Identyfikacja wartości osobistych w badaniach psychologicznych

Monografia z zakresu metodologii badań psychologicznych, dotycząca wskazywania wartości osobistych jako motywów ludzkich zachowań i wyborów. Autor opisuje podejście środków i celów w badaniach nad wartościami. Następnie prezentuje metodę ladderingu realizującą to podejście i służącą do wskazywania atrybutów obiektów i działań, konsekwencji ich wyboru i wartości z nimi związanych. Laddering łączy jakościowy sposób zbierania danych z ilościową ich analizą, prowadzącą do zbudowania map poznawczych, wyrażających zależności między atrybutami, konsekwencjami i wartościami. Autor przedstawia własne propozycje odnośnie do kodowania i analizy danych, eliminujące wady oryginalnej wersji ladderingu, a zastosowanie metody ilustruje przykładami badań z własnej praktyki. Lektura pracy może wzbogacić warsztat badawczy nie tylko psychologów i studentów psychologii, lecz także badaczy rynku i twórców reklam.

Wstęp 9 Rozdział I. Wprowadzenie teoretyczne 13 O wartościach 13 Wartości jako przedmiot badań psychologicznych 13 Wartości w motywacji i systemie poznawczym człowieka 17 Kontekstowe funkcjonowanie wartości a metody ich pomiaru 24 Laddering: podstawy teoretyczne 31 Kelly’ego teoria konstruktów osobistych i ich pomiar 31 Laddering D. Hinklego 33 Zachowania celowe: cele, środki, czynności 36 Pojęcia, kategorie, kategoryzacja 38 Koncepcja środków i celów J. Gutmana: geneza i terminologia 40 Rozdział II. Laddering: pomiar, analiza i interpretacja 51 Pomiar: zbieranie danych surowych 51 Wywiad pogłębiony 51 Laddering miękki lub laddering twardy 54 Techniki zachęcania osób badanych do wypowiadania się 57 Kiedy zakończyć wywiad? 60 Technika papier-ołówek 61 Wybór techniki: wywiad indywidualny czy technika papier-ołówek? 62 Kodowanie danych 65 Procedura kodowania 65 Ocena zgodności sędziów kompetentnych 69 Macierz implikacji (M) 72 Konstrukcja hierarchicznej mapy wartości i interpretacja wyników 74 Ogólny algorytm konstruowania hierarchicznej mapy wartości, H 76 Dodatkowe wskaźniki 78 Interpretacja wyników 79 Zastosowanie metody 81 Zastosowania w badaniach zachowań konsumenckich 81 Identyfikacja wartości w pozostałych dziedzinach psychologii stosowanej 83 Ilustracja zastosowania metody: badania nad przywiązaniem do marki 84 Rozdział III. Rozszerzenie ladderingu o nowe procedury i metody analizy danych 99 Uzasadnienie rozszerzenia: zastrzeżenia wobec metody oryginalnej 99 Etap gromadzenia danych: pojawianie się odpowiedzi rozgałęziających się 99 Ocena zgodności sędziów kompetentnych (wiarygodność kodowania) 101 Wyrazistość danych, wieloznaczność wypowiedzi i bliskoznaczność pojęć 102 Określenie kategorii z właściwego poziomu abstrakcji 104 Redundancja danych 105 Analiza relacji pośrednich 107 Pojawianie się pojęcie izolowanych i relacji zwrotnych 108 Budowa hierarchicznej mapy wartości: ustalenie właściwego poziomu odjęcia 109 Macierz implikacji i hierarchiczna mapa wartości w ladderingu miękkim 110 Pojęcia matematyczne wykorzystane w metodzie rozszerzonej 111 Zbiory klasyczne, rozmyte i przybliżone 111 Relacje klasyczne, rozmyte i przybliżone 113 Grafy zwykłe, rozmyte i przybliżone 116 Kodowanie danych 120 Podstawowe założenia i wymagania 120 Laddering twardy 122 Laddering miękki 123 Określenie przestrzeni pomiaru (zbiór danych) 124 Kodowanie klasyczne, rozmyte i przybliżone – kiedy stosować? 125 Oceny zgodności sędziów kompetentnych: nowe wskaźniki statystyczne 127 Założenia teoretyczne 127 Wskaźniki zgodności dla kategoryzacji klasycznej i rozmytej 131 Jakość pracy sędziów kompetentnych: udział w niezgodności 137 Reguły zgodności w klasyfikacji przybliżonej 140 Wyrazistość kategoryzacji 143 Idea wyrazistości danych 143 Wskaźnik wyrazistości 144 Zgodność i wyrazistość danych: możliwe sytuacje 150 Oszacowanie przynależności 153 Budowa jednostkowych i zbiorczych macierzy implikacji (M) 155 Laddering twardy: analiza par fragmentów zamiast drabin 155 Laddering miękki: kodowanie treści całego wywiadu do macierzy M 163 Budowa hierarchicznej mapy wartości (H) 166 Optymalizacja grafów: poziom odcięcia (_) 166 Wskaźnik pojemności informacyjnej B 167 Wskaźnik podobieństwa grafu do drzewa, H 167 Jednoczesna optymalizacja wskaźników B i H 168 Optymalizacja grafów: wyznaczanie drzewa ekonomicznego 170 Hierarchiczne mapy wartości 171 Ilustracja zastosowania metody rozszerzonej – badanie 2 173 Materiały i techniki 173 Schemat badania i problem badawczy 173 Wyniki 174 Interpretacja treści hierarchicznych map wartości 182 Rozdział IV. Podsumowanie 184 Ocena rozwiązań formalnych 184 Uwagi ogólnometodologiczne 188 Bibliografia 191 Załącznik 1. Zbiory, grafy i relacje: klasyczne, rozmyte i przybliżone 198 Z1.1. Zbiory zwykłe, rozmyte i przybliżone 198 Z1.2. Relacje zwykłe, rozmyte i przybliżone 209 Z1.3. Grafy zwykłe, rozmyte i przybliżone 217 Załącznik 2. Badanie zgodności sędziów kompetentnych 222 Z2.1. Wyprowadzenie wskaźników zgodności 222 Z2.2. Wyprowadzenie reguł zgodności dla kodowania przybliżonego 225 Załącznik 3. Optymalizacja mapy H 230 Z3.1. Wyprowadzenie wzoru wskaźnika podobieństwa do drzewa 230 Z3.2. Wyznaczanie drzewa ekonomicznego 231 Załącznik 4. Koncepcja oprogramowania wspomagającego analizę danych w ladderingu 234 Załącznik 5. Znaczenie użytych symboli 238