Oblicza empatii w procesie adaptacji do rodzicielstwa

W VIII edycji Nagrody Teofrasta magazynu Charaktery książka otrzymała to wyróżnienie w kategorii NAJLEPSZEJ KSIĄŻKI NAUKOWEJ! Adaptacja do rodzicielstwa zakłada złożoność doświadczeń i wymaga dojrzałości – podobnie jak empatia. Oba te zagadnienia budzą w ostatnich latach szczególne zainteresowanie. Prezentowane badania ukazują specyfikę i znaczenie wymiarów empatii dla jakości stawania się rodzicami w kontekście obrazu siebie oraz doświadczeń pochodzących z rodziny pierwotnej. Formułowane wnioski dotyczą funkcjonowania par i zwracają uwagę na skłonności obojga partnerów do empatii. Książka jest adresowana do osób zainteresowanych problematyką rodziny i rodzicielstwa, w tym do specjalistów pracujących z przyszłymi rodzicami przygotowującymi się na narodziny dziecka, jak również interesujących się zagadnieniem empatii. Pracę przeczytałem z zainteresowaniem, poszerzając w sposób istotny swoją wiedzę na temat empatyzującego rodzicielstwa. Rekomendując książkę do druku jako dzieło kompletne, z całym przekonaniem stwierdzam, że znajdzie ona czytelników zarówno wśród nielicznych w Polsce badaczy tego problemu, jak i praktyków oraz studentów, nie tylko psychologii, lecz także innych nauk społecznych. z recenzji prof. dr. hab. Janusza Trempały Empatia w badaniach psychologicznych jest uwzględniana rzadko,co sprawia, że analizy przedstawione w recenzowanej pracy nabierają istotnego znaczenia. Ze względu na rozważaną w badaniach grupę, którą stanowią rodzice oczekujący narodzin dziecka i wychowujący niemowlę – ich wyniki, obok wartości teoretycznej, mogą mieć także walor aplikacyjny. W szczególności mogą zostać wykorzystane w działaniach profilaktycznych, ukierunkowanych na promowanie adaptacji do rodzicielstwa w okresie okołoporodowym. z recenzji prof. UŁ, dr hab. Eleonory Bielawskiej-Batorowicz Maria Kaźmierczak – psycholog, adiunkt w Instytucie Psychologii Uniwersytetu Gdańskiego. Prowadzi badania nad zagadnieniem empatii, współautorka Skali Wrażliwości Empatycznej. Jej zainteresowania naukowe obejmują również problematykę relacji w rodzinie, kwestię roli osobowości i różnic indywidualnych dla jakości relacji interpersonalnych oraz zagadnienia kobiecości i męskości. Autorka i współautorka ponad siedemdziesięciu publikacji naukowych, w tym dwóch monografii Oblicza empatii w relacjach małżeńskich. Perspektywa psychologiczna (2008) i Komunikacja w bliskich związkach. Teoria i metoda badania (2012). Laureatka m.in. Nagrody Prezesa Rady Ministrów za wyróżnioną rozprawę doktorską. Otrzymała Stypendium Naukowe „Start” Fundacji na rzecz Nauki Polskiej (FNP). Zasiadała w zarządzie międzynarodowego stowarzyszenia psychologicznego the International Association for Relationship Research. Pełni funkcję zastępcy redaktora naczelnego Current Issues in Personality Psychology.

SPIS TREŚCI WPROWADZENIE 9 CZĘŚĆ I PREZENTACJA ZAGADNIEŃ ROZDZIAŁ I RODZICIELSTWO JAKO ZMIANA ŻYCIOWA 17 1.1. Zagadnienie podejmowania ról rodzicielskich – problemy definicyjne 17 1.2. Przejście do rodzicielstwa w perspektywie cyklu życia rodziny i jednostki 20 1.2.1. Przejście do rodzicielstwa jako etap w ciągu życia człowieka na przykładzie modeli fazowych. Pojęcie generatywności 22 1.2.2. Przejście do rodzicielstwa jako etap w ciągu życia człowieka na przykładzie modeli cyklicznych 26 1.2.3. Przejście do rodzicielstwa jako normatywna zmiana w cyklu życia systemu rodzinnego 30 1.3. Rodzicielstwo w perspektywie współczesnych wyzwań 36 1.3.1. Adaptacja do macierzyństwa jako proces 38 1.3.2. Adaptacja do ojcostwa jako proces 43 1.4. Emocjonalne funkcjonowanie kobiet i mężczyzn jako wskaźnik adaptacji do rodzicielstwa 50 1.5. Adaptacja do macierzyństwa i ojcostwa w perspektywie doświadczeń z rodziny pochodzenia 57 ROZDZIAŁ II RODZICIELSTWO JAKO ZMIANA W FUNKCJONOWANIU PARY 63 2.1. Satysfakcja ze związku w procesie adaptacji do