Ochrona zabytków. Komentarz

W komentarzu przeanalizowano formalnoprawne aspekty ochrony zabytków, odwołując się do praktyki orzeczniczej sądów administracyjnych. Omawiana ustawa zawiera szereg przepisów regulujących zarówno prawa, jak i obowiązki właścicieli zabytków oraz instytucji odpowiedzialnych za ich ochronę. Publikacja wskazuje problemy interpretacyjne, z jakimi mierzą się urzędnicy stosujący przepisy, a także na trudności napotykane przez podmioty realizujące inwestycje. Autorzy omówili również przepisy ustawy z 13 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, której celem jest regulacja przepisów dotyczących amatorskiego poszukiwania zabytków w Polsce. Wprowadziła ona m.in. wyłączenie z amatorskich poszukiwań miejsc podlegających ochronie konserwatorskiej, miejsc pochówków, kaźni i pomników zagłady. Nowelizacja zacznie obowiązywać od 1 maja 2025 r. Książka przeznaczona jest dla adwokatów, prokuratorów, radców prawnych i sędziów, jak również pracowników wojewódzkich urzędów ochrony zabytków, zawodowych archeologów, poszukiwaczy, badaczy architektury, konserwatorów dzieł sztuki, muzealników oraz posiadaczy zabytków.

Spis treści Wykaz skrótów   13 Wstęp do wydania zaktualizowanego   17 Wstęp   21 Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami Rozdział 1. Przepisy ogólne   51 Art. 1. [Zakres przedmiotowy ustawy]   51 Art. 2. [Przepisy kolizyjne]   52 Art. 3. [Słowniczek pojęć]   61 Art. 4. [Ochrona zabytków – definicja]   81 Art. 5. [Opieka nad zabytkiem – definicja]   87 Art. 6. [Katalog zabytków podlegających ochronie i opiece]   89 Rozdział 2. Formy i sposób ochrony zabytków   92 Art. 7. [Formy ochrony zabytków]   92 Art. 8. [Rejestr zabytków]   100 Art. 9. [Wpis do rejestru – zabytek nieruchomy]   103 Art. 10. [Wpis do rejestru – zabytek ruchomy]   115 Art. 10a. [Ochrona tymczasowa zabytku przed wpisem]   118 Art. 11. [Wpis do rejestru – wyłączenia]   122 Art. 12. [Wpis do rejestru – znak informujący]   124 Art. 13. [Skreślenie z rejestru – przesłanki]   127 Art. 14. [Skreślenie z rejestru – skutki]   137 Art. 14a. [Lista Skarbów Dziedzictwa]   138 Art. 14aa. [Tymczasowa ochrona przed wpisem na Listę Skarbów Dziedzictwa]   139 Art. 14b. [Skreślenie z Listy Skarbów Dziedzictwa]   139 Art. 15. [Pomnik historii]   140 Art. 16. [Park kulturowy – utworzenie]   145 Art. 17. [Park kulturowy – prawa i obowiązki]   148 Art. 18. [Ochrona zabytków i opieka nad zabytkami – skutki]   150 Art. 19. [Plan zagospodarowania przestrzennego]   151 Art. 20. [Plan zagospodarowania przestrzennego – rozwinięcie]   153 Art. 21. [Program opieki nad zabytkami]   154 Art. 22. [Ewidencje zabytków]   155 Art. 23. [Wykaz zabytków skradzionych]   171 Art. 23a. [Sposób prowadzenia Listy Skarbów Dziedzictwa]   172 Art. 24. [Rozporządzenie określające zasady prowadzenia rejestru zabytków]   172 Rozdział 2a. Krajowy rejestr utraconych dóbr kultury   176 Art. 24a. [Krajowy rejestr utraconych dóbr kultury]   176 Art. 24b. [Krajowy rejestr utraconych dóbr kultury – wpis do rejestru]   177 Art. 24c. [Krajowy rejestr utraconych dóbr kultury – zasada jawności]   177 Art. 24d. [Krajowy rejestr utraconych dóbr kultury – skutki wpisu do rejestru]   177 Art. 24e. [Krajowy rejestr utraconych dóbr kultury – wykreślenie z rejestru]   177 Art. 24f. [Krajowy rejestr utraconych dóbr kultury – akty wykonawcze]   178 Rozdział 3. Zagospodarowanie zabytków, prowadzenie badań, prac i robót oraz podejmowanie innych działań przy zabytkach   183 Art. 25. [Zagospodarowanie zabytku nieruchomego]   183 Art. 26. [Obrót zabytkiem nieruchomym]   188 Art. 27. [Zalecenia konserwatorskie]   189 Art. 28. [Obowiązki dysponenta zabytku]   195 Art. 29. [Obowiązek udostępnienia zabytku]   