Prawo rzymskie. Przed egzaminem

W opracowaniu zaprezentowano zagadnienia z zakresu prawa rzymskiego w przystępnej formie pytań i odpowiedzi, które najczęściej pojawiają się na egzaminach z tego przedmiotu. Jest to nowoczesny niezbędnik do nauki i powtórki materiału – czytelnik uczy się poprzez zadawanie pytań, formułowanie własnych odpowiedzi, a następnie ich weryfikację z tymi, które znajdują się w książce. Dodatkowo przewodnik zawiera pomocne wyjaśnienia, praktyczne porady i wskazówki, jak uczyć się, żeby się nauczyć, zdać i nie zapomnieć. Publikacja obejmuje ponadto mapy myśli, schematy i tabelki, które również ułatwiają przyswajanie informacji, a także aneksy z objaśnieniami krok po kroku, jak rozwiązywać kazusy z omówieniem najczęstszych błędów. Zastosowanie takiej formy angażuje czytelnika, który aktywnie zdobywa i weryfikuje swoją wiedzę. Informacje zgłębiane za pośrednictwem aktywnej nauki są lepiej zapamiętywane i utrwalane. Publikacja w szczególności przeznaczona jest dla studentów i aplikantów. Będzie ona również pomocna pracownikom naukowym, którzy mogą ją wykorzystać jako materiały do zajęć.

4           Wykaz skrótów 11         Przed nauką 13         Jak się uczyć? 17         Rozdział 1 Historia i tradycja prawa rzymskiego 17         [P]1.1. Historia prawa rzymskiego 17         1.1.1. Prawo publiczne i prywatne 18         1.1.2. Periodyzacja historii prawa rzymskiego 20         1.1.3. Źródła prawa cywilnego 22         1.1.4. Prawo pretorskie 25         1.1.5. Znaczenie ustawy XII Tablic 25         1.1.6. Jurysprudencja jako źródło prawa 26         1.1.7. Szkoły prawnicze i wybitni juryści 33         1.1.8. Codex i kompilacja justyniańska 35         [P]1.2. Tradycja prawa rzymskiego na zachodzie Europy 35         1.2.1. Nauka prawa 35         1.2.1.1. Mos italicus 38         1.2.1.2. Kanonistyka 39         1.2.1.3. Mos gallicus 40         1.2.1.4. Holenderska „jurysprudencja elegancka” 41         1.2.1.5. Prawo natury (prawo Rozumu) 42         1.2.1.6. Usus modernus Pandectarum 43         1.2.1.7. Szkoła Historyczna i pandektystyka 45         1.2.2. Kodyfikacje 46         1.2.2.1. Kodyfikacje prawa natury 47         1.2.2.2. Niemiecki kodeks cywilny 48         Rozdział 2 Kształtowanie i ochrona praw prywatnych 48         [P]2.1. Kształtowanie praw prywatnych 48         2.1.1. Elementy treściowe czynności prawnej 49         2.1.2. Warunek, termin, polecenie 54         2.1.3. Rodzaje czynności prawnych na przykładzie mancypacji i stypulacji 58         2.1.4. Wykładnia czynności prawnych 58         2.1.5. Wady czynności prawnych 59         2.1.6. Skutki czynności prawnych 61         2.1.7. Zastępstwo przy czynnościach prawnych 64         [P]2.2. Ochrona praw prywatnych 64         2.2.1. Pozaprocesowa ochrona praw prywatnych 68         2.2.2. Proces 68         2.2.2.1. Trzy etapy rozwoju procesu rzymskiego 69         2.2.2.2. Podmioty i przebieg postępowania 72         2.2.2.3. Skargi procesowe i budowa formuły procesowej 80         2.2.2.4. Innowacje procesu kognicyjnego 80         2.2.2.5. Zasady procesowe 82         2.2.2.6. Egzekucja majątkowa 83         Rozdział 3 Prawo osobowe 83         [P]3.1. Osoby 83         3.1.1. Status prawny człowieka i zdolność prawna 85         3.1.2. Pozycja w rodzinie i władza ojcowska 89         3.1.3. Obywatelstwo 90         3.1.4. Wolność i niewola 91         3.1.5. Utrata zdolności prawnej 92         3.1.6. Zdolność do czynności prawnych 94         3.1.7. Opieka i kuratela 95         3.1.8. Fundacje i stowarzyszenia 96         [P]3.2. Rodzina agnacyjna i rodzina kognacyjna 97         [P]3.3. Małżeństwo 104      Rozdział 4 Prawo spadkowe 104      [P]4.1. Wartości i zasady prawa spadkowego 108      [P]4.2. Spadek i dziedziczenie 109      [P]4.3. Sukcesja uniwersalna i syngularna 111      [P]4.4. Fideikomisy 113      [P]4.5. Podmioty uczestniczące w dziedziczeniu i ochrona ich praw 116      [P]4.6. Dziedziczenie beztestamentowe 116      4.6.1. Dziedziczenie beztestamentowe według ustawy XII Tablic 118      4.6.2. Dziedziczenie beztestamentowe według edyktu