W podręczniku przedstawiono zagadnienia sądowej kontroli administracji stanowiącej instrument gwarantujący zgodne z prawem działanie organów administracji publicznej w stosunkach z podmiotami zewnętrznymi. Szczegółowo omówiono m.in. cechy charakterystyczne sądowych modeli kontroli administracji, ze szczególnym uwzględnieniem modelu mieszanego, oraz zagadnienia postępowania sądowoadministracyjnego. Układ opracowania jest ściśle powiązany z obecnym w polskim systemie prawnym mieszanym modelem sądowej kontroli administracji, w którym wykonują ją zarówno sądy powszechne, jak i sądy administracyjne, zasadnicze znaczenie ma jednak kontrola sprawowana przez sądy administracyjne. Publikacja dzięki syntetycznemu ujęciu problematyki postępowania sądowoadministracyjnego przeznaczona jest głównie dla studentów kierunku prawo oraz administracja, kandydatów na stanowiska urzędnicze w aparacie administracyjnym państwa, urzędników oraz pełnomocników reprezentujących strony w postępowaniach przed sądami administracyjnymi. Dobór omawianych zagadnień został zdeterminowany wyzwaniami, z którymi przychodzi się mierzyć w praktyce pracownikom organów administracji publicznej (rządowej i samorządowej) oraz peł no mocnikom stron w postępowaniach sądowo administracyjnych.

Wykaz skrótów 11 Wstęp 15 CZĘŚĆ PIERWSZA SĄDOWA KONTROLA DZIAŁALNOŚCI ADMINISTRACJI PUBLICZNEJ Rozdział I Modele sądowej kontroli administracji 21 Rozdział II Sądowa kontrola administracji w Polsce 27 1. Władza sądownicza a działalność organów administracji publicznej 27 2. Prawo do sądu a kontrola działalności organów administracji publicznej 29 3. Sądowa kontrola administracji publicznej sprawowana przez sądy administracyjne 31 4. Sądowa kontrola administracji publicznej sprawowana przez sądy powszechne 34 CZĘŚĆ DRUGA SĄDOWA KONTROLA DZIAŁALNOŚCI ADMINISTRACJI PUBLICZNEJ SPRAWOWANA PRZEZ SĄDY ADMINISTRACYJNE Rozdział III Sądy administracyjne 39 1. Organizacja sądów administracyjnych 39 2. Sędziowie sądów administracyjnych 44 Rozdział IV Prawne formy działania administracji publicznej kontrolowane przez sądy administracyjne 50 1. Regulacja właściwości rzeczowej sądów administracyjnych 50 2. Decyzje administracyjne 55 3. Postanowienia 59 4. Inne akty lub czynności z zakresu administracji publicznej 63 5. Interpretacje podatkowe, opinie zabezpieczające i odmowa wydania opinii zabezpieczających 67 6. Akty organów gmin, powiatów, województw oraz związków gmin i związków powiatów 72 7. Akty nadzoru 76 8. Bezczynność organów administracji publicznej i przewlekłe prowadzenie postępowań 79 9. Skargi przewidziane w przepisach szczególnych 83 10. Wyłączenia z właściwości sądów administracyjnych 88 Rozdział V Środki prawne inicjujące kontrolę sądowoadministracyjną 92 1. Charakterystyka środków inicjujących postępowanie sądowoadministracyjne 92 2. Przesłanki dopuszczalności skargi, sprzeciwu i wniosku – informacje podstawowe 98 3. Rygor procesowy stosowany w warunkach niedopuszczalności czynności inicjującej postępowanie sądowoadministracyjne. Środki gwarantujące realizację zasady skargowości 104 Rozdział VI Przesłanki dopuszczalności skargi 113 1. Istnienie przedmiotu zaskarżenia – substrat skargi 113 2. Właściwość sądów administracyjnych, lis pendens, res iudicata – art. 58 § 1 pkt 1 i 4 p.p.s.a. 114 3. Obowiązek uprzedniego wyczerpania środków zaskarżenia na drodze administracyjnej 118 3.1. Ogólny mechanizm pierwszeństwa drogi administracyjnej dekodowany z art. 52 § 1 p.p.s.a. 118 3.2. Fakultatywny charakter wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy 127 3.3. Podsumowanie 138 4. Wymogi formalne i fiskalne skargi 140 4.1. Wymogi formalne 140 4.1.1. Forma skargi, sprzeciwu i wniosku – pisemna lub elektroniczna 145 4.1.2. Wymogi formalno-treściowe skargi 149 4.1.3. Procedura sanowania braków formalnych i treściowych skargi – art. 49, art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. 