197 Art. 30. [Obowiązek udostępnienia zabytku – rozwinięcie]   198 Art. 31. [Finansowanie badań archeologicznych]   199 Art. 32. [Obowiązki odkrywcy zabytku]   212 Art. 33. [Obowiązki znalazcy zabytku]   216 Art. 33a. [Obowiązki w związku ze znalezieniem przedmiotu podczas poszukiwań przy użyciu urządzeń elektronicznych lub technicznych]   217 Art. 34. [Nagroda dla znalazcy]   227 Art. 34. [Nagroda dla znalazcy]   229 Art. 35. [Zabytki archeologiczne własnością Skarbu Państwa]   231 Art. 35. [Własność Skarbu Państwa]   233 Art. 36. [Wymóg uzyskania pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków]   236 Art. 36. [Wymóg uzyskania pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków]   252 Art. 36a. [Kierujący pracami przy zabytku rejestrowym – obowiązki właściciela]   256 Art. 36b. [Zgłoszenie poszukiwań przy użyciu urządzeń elektronicznych lub technicznych]   257 Art. 36c. [Zakaz prowadzenia poszukiwań przy użyciu urządzeń elektronicznych lub technicznych na określonych obszarach]   265 Art. 36d. [Rejestr zgłoszonych poszukiwań przy użyciu urządzeń elektronicznych lub technicznych]   268 Art. 37. [Rozporządzenie określające zasady prowadzenia prac przy zabytku]   269 Art. 37a. [Osoby uprawnione do kierowania pracami przy zabytkach rejestrowych]   305 Art. 37b. [Osoby uprawnione do kierowania pracami przy zabytkach będących parkami]   306 Art. 37c. [Osoby uprawnione do kierowania pracami przy zabytkach nieruchomych]   306 Art. 37d. [Osoby uprawnione do kierowania badaniami architektonicznymi]   306 Art. 37e. [Osoby uprawnione do kierowania badaniami archeologicznymi]   307 Art. 37f. [Osoby uprawnione do kierowania pracami przy zabytkach – udział w pracach]   307 Art. 37g. [Osoby uprawnione do kierowania pracami przy zabytkach – udział w pracach (rozwinięcie)]   307 Art. 37h. [Osoby uprawnione do kierowania pracami przy zabytkach – poświadczenie uprawnień]   308 Art. 37i. [Zasady przechowywania zabytku wpisanego na Listę Skarbów Dziedzictwa]   315 Rozdział 4. Nadzór konserwatorski   317 Art. 38. [Czynności kontrolne dotyczące zabytku]   317 Art. 39. [Czynności kontrolne dotyczące zabytku – protokół]   323 Art. 40. [Zalecenia pokontrolne]   326 Art. 41. [Obowiązek zawiadomienia o naruszeniu ustawy]   331 Art. 42. [Uprawnienia Generalnego Konserwatora Zabytków]   333 Art. 43. [Decyzja wstrzymująca – zabytek rejestrowy]   334 Art. 44. [Decyzja wstrzymująca – rozwinięcie]   338 Art. 45. [Nakaz przywrócenia stanu poprzedniego]   341 Art. 46. [Decyzja wstrzymująca – zabytek nierejestrowy]   344 Art. 47. [Możliwość zmiany lub cofnięcia pozwolenia przez WKZ]   346 Art. 47a. [Możliwość zmiany lub cofnięcia pozwolenia przez MKiDN]   346 Art. 48. [Kompetencje dyrektora urzędu morskiego]   353 Art. 49. [Decyzja nakazująca przeprowadzenie prac]   354 Art. 50. [Decyzja o zabezpieczeniu zabytku]   360 Rozdział 5. Wywóz zabytków za granicę? ?   363 Art. 51. [Pozwolenie na wywóz zabytku]   363 Art. 52. [Jednorazowe pozwolenie na stały wywóz zabytku]   368 Art. 53. [Jednorazowe pozwolenie na czasowy wywóz zabytku]   371 Art. 54. [Wielokrotne pozwolenie indywidualne na czasowy wywóz zabytku]   372 Art. 55. [Wielokrotne pozwolenie ogólne na czasowy wywóz zabytku]   374 Art. 56. [Cofnięcie pozwolenia]   375 Art. 56a. [Termin przywiezienia wywiezionego zabytku do kraju]   376 Art. 57. [Obowiązki wywożącego]   377 Art. 58. [Wywóz materiałów bibliotecznych]   378 Art. 59. [Brak wymogu uzyskania pozwolenia]   378 Art. 59a. [Księgi ewidencyjne]   381 Art. 60. [Opinie instytucji kultury]   383 Art. 61. [Rozporządzenie określające procedurę wydawania pozwoleń]   387 Rozdział 6. (uchylony)   388 Art. 62–70. (uchylone)   388 Rozdział 7. Zasady finansowania opieki