pretorskiego 123      4.6.3. Dziedziczenie według Nowel justyniańskich 127      [P]4.7. Dziedziczenie testamentowe 127      4.7.1. Testament a kodycyl 128      4.7.2. Rodzaje testamentów – forma zewnętrzna 131      4.7.3. Treść testamentu 133      4.7.4. Przykład testamentu 137      4.7.5. Ustanowienie dziedzica 138      4.7.6. Causa Curiana a substytucje testamentowe 139      4.7.7. Fideikomis familijny i substytucja fideikomisarna 140      4.7.8. Legaty 141      4.7.9. Interpretacja testamentu 143      [P]4.8. Darowizny mortis causa 144      [P]4.9. Po śmierci spadkodawcy 144      4.9.1. Dziedziczenie przeciwtestamentowe 144      4.9.2. Przyrost 146      4.9.3. Transmisja 146      4.9.4. Nabycie spadku 150      4.9.5. Przyjąć czy odrzucić spadek? 151      4.9.6. Udział państwa w spadku 153      Rozdział 5 Prawo rzeczowe 153      [P]5.1. Rzecz (res) 158      [P]5.2. Formy władania rzeczą 159      5.2.1. Posiadanie (possessio) 159      5.2.1.1. Zagadnienia ogólne 162      5.2.1.2. Nabycie i utrata posiadania 165      5.2.1.3. Ochrona posiadania 168      5.2.2. Własność 168      5.2.2.1. Zagadnienia ogólne 172      5.2.2.2. Nabycie i utrata własności 175      5.2.2.3. Ochrona własności 176      5.2.2.3.1. Zagadnienia ogólne 177      5.2.2.3.2. Skarga wydobywcza i actio Publiciana 179      5.2.3. Prawa na rzeczy cudzej (iura in re aliena) 181      5.2.3.1. Zagadnienia ogólne 182      5.2.3.2. Służebności gruntowe 184      5.2.3.3. Użytkowanie (ususfructus) 185      5.2.3.4. Emfiteuza i superficies (prawo powierzchni/prawo zabudowy) 186      5.2.3.5. Zastaw 191      Rozdział 6 Prawo zobowiązań 191      [P]6.1. Zagadnienia ogólne 191      6.1.1. Zobowiązanie 192      6.1.2. Źródła zobowiązań 198      6.1.3. Wielość podmiotów w stosunku obligacyjnym 199      6.1.4. Zmiana wierzyciela i dłużnika 201      6.1.5. Umorzenie zobowiązania 206      6.1.6. Zwłoka 208      6.1.7. Odpowiedzialność za wyrządzoną szkodę 209      6.1.7.1. Odpowiedzialność odszkodowawcza z tytułu niewykonania lub nieprawidłowego wykonania umowy (na przykładzie kontraktów bonae fidei) 211      6.1.7.2. Odpowiedzialność odszkodowawcza z tytułu czynu niedozwolonego na przykładzie lex Aquilia 212      6.1.7.3. Odpowiedzialność obiektywna (na zasadzie ryzyka) 214      6.1.8. Reguły odpowiedzialności odszkodowawczej 217      [P]6.2. Zobowiązania umowne 218      6.2.1. Zagadnienia ogólne 220      6.2.1.1. Zagadnienia związane z zawarciem umowy 225      6.2.1.2. Zagadnienia związane z wykonywaniem umowy 226      6.2.1.3. Stypulacja (stipulatio) 227      6.2.1.4. Specyfika działalności gospodarczej w obszarze zobowiązań umownych 229      6.2.2. Zagadnienia szczegółowe 230      6.2.2.1. Kontrakty służące do zbywania i nabywania dóbr 230      6.2.2.1.1. Zagadnienia ogólne 230      6.2.2.1.2. Sprzedaż (emptio venditio) 233      6.2.2.1.3. Darowizna (donatio) 234      6.2.2.2. Kontrakty służące do korzystania z cudzego kapitału lub cudzych dóbr 234      6.2.2.2.1. Zagadnienia ogólne 237      6.2.2.2.2. Pożyczka (mutuum) 238      6.2.2.2.3. Umowa najmu/dzierżawy/o dzieło/o świadczenie usług (locatio conductio) 241      6.2.2.3. Kontrakty służące do korzystania z cudzych usług 246      6.2.2.4. Zobowiązania umowne a szczególne ryzyka żeglugi morskiej 248      6.2.2.5. Umowa służąca organizacji współdziałania i koncentracji kapitału (spółka – societas) 250      6.2.2.6. Umowy służące ustanowieniu zabezpieczenia wierzytelności 253      [P]6.3. Zobowiązania podobne do umownych 253      6.3.1. Bezpodstawne wzbogacenie 255      6.3.2. Prowadzenie cudzych spraw bez zlecenia (negotiorum gestio) 257      [P]6.4. Zobowiązania deliktowe 257      6.4.1. Zagadnienia ogólne 258      6.4.2. Kradzież (furtum) 259      6.4.3. Bezprawne wyrządzenie szkody (damnum iniuria datum) 261      6.4.4. Działanie na szkodę wierzyciela (fraus creditorum) 261      6.4.5. Zniewaga (iniuria) 264      Aneks 1 Jak rozwiązać kazus? 269      Aneks 2 Nieprawidłowe rozwiązanie kazusu 274      Aneks 3 Najważniejsze akty prawne w porządku chronologiczno-tematycznym 278      Bibliografia