Czy kiedykolwiek nauczałeś?
To pytanie retoryczne. Oczywiście, że tak.
Ludzie mają podstawową potrzebę, by się nawzajem nauczać. Robią to nauczyciele, rodzice, przyjaciele, rodzeństwo, plotkarze i pracodawcy. Uczymy innych najróżniejszych rzeczy: pokazujemy gościowi z innego miasta drogę do muzeum, zapoznajemy go z rozkładem podmiejskiej kolejki, uczymy dziecko jeść widelcem, kolejny raz pokazujemy szczeniakowi, jak zrobić siad. Ludzie uczą nawet samych siebie.
Biorąc pod uwagę, że nauczałeś, przypomnisz sobie zapewne sytuacje, w których nauczanie nie działało tak, jak powinno. Spróbowałeś innego podejścia i rezultaty były lepsze. Oto częsty przykład: ktoś prosi cię o wskazówki dotarcia do budynku czy sklepu, ty odpowiadasz „Jasne!”, bo dokładnie wiesz, gdzie to jest. Za chwilę jednak sam łapiesz się na tym, że całkowicie nieskutecznie wymachujesz rękami, a na obliczu pytającego maluje się coraz większy znak zapytania. Ostatecznie rysujesz mapę.
Istnieje wiele sposobów, po które sięgamy, ucząc się nawzajem. Co więcej, różne sposoby nauczania pasują do różnych rodzajów uczenia się. W książce „Jak się uczymy?” przedstawiono 26 naukowo potwierdzonych mechanizmów, za pomocą których uczymy się nowych rzeczy, wśród nich m.in: stosowanie analogii, uczenie się w grupie, stawianie pytań, wizualizacja, uczenie się przez obserwację. Każdy z nich scharakteryzowano według następującego schematu:
Co to jest? Podstawowy opis mechanizmu uczenia i wskazanie, dlaczego jest ważny. Jak działa? Nauka i teoria, w tym przystępny opis nowatorskich badań. Jak z tego korzystać? Przykłady aktywności wykorzystujących dany mechanizm. Do czego się nadaje? Rezultaty, w osiągnięciu których ten mechanizm jest szczególnie dobry. Ryzyka. Częste błędy prowadzące do niepożądanych skutków. Przykłady dobrych i złych zastosowań. Literatura. Klasyczne i współczesne opracowania. Ściągawka. Opracowanie podsumowujące główne idee przedstawiane w rozdziale wraz z krótkimi przykładami. Książka będzie zrozumiała dla każdego, kto jest zainteresowany uczeniem się i możliwością jego usprawniania. Rzetelne podstawy naukowe i bogaty materiał źródłowy czynią z niej także znakomity podręcznik.
Od redaktora naukowego polskiego wydania 7
Wprowadzenie 9
1. Wiedza. Esej o wydajności i innowacji w sferze 1. wiedzy 15
2. Obserwacja. Naśladowanie uczuć i działań 28
3. Uczenie się przez doświadczenie. Wykorzystanie inteligencji ciała 43
4. Modelowe przykłady. Nabywanie umiejętności i opanowywanie procedur 60
5. Zamierzone ćwiczenie. Stawanie się ekspertem 74
6. Elaboracja. Nadawanie znaczenia wspomnieniom 89
7. Wizualizacja. Wymyślanie struktury złożonych informacji 102
8. Generowanie. Tworzenie trwałych wspomnień 119
9. Analogie. Znajdowanie ogólnej zasady 127
10. Skontrastowane przypadki. Wychwytywanie kluczowych informacji 137
11. Uczenie się przez pytanie. Formułowanie efektywnych pytań 152
12. Odwracanie. Pokonywanie błędnych koncepcji i niesłusznego wnioskowania 168
13. Wytwarzanie. Budowanie zainteresowania i wiedzy praktycznej 187
14. Sen. Konsolidowanie wspomnień z minionego dnia 202
15. Zabawa wyobrażeniowa. Rozwijanie kontroli poznawczej 214
16. Wyjaśnianie we właściwym momencie. Sprawianie, by wykłady i lektury działały 227
17. Samowyjaśnianie. Wychodzenie poza dostarczone informacje 243
18. Potrafię! Zwiększanie własnej skuteczności 258
19. Nauczanie. Branie odpowiedzialności za nauczanie innych 274
20. Ekscytacja. Podkręcanie uwagi i pobudzenia 286
21. Informacja zwrotna. Wspieranie samorozwoju 300
22. Nagroda. Motywowanie do właściwych zachowań 316
23. Słuchanie oraz wymiana poglądów i opinii. Uczenie się w grupie jest efektywniejsze niż w pojedynkę 332
24. Normy. Pielęgnowanie zasad gry 346
25. Poczucie przynależności. Łagodzenie lęku i budowanie zaangażowania 362
26. Uczestnictwo. Partycypowanie w grze 379
