Publikacja poświęcona jest kwestii wpływu różnych aspektów środowiska rodzinnego na kształtowanie się postawy twórczej człowieka. Oryginalna refleksja nad tym zagadnieniem, oparta na wynikach badań własnych, została poprzedzona prezentacją dotychczasowego stanu wiedzy. W części poświęconej badaniom jakościowym wykorzystano autorską analizę horyzontalną, inspirowaną metodami stosowanymi w literaturoznawstwie.
Na podstawie uzyskanych wyników, zinterpretowanych w świetle wybranych koncepcji psychologicznych, zaproponowano zintegrowany model zależności między poziomem kreatywności jednostki, cechami systemu rodzinnego, stylami wychowania a trzema typami osobowości twórczych (Bohater Rodzinny, Samotny Wędrowiec, Buntownik).
Rekomenduję [niniejszą książkę] ze względu na wagę podjętego problemu, rozległość jego ujęcia, rzetelność, ale i nowatorstwo metodologiczne polegające na próbie rozszerzenia osiągniętych rezultatów badań wystandaryzowanymi kwestionariuszami za pomocą materiału empirycznego uzyskanego z zastosowania metod jakościowych, a także ze względu na stworzenie udanej typologii rodzinnego wsparcia kreatywności. (Z recenzji prof. ucz., dr hab. Grażyny Mendeckiej)
Książka znajdzie z pewnością szerokie grono odbiorców zainteresowanych twórczością i jej rodzinnymi uwarunkowaniami oraz ogólniej kwestią systemów rodzinnych, uzdolnień, twórczości czy osiągnięć życiowych. Zainteresowani tą tematyką będą również badacze uprawiający pokrewne nauki społeczne, na przykład pedagogikę, socjologię. (Z recenzji prof. dr. hab. Piotra Olesia)
*********
The Family Determinants of Creativity
The publication explores the influence of various family background aspects on the formation of the human creative attitude. The original reflection on the issue, based on the authors’ research, is preceded by the presentation of the current state of knowledge. The part of the book devoted to quality research uses the authors’ horizontal analysis modelled on methods employed in literary criticism.
On the basis of the obtained results, interpreted in the light of selected psychological concepts, the authors propose an integrated model of interdependencies between the level of individual creativity, characteristics of the family system, parenting styles and the three types of creative identities (a family hero, a lone wanderer, a rebel).
*********
Dr hab. Marcin Klik (ORCID 0000-0002-7323-2246) – doktor nauk humanistycznych, absolwent filologii romańskiej i psychologii na Uniwersytecie Warszawskim, pracownik Wydziału Neofilologii Uniwersytetu Warszawskiego. Autor prac poświęconych teorii literatury, a także publikacji na temat literatury współczesnej, w których łączy analizę tematyczną z refleksją psychologiczną.
Dr hab. Anna Cierpka (ORCID 0000-0003-2846-3413) – doktor nauk humanistycznych, pracownik Wydziału Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego. Autorka artykułów poświęconych psychologii rozwojowej, współredaktorka książek o tematyce narracyjnej. W pracy naukowej interesuje się rodziną jako środowiskiem rozwoju i wychowania oraz narracyjnym konstruowaniem świata.
STRESZCZENIE 5
WPROWADZENIE 9
1. FENOMEN KREATYWNOŚCI W BADANIACH PSYCHOLOGICZNYCH 13
2. KONCEPCJA POSTAWY TWÓRCZEJ AUTORSTWA STANISŁAWA POPKA 17
3. ŚRODOWISKO RODZINNE A KSZTAŁTOWANIE SIĘ KREATYWNOŚCI 21
3.1. Liczba dzieci w rodzinie 22
3.2. Kolejność narodzin 23
3.3. Płeć dziecka 24
3.4. Socjoekonomiczny status rodziny 25
3.5. Styl wychowania 27
3.6. Emocjonalny klimat rodziny 29
4. SYSTEMOWA TEORIA RODZINY JAKO KONTEKST ROZWAŻAŃ
O KREATYWNOŚCI 34
5. BADANIE WŁASNE 40
5.1. Pierwszy etap badań – pytania badawcze i
hipotezy 42
5.2. Drugi etap badań – pytania badawcze 43
6. METODA 44
6.1. Schemat badania (zmienne i ich wskaźniki) 44
6.2. Narzędzia badawcze 45
6.3. Przebieg badania 52
6.4. Uczestnicy 54
7. WYNIKI BADAŃ 56
7.1. Statystyki opisowe 56
7.2. Analiza wyników uzyskanych w I etapie badań 57
7.3. Analiza tematyczna wywiadów 73
8. DYSKUSJA 98
BIBLIOGRAFIA 109
SPIS TABEL 117
SPIS RYSUNKÓW 118
ZAŁĄCZNIKI 119
INDEKS OSÓB 128