rodzicielstwa – konstrukt wielowymiarowy 63 2.2. Rola czynników intra- i interpersonalnych dla zmian satysfakcji ze związku w procesie adaptacji do rodzicielstwa 74 2.2.1. Orientacje wobec macierzyństwa i ojcostwa a jakość relacji między rodzicami 79 2.3. Dzietność jako kryterium oceny satysfakcji małżeńskiej 83 2.4. Szkoła rodzenia jako forma wspierania partnerów w sytuacji okołoporodowej 87 ROZDZIAŁ III OSOBOWOŚCIOWE UWARUNKOWANIA ADAPTACJI DO RODZICIELSTWA 90 3.1. Funkcjonowanie mechanizmów osobowościowych w procesie adaptacji do ról rodzicielskich 91 3.1.1. Wybrane uwarunkowania osobowościowe adaptacji do macierzyństwa i ojcostwa – przegląd badań 94 3.1.2. Wybrane aspekty obrazu siebie a proces adaptacji do macierzyństwa 97 3.1.3. Obraz siebie jako matki i ojca a proces adaptacji do ról rodzicielskich 100 3.2. Podmiotowe zasoby matek i ojców w teoretycznych modelach adaptacji do rodzicielstwa. Znaczenie empatii dla bliskich relacji i rodzicielstwa 103 3.3. Empatia jako potencjał jednostki i pary w procesie adaptacji do rodzicielstwa 108 3.3.1. Empatia a rozumienie relacji interpersonalnych i mechanizmy regulacji emocjonalnej 108 3.3.2. Empatia matek i ojców a ich emocjonalne przystosowanie do rodzicielstwa 114 3.3.3. Empatia w parze rodzicielskiej a proces adaptacji do macierzyństwa i ojcostwa 119 CZĘŚĆ II BADANIA WŁASNE ROZDZIAŁ IV METODA 127 4.1. Problematyka i cele badań własnych 127 4.2. Założenia badawcze i model związków między zmiennymi 134 4.3. Narzędzia badawcze 142 4.4. Procedura badawcza 149 4.4.1. Model badawczy (ogólny i rozbudowany) – uzasadnienie koncepcji badawczej 150 4.5. Uczestnicy 152 4.6. Analiza statystyczna 154 ROZDZIAŁ V WYNIKI 156 5.1. Znaczenie empatii dla adaptacji do rodzicielstwa 156 5.1.1. Mediacyjna rola globalnej satysfakcji w relacji empatii z funkcjonowaniem emocjonalnym 156 5.1.2. Kształtowanie obrazu rodzicielstwa w sytuacji okołoporodowej. Rola empatii 174 5.1.3. Empatia partnerów a postrzegana, wieloaspektowa jakość związku małżeńskiego w sytuacji przejścia do rodzicielstwa 182 5.1.4. Podsumowanie kluczowych wyników przeprowadzonego badania dotyczących znaczenia empatii dla adaptacji do rodzicielstwa 189 5.1.5. DYSKUSJA. Rola empatii par zostających po raz pierwszy rodzicami w procesie adaptacji do rodzicielstwa 190 5.2. Moderująca rola obrazu siebie w relacji empatii z adaptacją do rodzicielstwa 199 5.2.1. Moderująca rola samooceny globalnej w relacji empatii z adaptacją do rodzicielstwa 199 5.2.2. Moderująca rola Ja relacyjnego-współzależnego i cielesnego w relacji empatii z adaptacją do rodzicielstwa 207 5.2.3. Podsumowanie kluczowych wyników przeprowadzonego badania dotyczących moderującej roli obrazu siebie (samooceny globalnej, Ja relacyjnego-współzależnego oraz Ja cielesnego) w relacji empatii z adaptacją do rodzicielstwa 219 5.2.4. DYSKUSJA. Moderująca rola obrazu siebie w relacji empatii z adaptacją do rodzicielstwa 220 5.3. Rola relacji z własnymi rodzicami dla adaptacji do rodzicielstwa w kontekście własnej empatii partnerów 227 5.3.1. Analiza roli aktualnych relacji z własnymi rodzicami dla adaptacji do rodzicielstwa w kontekście własnej empatii partnerów 227 5.3.2. Empatia jako moderator zależności między retrospektywną oceną postaw rodzicielskich własnych rodziców w dzieciństwie a adaptacją do rodzicielstwa 237 5.3.3. Podsumowanie kluczowych wyników przeprowadzonego badania dotyczących roli relacji z własnymi rodzicami osób badanych, zarówno aktualnych (ocenianych przed porodem i po narodzinach dziecka), jak i ich wspomnień z dzieciństwa (retrospektywnie oceniane postawy rodzicielskie) dla adaptacji do rodzicielstwa w kontekście empatii partnerów 258 5.3.4. DYSKUSJA. Ocena relacji z rodzicami – aktualnych oraz retrospektywnie ocenianych postaw rodzicielskich w kontekście roli empatii dla adaptacji do rodzicielstwa 259 PODSUMOWANIE 267 ZAKOŃCZENIE 279 BIBLIOGRAFIA 282 INDEKS NAZWISK 311