Obraz człowieka w dziele Kępińskiego

Autor dokonuje rekonstrukcji i interpretacji myśli antropologicznej Antoniego Kępińskiego. Głównym przedmiotem zainteresowań Maciuszka są dwie kwestie: zasadnicze dla dzieła wybitnego psychiatry – ogólnofilozoficzna koncepcja człowieka autonomicznego oraz pytanie o możliwość ludzkiego zła. Autor wyróżnia i opisuje główne kategorie antropologii Kępińskiego: indywidualność, tożsamość, autonomie i wolność, dialogiczność, oraz ich przeciwieństwa: deindywidualizacje, automatyzacje, posłuszeństwo, władzę i uprzedmiotowienie. Omawiając zagadnienia zła pojawiające się w pracach Kępińskiego (interesował go przede wszystkim problem dwudziestowiecznego ludobójstwa), Maciuszek analizuje także poglądy takich autorów, jak Arendt, Bauman, Lem, Klemperer i Kołakowski.

Wprowadzenie / 9 Modele antropologii filozoficznej / 10 Teoretyczno-metodologiczne punkty antropologii Kępińskiego / 12 Metoda i treść pracy / 18 Część I. Człowiek i metoda Rozdział 1. Antropologia „od dołu” – człowiek autonomiczny / 25 Model systemowy a autonomia człowieka i ukierunkowanie na cel / 25 Metabolizm informacyjny i postawa „nad” / 29 Władza, twórczość i praca jako realizacja postawy „nad” / 35 Konsekwencje dla obrazu człowieka / 36 Rozdział 2. Dialog, wczucie, rozumienie – humanistyczne podejście / 39 Odrzucenie naturalizmu metodologicznego / 39 O bezpośrednim poznawaniu cudzych stanów psychicznych / 46 Dialog – paradygmatem stosunku poznawczego / 69 Wewnętrzny układ odniesienia. Rozumienie / 81 Część II. Fenomenologiczna struktura człowieka Rozdział 1. Fenomenologia „ja” (Ingarden i Kępiński) / 97 Rozdział 2. Człowiek i czas / 103 Czas i przeżycia / 104 Czasowość ludzka / 111 Modele czasu i drogi życia człowieka / 113 Rozdział 3. Fenomenologia „czasoprzestrzeni” / 117 „Czasoprzestrzeń” w doświadczeniu / 119 Struktura aktywności ludzkiej / 120 Rozdział 4. Człowiek i wartości / 127 Wartości a decyzje / 129 Hierarchie i warstwy systemu wartości / 131 Przeżycie wartości i autoportret / 136 Rozdział 5. Wolność jako przeżycie wolności / 139 Część III. Miejsce człowieka w świecie Rozdział 1. Człowiek i natura – wymiar etyczno-aksjologiczny / 155 Dobro i zło w perspektywie biologicznego modelu / 155 Prawo naturalne / 159 Rozum a naturalne skłonności / 161 Moralność naturalna / 165 Rozdział 2. Miejsce człowieka w cywilizacji przemysłowej / 185 Cywilizacja i kultura / 185 „Architektura” cywilizacji technicznej; „druga fala”, czyli industrialność / 187 Nauka nowożytna; narzędzie panowania i „odczłowieczenia” świata / 190 Człowiek i technika / 194 Dehumanizacja i kryzys cywilizacji przemysłowej / 208 Część IV. Dlaczego zło Rozdział 1. Zło popełnione i zło cierpiane / 213 Rozdział 2. Znaczenie pytania „dlaczego?” / 215 Rozdział 3. Ludobójstwo ideologiczne / 221 Istota ideologii / 221 Przesłanki hitlerowskiego programu rasowego / 223 Specyfika i wyjątkowość współczesnego ludobójstwa / 224 Etyczno-religijny sens ideologicznego ludobójstwa / 230 Kozioł ofiarny / 232 Rozdział 4. Człowiek i cywilizacja a zagłada / 237 Rozdział 5. Jak rozwiązać problem sumienia? / 241 „Normalność” zbrodniarzy / 242 Zasada posłuszeństwa jako źródło ludzkiego zła / 245 Dystans psychologiczny i odczłowieczenie / 256 Banalność zła / 265 Rozdział 6. Zjawisko władzy i jej patologii / 269 Biologiczne źródła dążenia do władzy / 269 Władza i posiadanie / 270 Patologia dążenia do władzy / 274 Dialektyka władzy i wolności / 280 Dlaczego władza jest złem? / 283 Zakończenie / 289 Bibliografia / 291 Summary / 299 Indeks osobowy / 303