kontrowersje analitycznej teorii prawa | str. 274 4. Problem sporności praktyki prawa a wartościowania mocne | str. 292 5. Rola interpretacji w rozpoznaniu istotowych funkcji prawa | str. 299 6. Koncepcja wewnętrznej analizy pojęciowej Stephena R. Perry'ego | str. 314 7. Problem demarkacji sądów deskryptywnych i normatywnych | str. 320 8. Pozytywizm jako teoria minimum | str. 326 9. Pojęcie prawa jako pojęcie hermeneutyczne (raz jeszcze) | str. 335 10. Praktycystyczna teoria reguł a wewnętrzny punkt widzenia | str. 337 11. Różne rozumienia wewnętrznego punktu widzenia | str. 359 12. Krytyka ujęć Johna Finnisa i Ronalda Dworkina | str. 375 13. Teoria zasady rządów prawa jako teoria normatywna | str. 384 14. Inne problemy związane z koniecznością mocnej ewaluacji w teorii prawa | str. 393 Rozdział IV Postpozytywizm prawniczy - teoria prawa między pozytywizmem a prawem natury | str. 402 1. Wprowadzenie: Postpozytywistyczna wieża Babel | str. 402 2. Postpozytywizm a neokonstytucjonalizm | str. 407 3. Postpozytywizm i neokonstytucjonalizm a pre-postpozytywizm | str. 413 4. Projekt postpozytywistyczny | str. 417 5. Postpozytywizm prawniczy a post-pozytywizm filozoficzny | str. 419 6. Wzmianka o odmianach postpozytywizmu prawniczego | str. 428 7. Prawo jako społeczna praktyka argumentacyjna (o charakterze systemowym) | str. 430 8. Praktyczna i wartościująca teoria prawa: scientia czy prudentia? | str. 441 9. Punkt widzenia teorii prawa | str. 448 10. Regionalizm teorii prawa | str. 450 11. Notka o postpozytywizmie ideologicznym | str. 452 12. Konkluzja: Postpozytywizm prawniczy a dychotomie teorii prawa | str. 453 Spis literatury | str. 455