Książka ta stanowi wartościowe, monograficzne opracowanie powszechnie stosowanej w środowisku psychologów metody kwestionariuszy osobowości. Nie jest ona tylko zreferowaniem stanu literatury przedmiotu, lecz także autorskim ujęciem problematyki kwestionariuszy osobowości. O jej szczególnej wartości świadczy to, że Autor odwołuje się do swoich bogatych doświadczeń – użytkownika kwestionariuszy, badacza konstruującego (lub współkonstruującego) oryginalne kwestionariusze oraz specjalisty od kulturowych adaptacji zagranicznych kwestionariuszy. W Polsce od wielu już lat nie opublikowano monografii poświęconej kwestionariuszom i ich znaczeniu w diagnostyce psychologicznej oraz badaniach naukowych. Z tego względu prezentowana książka stanowi unikatową pozycję w polskim piśmiennictwie psychologicznym, bardzo potrzebną dla podniesienia kultury tworzenia narzędzi psychometrycznych. Będzie ona stanowiła wartościową lekturę tak dla psychologów zajmujących się diagnostyką osobowości, jak i wszystkich specjalistów, zainteresowanych problematyką konstruowania standaryzowanych narzędzi diagnostycznych.

WSTĘP 9 ROZDZIAŁ 1. KWESTIONARIUSZ JAKO METODA BADANIA OSOBOWOŚCI 13 1.1. WPROWADZENIE 13 1.2. ZARYS HISTORII INWENTARZY OSOBOWOŚCI 16 1.2.1. Kwestionariusze osobowości w Polsce 23 1.3. KWESTIONARIUSZE OSOBOWOŚCI – OPIS METODY 25 1.3.1. Specyfika budowy kwestionariusza osobowości 29 1.3.2. Kwestionariusz jako narzędzie do pomiaru cechy (syndromu) osobowości 37 1.3.3. Interpretacja wyników kwestionariusza 43 1.3.4. Zastosowania badawcze i rodzaje inwentarzy osobowości 49 1.4. GŁÓWNE PROBLEMY METODOLOGICZNE ORAZ WARTOŚĆ DIAGNOSTYCZNA INWENTARZY OSOBOWOŚCI 52 1.5. PROBLEMY ETYCZNE KONSTRUOWANIA i STOSOWANIA KWESTIONARIUSZY OSOBOWOŚCI 69 ROZDZIAŁ 2. STRATEGIE KONSTRUOWANIA INWENTARZY OSOBOWOŚCI 77 2.1. WPROWADZENIE 77 2.2. STRATEGIA TEORETYCZNA (DEDUKCYJNA) 82 2.2.1. Cel strategii 82 2.2.2. Podstawy teoretyczne 82 2.2.3. Zalety i wady podejścia teoretycznego 83 2.2.4. Kluczowy aspekt procedury 85 2.2.5. Analiza psychometryczna 86 2.2.6. Specyfika diagnostyczna kwestionariuszy dedukcyjnych 88 2.2.7. Kwestionariusz Temperamentu PTS jako przykład inwentarza skonstruowanego według strategii teoretycznej 89 2.3. STRATEGIA WEWNĘTRZNA (INDUKCYJNA) 96 2.3.1. Cel strategii 96 2.3.2. Podstawy teoretyczne 96 2.3.3. Zalety i wady podejścia indukcyjnego 97 2.3.4. Kluczowy aspekt procedury 101 2.3.5. Analiza psychometryczna 103 2.3.6. Specyfika diagnostyczna kwestionariuszy indukcyjnych 105 2.3.7. Polska Lista Przymiotnikowa (PLP) jako przykład inwentarza skonstruowanego według strategii indukcyjnej 106 2.4. STRATEGIA KRYTERIALNA (ZEWNĘTRZNA) 110 2.4.1. Cel strategii 110 2.4.2. Podstawy teoretyczne 110 2.4.3. Zalety i wady podejścia kryterialnego 111 2.4.4. Kluczowy aspekt procedury 117 2.4.5. Analiza psychometryczna 119 2.4.6. Specyfika diagnostyczna kwestionariuszy kryterialnych 122 2.4.7. Kwestionariusz Objawowy „S” jako przykład inwentarza skonstruowanego według strategii kryterialnej 123 2.5. STRATEGIE ŁĄCZĄCE RÓŻNE PODEJŚCIA 127 2.5.1. Inwentarz Wzorów Osobowości (IWO) jako przykład kwestionariusza skonstruowanego według strategii połączonych 