Proces przejścia od rytualnej koncepcji komunikacji do komunikacji opartej na szczerości. Autorka łączy opis przeobrażeń kultury europejskiej z analizą przemian polskiej praktyki epistolograficznej w XVIII i na początku XIX wieku. Analizując m.in. Wyznania Jana Jakuba Rousseau, powinowactwa między sentymentalizmem a jakobińskim terrorem, zmiany we wzorach listów kondolencyjnych w listownikach, konflikt między zwierzeniami a wzajemną kontrolą w korespondencji filomatów czy sposoby wyrażania uczuć w kręgu rodzinnym Juliusza Słowackiego, stara się odtworzyć in statu nascendi napięcia i paradoksy konstytutywne dla porządku nowoczesnego. The process of moving on from a ritual concept of communication to communication based on sincerity. A description of the transformations of European culture, coupled with an analysis of the changes taking place in Polish epistolographic practices in the 17th century and in the beginning of the 18th century, among others, using the example of the Confessions of Jean-Jacques Rousseau.

CZĘŚĆ I Wprowadzenie 13 Wytyczone trakty, zagmatwane ścieżki 14 Wśród krajowców 18 Problem praktyki 19 Przewodnicy i przyjaciele 22 Rozdział 1. Konceptualizacje szczerości we współczesnej refleksji humanistycznej 24 Szczerość jako termin krytyczny 25 Ogród, który czasem przypomina zarośnięty las 27 Ranking szczerości 30 Prawda ja w teatrze życia społecznego 32 Punkty przecięć 35 Szczerość a teoria aktów mowy 37 Językowe gry w szczerość 40 Teoria emotywów 44 Pochwała rytuału 49 Od ekspresji do performance 51 Rozdział 2. Szczerość jako cnota moralna 54 Społeczna inżynieria naturalnej przejrzystości 57 Wątpliwości 62 Słuchając harmonii sfer 64 Cnota z początku metaforyczna 68 Kwestia „smaku” do psalmów 70 Myślące posągi, milczący papier, odczarowany świat 76 Sztuka wrażliwości 82 „Jesteśmy tak przyzwyczajeni grać komedię wobec drugich, iż w końcu gramy komedię wobec samych siebie” 84 „Ludzie słabi nie mogą być szczerzy” 88 O tej, która miała tyle siły, by całkowicie pójść za własnym rozumem 93 Rozdział 3. Szczerość jako założenie komunikacyjne 96 „Wir” czy „pustynia” świata? 98 Jak przemawia serce 100 Dwie koncepcje komunikacji 105 Jak gdyby propozycja 109 Polityczne pożytki z autoanalizy 113 Dwór, salon, „wielki świat” 117 Jak działać mową 118 „By cię wysłuchano, musisz być słuchany z przyjemnością” 123 Mowa i zewnętrzność jako znak 127 Sztuka intelektualnej polifonii 131 Pęta intelektualnej polifonii 137 „Prawda zrodzona czystym przypadkiem, jak grzyb na łące, jest nic niewarta” 138 „Platon nie przypomina prawdy, a kwestią tutaj jest prawda” 140 Prywatny spór, przyjaciele, wielbiciele 144 Prawdomówność Hume’a, szczerość Rousseau 147 Co nie śniło się filozofom 149 Sekretny lęk Louisy Stewart 151 Krwawa jednomyślność serc 155 Ostoja szczerości 159 Rozdział 4. Strategia szczerości w Wyznaniach Jana Jakuba Rousseau 163 „Chodzi tu przecież o mój portret, a nie o jakąś książkę” 166 Powiedzieć wszystko 169 Dziewięć lat później 175 „Labirynt ciemny i bagnisty”. O wstydzie 178 Czego pismo nie przedstawia 185 Dowód ostateczny 189 CZĘŚĆ II Wprowadzenie. „Inny rytm przemian” 195 Wśród innych krajowców 200 Powszechna wszystkich przeciw wszystkim deklamacja 204 Sarmacki teatr życia publicznego 208 Od ‘szczerego szalbierza’ do ‘wylania serca’ 213 Rozdział 1. Przemiany założeń komunikacyjnych w listownikach polskich z XVIII i początku XIX wieku 220 O metodzie, czyli zakreślenie horyzontu 224 Książka jest mówcą 228 Model listu, model relacji 231 Chrześcijański stoicyzm formularny 234 Śmierć z miłości z folwarkiem w tle 236 Płeć, retoryka, ból 239 „Na przykład dany szkolnej młodzi” 243 Jak wprosić się w sąsiedzką przyjaźń 245 Społeczna dialektyka rozpaczy i troski 248 Sztuka życia w piśmie 254 „Walka o unowocześnienie języka polskiego”? 257 Bez słów hardych 260 Od przykładów użyć do reguł 265 Dla wszystkich, czyli dla aspirujących 270 Sztuka naturalności 272 Pisać, co podda myśl i czułość 275 Miara przyzwoitości 277 „Koperczaki”, „dramdzie”, treść 280 Szczery panegiryk 283 Nie ze zwyczaju, lecz chęci najgorliwszej 286 Piśmienne współprzeżywanie 288 Reguły przyzwoitości listowej 291 Potrzeba rozwagi 294 Siła wyznania 298 Rozdział 2. Tajność związku, szczerość serc. Strategie szczerości w korespondencji filomatów 302 „Przyślę… lub nie…” 305 Między teorią a praktyką 309 „Sam przed sobą spowiadam się w szczerości” 312 „Dobrze urodzeni” „bezpłaszczowi”, czyli opowieść dziewiętnastowieczna (wariacja studencka) 318 Być jak bursztyn przezroczystym 320 Szkody odkryte po czasie 323 Cukierki i głaski 327 Wallenrodyzm stosowany 330 Tajemnica korespondencji (dla wybranych) 334 Prawda otwarta, która u drugich gubi 338 Co wykracza poza wyznanie 343 Siła „obiektywnej” prawdy (starannie ukryta) 345 Laboratorium serca 348 „Piszę do ciebie, jak czuję” 352 Pragmatyczne założenie równości 356 „Chociaż się osobiście nie znamy…” 359 Narodziny realizmu psychologicznego? 361 Rozdział 3. Sentymentalizm i paradoksy szczerości: krąg korespondencyjny rodziny Juliusza Słowackiego 364 „Nie jestem tego przekonania, co wszyscy i co tu na to robić?” 367 O awansie społecznym… nieco inaczej 372 Kłopoty z majorem 374 „Nie mogę rozdystyngować moich uczuć” 377 Jak przeżywać spleeny (z uwzględnieniem różnic genderowych) 379 Miła melancholia 382 Przyjemność i kompulsja 385 Jak przechowywać listy sentymentalne 389 Towarzyskie rozkosze wspólnego milczenia 392 Paryskie Wilno, genewski Krzemieniec 398 Szczęście krótkie, ale prawdziwe 404 Między codziennością a otchłanią 406 Bezlitosność 412 Dobry ton 415 Szczerość i wytwarzanie intymności 419 „Delikatna scena” na dwa głosy 423 Poza ekspresję 427 Zakończenie 429 Bibliografia 432 Indeks nazwisk 447 Indeks rzeczowy 454