nad zabytkami   389 Art. 71. [Finansowanie opieki nad zabytkiem]   389 Art. 72. [Finansowanie opieki nad zabytkiem – źródła]   389 Art. 73. [Finansowanie opieki nad zabytkiem – dotacja celowa]   389 Art. 74. [Finansowanie opieki nad zabytkiem – dotacja dla zabytków rejestrowych]   390 Art. 75. [Finansowanie opieki nad zabytkiem – forma udzielenia dotacji]   390 Art. 76. [Finansowanie opieki nad zabytkiem – zakres dotowania]   390 Art. 77. [Finansowanie opieki nad zabytkiem – definicja nakładów koniecznych]   390 Art. 78. [Finansowanie opieki nad zabytkiem – wysokość dotacji]   391 Art. 79. [Finansowanie opieki nad zabytkiem – odesłania]   392 Art. 80. [Finansowanie opieki nad zabytkiem – akty wykonawcze]   392 Art. 81. [Finansowanie opieki nad zabytkiem – dotacje samorządowe]   392 Art. 82. [Finansowanie opieki nad zabytkiem – ograniczenia wysokości dotacji]   392 Art. 82a. [Finansowanie opieki nad zabytkiem – dotacje na badania archeologiczne]   393 Art. 82b. [Finansowanie opieki nad zabytkiem – tryb postępowania]   394 Art. 83. [Finansowanie opieki nad zabytkiem – dotacje na badania naukowe]   394 Art. 83a. [Dotacja celowa na zabezpieczenie zabytku wpisanego na Listę Skarbów Dziedzictwa]   394 Art. 83b. [Narodowy Fundusz Ochrony Zabytków]   407 Rozdział 8. Krajowy program ochrony zabytków i opieki nad zabytkami oraz ochrona zabytków na wypadek konfliktu zbrojnego i sytuacji kryzysowych   408 Art. 84. [Krajowy program ochrony zabytków i opieki nad zabytkami]   408 Art. 85. [Krajowy program ochrony zabytków i opieki nad zabytkami – zakres regulacji]   408 Art. 86. [Krajowy program ochrony zabytków i opieki nad zabytkami – forma prawna]   408 Art. 87. [Samorządowe programy opieki nad zabytkami]   410 Art. 88. [Plan ochrony zabytków na wypadek kryzysu]   414 Rozdział 9. Organizacja organów ochrony zabytków   418 Art. 89. [Organy ochrony zabytków]   418 Art. 90. [Generalny Konserwator Zabytków]   418 Art. 91. [Wojewódzki Konserwator Zabytków]   419 Art. 92. [Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków]   420 Art. 93. [Organy ochrony zabytków – właściwość instancyjna]   420 Art. 94. [Organy ochrony zabytków – ogłaszanie decyzji]   420 Art. 95. [Organy ochrony zabytków – uprawnienia procesowe]   421 Art. 96. [Organy ochrony zabytków – powierzanie wykonywania zadań]   421 Art. 97. [Organy opiniodawczo-doradcze – Rada Ochrony Zabytków]   429 Art. 98. [Organy opiniodawczo-doradcze – Główna Komisja Konserwatorska]   429 Art. 99. [Organy opiniodawczo-doradcze – wojewódzka rada ochrony zabytków]   430 Art. 100. [Organy opiniodawczo-doradcze – rzeczoznawcy]   430 Art. 101. [Rozporządzenie określające tryb powoływania rzeczoznawców]   432 Rozdział 10. Społeczni opiekunowie zabytków   434 Art. 102. [Społeczny opiekun zabytków]   434 Art. 103. [Społeczny opiekun zabytków – procedura powołania]   434 Art. 104. [Społeczny opiekun zabytków – uprawnienia]   434 Art. 105. [Społeczny opiekun zabytków – oznaczenie]   435 Art. 106. [Odznaka]   442 Art. 107. [Rozporządzenie określające tryb przyznawania odznaki]   443 Rozdział 10a. Administracyjne kary pienię?ne? ?żne   444 Art. 107a. [Naruszenie obowiązków informacyjnych]   452 Art. 107b. [Naruszenie przepisów o przywozie zabytku na terytorium RP]   454 Art. 107c. [Uniemożliwianie lub utrudnianie dostępu do zabytku]   456 Art. 107d. [Podejmowanie działań bez pozwolenia lub wbrew pozwoleniu wojewódzkiego konserwatora ochrony zabytków]   458 Art. 107e. [Niewykonanie zaleceń pokontrolnych]   463 Art. 107f. [Uiszczenie kary pieniężnej]   465 Art. 107g. [Stosowanie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego]   467 Art. 107h. [Wierzyciel należności z tytułu administracyjnych kar pieniężnych]   