Agresja u osób z lekką niepełnosprawnością intelektualną

           W literaturze przedmiotu można znaleźć wiele doniesień z badań dotyczących zachowań agresywnych osób w normie intelektualnej, podczas gdy niewiele jest badań empirycznych traktujących zagadnienie w sposób interdyscyplinarny, odnoszących się do zachowań agresywnych osób lekko upośledzonych umysłowo w kontekście ich sytuacji osobistej rodzinnej i szkolnej. Ważne jest zatem wypełnienie tej luki w badaniach nad agresją jednostek lekko upośledzonych umysłowo i praca ta stanowi podjęcie próby realizacji tego celu.

          Książka składa się z dziewięciu rozdziałów, z których dwa pierwsze mają charakter teoretyczny, natomiast pozostałe są prezentacją wyników badań własnych Autorki. Poprowadzone zostały rozważania terminologiczne, zaprezentowano też koncepcje wyjaśniające przyczyny agresji, ujęte w dwa nurty: biologiczny i psychospołeczny a także teorie socjologiczne. Szczególną uwagę poświęcono przedstawieniu rodzajów agresji i wielości form ich wyrażania oraz zagadnieniom związanym z uwarunkowaniami zachowań agresywnych omawiając je w trzech aspektach: indywidualno - osobowościowym, rodzinnym oraz środowiska szkolnego i rówieśniczego. Analizie poddano również zagadnienie niepełnosprawności intelektualnej. Sytuacja osobista, rodzinna i szkolna uczniów została omówiona na podstawie analizy obrazu siebie, motywów zachowań agresywnych, struktury rodziny, warunków materialno - bytowych, atmosfery domu rodzinnego, stylu wychowania, postaw rodzicielskich, wyniki w nauce, motywacja do nauki szkolnej, uspołecznienie, pozycja w zespole klasowym oraz klimat społeczny szkoły. Pozycja zawiera też implikacje dla praktyki wynikające z przeprowadzonych badań.

Przedmowa 9 Wstęp 11 Rozdział 1. Agresja w świetle literatury. Przegląd wybranych badań i stanowisk 15 1.1. Problemy definicyjno-pojęciowe 15 1.1.1. Agresja 16 1.1.2. Agresywność 19 1.1.3. Przemoc 20 1.2. Teorie agresji w świetle badań i poglądów 22 1.2.1. Teorie biologiczne agresji 22 1.2.1.1. Neurofizjologiczne i organiczne teorie agresji 22 1.2.1.2. Popędowo-instynktywistyczne teorie agresji 26 1.2.2. Psychospołeczne teorie agresji 28 1.2.2.1. Agresja jako reakcja na frustrację 28 1.2.2.2. Teoria społecznego uczenia się agresji 32 1.2.3. Teorie socjologiczne 36 1.3. Rodzaje agresji 38 1.4. Uwarunkowania zachowań agresywnych 44 1.4.1. Uwarunkowania indywidualno-osobowościowe 44 1.4.2. Uwarunkowania rodzinne 51 1.4.3. Uwarunkowania tkwiące w środowisku szkolnym i rówieśniczym 57 Rozdział 2. Upośledzenie umysłowe 61 2.1. Niepełnosprawność – ustalenia terminologiczne 61 2.2. Upośledzenie umysłowe 69 2.2.1. Perspektywy badawcze upośledzenia umysłowego 69 2.2.2. Przemiany w definiowaniu upośledzenia umysłowego 71 2.2.3. Kryteria i klasyfikacje upośledzenia umysłowego 78 2.2.4. Wielowymiarowość upośledzenia umysłowego 83 2.2.4.1. Wymiar organiczny 84 2.2.4.2. Wymiar psychiczny 86 2.2.4.3. Wymiar społeczny 88 2.2.5. Zachowania agresywne osób lekko upośledzonych umysłowo w świetle dotychczasowych badań 90 Rozdział 3. Metodologia badań własnych 99 3.1. Przedmiot i cel badań 99 3.2. Problemy i hipotezy 99 3.3. Zmienne i ich wskaźniki 103 3.4. Metody, techniki i narzędzia badań 105 3.5. Dobór próby i organizacja badań 110 3.6. Zastosowana procedura statystyczna 113 Rozdział 4. Zjawisko agresji u uczniów z lekkim upośledzeniem umysłowym w świetle podstawowych danych 115 4.1. Przejawy zachowań agresywnych 115 4.1.1. Przejawy zachowań agresywnych w zależności od płci 115 4.1.2. Przejawy zachowań agresywnych w zależności od typu szkoły 120 4.2. Umiejscowienie zdarzeń występowania zachowań agresywnych 124 Rozdział 5. Sytuacja osobista badanych uczniów w świetle wyników badań własnych 129 5.1. Obraz samego siebie 129 5.1.1. Ja realne 130 5.1.2. Ja idealne 134 5.1.3. Samoakceptacja 137 5.2. Motywy zachowań agresywnych 139 Rozdział 6. Sytuacja rodzinna badanych uczniów w świetle wyników badań własnych 145 6.1. Struktura rodziny 146 6.2. Warunki materialno-bytowe rodzin 154 6.3. Atmosfera domu rodzinnego 156 6.4. Styl wychowania 162 6.5. Postawy rodzicielskie 167 6.5.1. Górowanie 168 6.5.2. Koncentracja 171 6.5.3. Bezradność 173 6.5.4. Dystans 174 Rozdział 7. Sytuacja szkolna badanych uczniów w świetle wyników badań własnych 181 7.1. Wyniki w nauce 183 7.2. Przystosowanie społeczne 187 7.2.1. Motywacja do nauki 187 7.2.2. Uspołecznienie 192 7.3. Pozycja w zespole klasowym 198 7.4. Klimat szkoły 200 Rozdział 8. Podsumowanie badań 205 Rozdział 9. Implikacje dla praktyki 221 9.1. Profilaktyka agresywnych zachowań uczniów 221 9.2. Poziomy oddziaływań profilaktycznych 224 9.2.1. Oddziaływania ukierunkowane na jednostkę 224 9.2.2. Oddziaływania ukierunkowane na rodzinę 226 9.2.3. Oddziaływania ukierunkowane na szkołę 228 9.2.4. Oddziaływania wiążące się z konsekwencjami zachowań agresywnych 230 Bibliografia 233 Spis schematów i wykresów 255 Spis tabel 257