Zjednoczeni w mowie. Względność językowa w ujęciu dynamicznym

Względność językowa w ujęciu dynamicznym Teoria języka nie może być prosta. Budowanie jej w kategoriach struktur lub kompetencji umysłu pojedynczego człowieka musi doprowadzić do bezradności wobec ważnych pytań. Autorka postuluje, że aby zrozumieć, skąd się biorą struktury językowe i w jaki sposób uczenie się ich oraz bieżące używanie kształtuje poznanie człowieka w kulturowo specyficzny sposób, należy jednocześnie badać zjawiska obejmujące różne układy (jednostki, diady, grupy, populacje) oraz różne skale czasu (od ułamków sekund prostych reakcji, po sekundy i minuty interakcji, miesiące i lata rozwoju językowego po setki i tysiące lat zmian diachronicznych języka). W pracy przedstawiono propozycję ram pojęciowych i metod prowadzenia badań, które mają za zadanie sprostać tej złożoności.

Wprowadzenie 9 Rozdział 1. Relacja między językiem a innymi procesami poznawczymi 13 1.1. Posługiwanie się językiem a charakter poznania 15 1.2. Zasada względności językowej 19 1.2.1. Historia 19 1.2.2. Rodzaje badań nad względnością językową 24 1.2.3. Przykład: nazwy a poznanie barw 29 1.3. Mechanizmy wpływu 33 1.3.1. Kaprysy gramatyki? 35 1.4. Podsumowanie: podsystemy i skale czasu w relacji język–poznanie–kultura 37 Rozdział 2. Przegląd badań nad związkiem rodzaju gramatycznego i własności semantycznych 42 2.1. Rodzaj gramatyczny a rodzaj naturalny 43 2.2. Przegląd badań 46 2.2.1. Semantyczne korelaty rodzaju gramatycznego – wynik procesów zachodzących w rozwoju 47 2.2.2. Efekty w czasie rzeczywistym: przetwarzanie rodzaju gramatycznego 55 2.2.3. Skala czasu kulturowej ewolucji języka 57 2.3. Podsumowanie: rozbieżności wyników i krytyczny przegląd metod 66 2.3.1. Specyfika systemu rodzaju gramatycznego 66 2.3.2. Zakres semantyczny i głębokość wpływu rodzaju gramatycznego 71 2.3.3. Zadania 71 Rozdział 3. Rodzaj gramatyczny a opis przedmiotów nieożywionych: trzy skale czasu w interakcji między językiem a poznaniem 75 3.1. Plan badawczy i hipotezy 76 3.2. Etap I: opis przedmiotów 77 3.2.1. Metoda 77 3.2.2. Procedura 79 3.2.3. Wyniki pierwszej fazy: zbiór przymiotników 80 3.3. Etap II: ocena przymiotników 81 3.3.1. Metoda 81 3.3.2. Procedura 83 3.3.3. Wyniki fazy oceniania 83 3.4. Analiza miar nasycenia rodzajem 91 3.4.1. Analiza wstępna: efekty rodzaju dla każdego języka 94 3.4.2. Analiza nasycenia rodzajem opisów przedmiotów w grupach o różnej kombinacji rodzaju gramatycznego w dwóch językach: opisy nazw 96 3.4.3. Analiza nasycenia rodzajem opisów przedmiotów w grupach o różnej kombinacji rodzaju gramatycznego w dwóch językach: opisy zdjęć 102 3.4.4. Analizy dodatkowe 106 3.5. Podsumowanie i dyskusja wyników 114 3.6. Konkluzja: interakcja cechy gramatycznej z semantyką na kilku skalach czasu 120 3.7. W stronę nowych metod 125 Rozdział 4. Psycholingwistyka w ujęciu dynamicznym a zasada względności językowej 129 4.1. Relacja symbol–dynamika: trzecia droga 129 4.2. Symbol: redefinicja 131 4.3. Dynamika i samoorganizacja 132 4.4. Dynamika w wyjaśnianiu: zmiana roli danych psychologicznych 135 4.5. Zasada względności językowej w ujęciu dynamicznym: kulturowa specyfika ograniczeń 137 Bibliografia 141 Załączniki 154 Załącznik A. Materiał badawczy 154 Załącznik B. Instrukcja badania w języku włoskim 157 Załącznik C. Tabele opisu danych i wartości statystyk 158 Spis tabel 163 Spis rycin 165 Indeks rzeczowy 167 Indeks nazwisk 171