470 Art. 107i. [Przekazanie Narodowemu Funduszowi Ochrony Zabytków wpływów z administracyjnych kar pieniężnych]   471 Rozdział 11. Przepisy karne   472 Art. 108. [Zniszczenie lub uszkodzenie zabytku]   476 Art. 108a. [Nielegalne wprowadzenie na obszar RP dóbr kultury pochodzących z państw niebędących członkami UE]   478 Art. 109. [Wywóz zabytku bez pozwolenia]   480 Art. 109a. [Fałszerstwo]   481 Art. 109b. [Zbycie falsyfikatu]   481 Art. 109c. [Nielegalne poszukiwanie zabytków]   482 Art. 109c. (uchylony)   482 Art. 109d. [Nielegalne poszukiwanie zabytków przy użyciu urządzeń elektronicznych lub technicznych]   483 Art. 109e. [Prowadzenie poszukiwań przy użyciu urządzeń elektronicznych lub technicznych bez zgłoszenia]   484 Art. 110. [Niedostateczna opieka nad zabytkiem]   485 Art. 111. (uchylony)   486 Art. 112. [Niszczenie parku kulturowego]   486 Art. 113–114. (uchylone)   487 Art. 115. [Obowiązki informacyjne odkrywcy zabytku]   487 Art. 116. [Obowiązki informacyjne odkrywcy zabytku archeologicznego]   488 Art. 116a. [Kara grzywny za niedopełnienie obowiązków związanych ze znalezieniem przedmiotu podczas poszukiwań przy użyciu urządzeń elektronicznych lub technicznych]   490 Art. 116b. [Kara grzywny za niezgłoszenie znalezienia przedmiotów podczas poszukiwań przy użyciu urządzeń elektronicznych lub technicznych]   491 Art. 117. (uchylony)   491 Art. 118. [Prowadzenie prac przy zabytku bez pozwolenia – umieszczanie reklam]   492 Art. 119. (uchylony)   493 Art. 119a. [Brak księgi ewidencyjnej]   493 Art. 120. [Przepisy karne – tryb postępowania]   495 Rozdział 12. Zmiany w przepisach obowiązujących   496 Art. 121. [Zmiany w ustawie o cmentarzach i chowaniu zmarłych]   496 Art. 122. [Zmiany w ustawie o podatku od spadków i darowizn]   496 Art. 123. [Zmiany w ustawie o fundacjach]   496 Art. 124. [Zmiany w ustawie o podatku rolnym]   496 Art. 125. [Zmiany w ustawie – Prawo geodezyjne i kartograficzne]   497 Art. 126. [Zmiany w ustawie o samorządzie gminnym]   497 Art. 127. [Zmiany w ustawie o lasach]   497 Art. 128. [Zmiany w ustawie o ochronie przyrody]   497 Art. 129. [Zmiany w ustawie o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej]   497 Art. 130. [Zmiany w ustawie o autostradach płatnych]   497 Art. 131. [Zmiany w ustawie o ochronie gruntów rolnych i leśnych]   498 Art. 132. [Zmiany w ustawie o muzeach]   498 Art. 133. [Zmiany w ustawie – Prawo o ruchu drogowym]   498 Art. 134. [Zmiany w ustawie o gospodarce nieruchomościami]   498 Art. 135. [Zmiany w ustawie o działach administracji rządowej]   498 Art. 136. [Zmiany w ustawie o samorządzie województwa]   498 Art. 137. [Zmiany w ustawie o samorządzie powiatowym]   499 Art. 138. [Zmiany w ustawie – Prawo ochrony środowiska]   499 Rozdział 13. Przepisy przejściowe i końcowe   500 Art. 139. [Przepis przejściowy]   500 Art. 140. [Utrzymanie w mocy wydanych decyzji]   500 Art. 141. [Utrata uprawnień rzeczoznawcy]   500 Art. 142. [Zabytki rejestrowe i pomniki historii]   500 Art. 143. [Założenie krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków]   501 Art. 144. [Dostosowanie statutów instytucji kultury]   501 Art. 145. (uchylony)   501 Art. 146. [Opracowanie krajowego programu ochrony zabytków i opieki nad zabytkami]   501 Art. 147. [Dostosowanie struktury organizacyjnej państwowej administracji właściwej w sprawach ochrony zabytków i opieki nad zabytkami]   501 Art. 148. [Utrzymanie w mocy przepisów wykonawczych]   502 Art. 149. [Wejście w życie przepisów o restytucji zabytków]   502 Art. 150. [Przepis derogacyjny]   502 Art. 151. [Wejście w życie ustawy]   502 Wykaz aktów normatywnych   505 Wykaz orzecznictwa   510 Bibliografia   522 Opracowania z badań archeologicznych   528