128 2.6. ANALIZA PORÓWNAWCZA CHARAKTERYSTYKI PSYCHOMETRYCZNEJ SKAL SKONSTRUOWANYCH W RAMACH RÓŻNYCH STRATEGII 130 ROZDZIAŁ 3. PROCEDURA KONSTRUOWANIA INWENTARZY OSOBOWOŚCI 137 3.1. WPROWADZENIE 137 3.2. ETAP I – WYBÓR STRATEGII KONSTRUKCJI ORAZ PRZYGOTOWANIE PLANU PRAC KONSTRUKCYJNYCH 138 3.3. ETAP II – ANALIZA PODSTAW TEORETYCZNYCH INWENTARZA: TEORII PSYCHOLOGICZNEJ, WIEDZY LUB METODOLOGII 138 3.3.1. Analiza czynników zniekształcających wyniki kwestionariuszowe oraz podjęcie decyzji o opracowaniu skali kontrolnych 146 3.4. ETAP III – TWORZENIE POZYCJI KWESTIONARIUSZOWYCH 153 3.4.1. Wybór procedury odpowiadania oraz formy pozycji kwestionariuszowych 154 3.4.2. Generowanie wskaźników cech 155 3.4.3. Zapisywanie pozycji kwestionariuszowych 163 3.4.3.1. Zrozumiałość treści pozycji a ich własności językowe 165 3.4.3.2. Wieloznaczność interpretacyjna – „niejasność” treści pozycji 173 3.4.3.3. Ogólność – konkretność treści pozycji 175 3.4.3.4. Dostępność zachowań w osobistym doświadczeniu 175 3.4.3.5. Podatność pozycji na czynniki zniekształcające: tendencję do dysymulowania (aprobatę społeczną), symulowania oraz style odpowiadania 176 3.4.3.5.1. Podatność pozycji na tendencję do dysymulowania (aprobatę społeczną) 176 3.4.3.5.2. Podatność pozycji na tendencję do symulowania 182 3.4.3.5.3. Własności pozycji a style odpowiadania 184 3.4.3.6. Kontrola zrównoważenia puli pozycji pod względem klucza odpowiedzi 196 3.4.3.7. Ocena formalnych własności pozycji 198 3.4.4. Wprowadzanie opcji odpowiedzi do pozycji 202 3.4.5. Przekształcanie odpowiedzi w wyniki liczbowe – problem ważenia pozycji oraz opcji odpowiedzi 211 3.4.6. Przygotowanie skal kontrolnych 214 3.4.6.1. Kwestionariusz Aprobaty Społecznej jako przykład skali do badania tendencji do dysymulowania/symulowania 214 3.4.6.2. Skala „nieuważności” Kwestionariusza Objawowego „SII” jako przykład skali do badania indywidualnych stylów odpowiadania 222 3.5. ETAP IV – PRZYGOTOWANIE INWENTARZA DO BADAŃ 228 3.5.1. Kwestie administracyjne kwestionariusza 228 3.5.2. Instrukcja kwestionariuszowa 230 3.5.3. Ustalenie kolejności pozycji w kwestionariuszu 232 3.5.4. Przygotowanie arkusza odpowiedzi 233 3.6. ETAP V – OPRACOWANIE WERSJI KOŃCOWEJ KWESTIONARIUSZA: BADANIE INWENTARZEM ORAZ ANALIZA PSYCHOMETRYCZNA 235 3.6.1. Sposób doboru osób badanych oraz skład demograficzny i liczebność próby 235 3.6.2. Analiza psychometryczna wyników 240 3.7. ETAP VI – WERYFIKACJA WŁASNOŚCI PSYCHOMETRYCZNYCH INWENTARZA: ANALIZA RZETELNOŚCI I TRAFNOŚCI POMIARU 247 3.8. ETAP VII – OPRACOWANIE NORM WYNIKÓW SKAL INWENTARZA 258 3.9. ETAP VIII – OPRACOWANIE PODRĘCZNIKA 264 3.10. UNIWERSALIZACJA KULTUROWA – NOWY TREND W PROCEDURZE KONSTRUOWANIA INWENTARZY OSOBOWOŚCI 274 3.10.1. Studia leksykalne – uniwersalizacja poprzez konstruowanie kulturowo specyficznych kwestionariuszy osobowości 278 3.10.2. Badania pawłowowskich wymiarów temperamentu – uniwersalizacja poprzez konstruowanie wspólnych/specyficznych kulturowo inwentarzy 279 3.10.3. Badania cech ujmowanych przez Regulacyjną Teorię Temperamentu – uniwersalizacja poprzez konstruowanie wspólnych kulturowo inwentarzy 280 ZAMIAST ZAKOŃCZENIA 287 BIBLIOGRAFIA 289