154 4.2. Wymogi fiskalne 159 5. Termin wniesienia skargi 161 5.1. Informacje ogólne 161 5.2. Miejsce dokonania czynności zaskarżenia a termin zaskarżenia 174 5.3. Konsekwencje procesowe uchybienia terminowi do wniesienia skargi 178 6. Zawisłość sprawy administracyjnej weryfikacyjnej jako przesłanka dopuszczalności skargi na decyzje i postanowienia 181 6.1. Uwagi wprowadzające 181 6.2. Zbieg postępowań w systemie kontroli administracji publicznej 181 6.3. Kategorie zbiegu postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego (zbieg sensu largo) oraz reguły jego eliminowania 196 6.4. Uprzednie wszczęcie postępowania weryfikacyjnego wewnątrzadministracyjnego jako przesłanka zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego (art. 56 p.p.s.a.) 200 7. Pozostałe warunki dopuszczalności skargi 206 7.1. Uwagi wprowadzające 206 7.2. Szczególne przesłanki dopuszczalności skarg określonego rodzaju 207 Rozdział VII Sprzeciw od decyzji wydanej na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. 209 1. Informacje ogólne 209 2. Przesłanki dopuszczalności sprzeciwu od decyzji 216 2.1. Przesłanki dopuszczalności drogi sądowoadministracyjnej dotyczące wyłącznie sprzeciwu 217 2.2. Elementy wspólne dla sprzeciwu z art. 3 § 2a p.p.s.a. oraz skargi w zakresie dopuszczalności postępowania sądowoadministracyjnego 219 2.3. Przesłanki dopuszczalności skargi nieznajdujące zastosowania w postępowaniu inicjowanym sprzeciwem pomimo odesłania z art. 64b § 1 p.p.s.a. 220 Rozdział VIII Wniosek o wszczęcie postępowania sądowoadministracyjnego 225 Rozdział IX Podmioty postępowania sądowoadministracyjnego 234 1. Informacje ogólne 234 2. Legitymacja skargowa 239 2.1. Każdy, kto ma interes prawny w zaskarżeniu zachowania kompetencyjnego organu 240 2.2. Modyfikacje podstaw legitymacji skargowej w przepisach szczególnych 246 2.3. Organizacja społeczna jako skarżąca w postępowaniu sądowoadministracyjnym 255 2.4. Prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich i Rzecznik Praw Dziecka jako skarżący – modyfikacje warunków dopuszczalności uruchomienia sądowej kontroli 260 2.5. Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców 265 3. Legitymacja do wniesienia sprzeciwu od decyzji z art. 138 § 2 k.p.a. 273 4. Podmioty legitymowane do wniesienia wniosku o wszczęcie postępowania sądowoadministracyjnego 278 5. Procesowa pozycja organu administracji publicznej w postępowaniu sądowoadministracyjnym 279 6. Uczestnicy postępowania 281 7. Pełnomocnictwo procesowe 284 Rozdział X Postępowanie sądowoadministracyjne przed organem administracji publicznej 289 1. Skutki prawne wniesienia skargi 289 2. Obowiązek przekazania skargi (sprzeciwu) wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę 295 3. System gwarancji wykonania przez organ administracji publicznej obowiązku przekazania skargi (sprzeciwu) wraz z aktami sprawy 298 4. Instytucja autokontroli w postępowaniu sądowoadministracyjnym 301 4.1. Istota i cel autokontroli 301 4.2. Autokontrola decyzji administracyjnej 303 4.3. Instytucja autokontroli pozostałych form działania lub braku działania kontrolowanych przez sądy administracyjne 310 4.4. Wpływ autokontroli na postępowanie sądowoadministracyjne 312 Rozdział XI Ochrona tymczasowa w postępowaniu sądowoadministracyjnym 313 Rozdział XII Postępowanie przed wojewódzkim sądem administracyjnym 318 1. Posiedzenia sądowe 318 1.1. Regulacje COVID-19 321 2. Zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego 324 3. Terminy w postępowaniu sądowoadministracyjnym 328 3.1. Rodzaje terminów procesowych 328 3.2. Obliczanie terminów w postępowaniu sądowoadministracyjnym 329 3.3. Instytucja przywrócenia terminu 330 4. Doręczenia 333 5. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu jawnym 343 5.1. Posiedzenia jawne 343 5.2. Protokół z posiedzenia jawnego 344 5.3. Przebieg rozprawy 346 6. Postępowanie dowodowe w postępowaniu sądowoadministracyjnym 348 7. Postępowanie uproszczone 349 8. Mediacja w postępowaniu sądowoadministracyjnym 351 8.1. Uwagi ogólne 351 8.2. Uruchomienie, cele i przebieg mediacji 352 8.3. Zakończenie mediacji 355 8.4. Skarga na działania organu podjęte w wyniku mediacji 358 9. Cofnięcie skargi, sprzeciwu, wniosku 360 10. Wszczęcie postępowania wewnątrzadministracyjnego w toku postępowania sądowoadministracyjnego 365 11. Przewlekłość postępowania sądowoadministracyjnego 374 11.1. Informacje ogólne 374 11.2. Aspekty formalne związane z wniesieniem skargi na przewlekłość postępowania sądowego 376 11.3. Rozpatrzenie skargi na przewlekłość postępowania sądowego 377 Rozdział XIII Orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego 379 1. Charakterystyka i rodzaje czynności orzeczniczych sądu oraz referendarza sądowego 379 2. Pojęcie i reguły orzekania przez sąd administracyjny w sprawach sądowoadministracyjnych 382 3. Rodzaje wyroków 389 4. Wyrokowanie i elementy wyroku 400 5. Sprostowanie i uzupełnienie wyroku 404 6. Wydawanie postanowień 406 7. Umorzenie postępowania sądowoadministracyjnego 408 8. Prawomocność orzeczeń sądu administracyjnego 412 Rozdział XIV Środki zaskarżania orzeczeń sądów administracyjnych 417 1. System środków zaskarżania orzeczeń sądów administracyjnych 417 2. Zwyczajne środki zaskarżenia 419 2.1. Skarga kasacyjna 419 2.2. Zażalenie 427 2.3. Pozostałe środki zaskarżenia 430 3. Nadzwyczajne środki zaskarżenia 432 3.1. Skarga o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego 432 3.2. Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia 437 Rozdział XV Koszty postępowania sądowoadministracyjnego 442 1. Pojęcie i rodzaje kosztów postępowania 442 2. Zasady odpowiedzialności za koszty postępowania 443 3. Zwolnienie od kosztów sądowych 446 Rozdział XVI Oddziaływanie orzeczeń sądów administracyjnych na funkcjonowanie administracji publicznej 451 1. Działalność uchwałodawcza Naczelnego Sądu Administracyjnego 451 2. Związanie oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania zawartymi w wyroku 453 3. Wykonywanie orzeczeń sądów administracyjnych 455 Rozdział XVII Prawomocność decyzji a kompetencje weryfikacyjne wewnątrzadministracyjne 460 1. Uwagi wprowadzające 460 2. Obowiązek wykonania wyroku przez organ administracji publicznej 464 3. Decyzja prawomocna jako kategoria łącznikowa na styku drogi sądowoadministracyjnej i administracyjnej 465 4. Rodzaje orzeczeń sądowoadministracyjnych skutkujących nabyciem przez decyzję przymiotu prawomocności sensu stricto 470 5. Zbieg sensu largo drogi sądowoadministracyjnej i trybów wewnątrzadministracyjnych 471 5.1. Wpływ prawomocnego wyroku sądu administracyjnego oddalającego skargę na dopuszczalność stwierdzenia nieważności decyzji 471 5.2. Wpływ prawomocnego wyroku sądu administracyjnego oddalającego skargę na dopuszczalność wznowienia postępowania administracyjnego 477 5.3. Uwagi podsumowujące 479 6. Konsekwencje uchwały NSA (7) z 5.06.2017 r., II GPS 1/17, dla przebiegu zawisłego postępowania w sprawie administracyjnej weryfikacyjnej 480 Bibliografia 485 O Autorach 495