Celem pracy jest skonfrontowanie ogólnego modelu wykładni prawa, budowanego w literaturze i najpełniej rozwijanego w praktyce orzeczniczej na gruncie prawa krajowego, z właściwościami wykładni dokonywanej w perspektywie ponadkrajowej. Praca składa się z trzech części. Pierwsza z nich ma charakter wprowadzający i odnosi się do podstawowego i wyjściowego do dalszych rozważań modelu wykładni. Problematyka ta przechodzi w części drugiej i trzeciej w budowanie katalogu podstawowych właściwości szczególnych, w pewnym sensie odrębności w stosunku do powyższego modelu podstawowego, w odniesieniu do wybranych aspektów prawa międzynarodowego i ponadnarodowego. Wybór międzynarodowego prawa praw człowieka oraz prawa Unii Europejskiej jako perspektywy wspomnianej na wstępie konfrontacji wynikał zarówno z możliwości, jakie te działy prawa tworzą dla obserwacji i formułowania twierdzeń na temat wykładni w ogóle, jak też z aktualnej roli prawa międzynarodowego i ponadnarodowego w obrocie prawnym, tak międzynarodowym, jak i krajowym. I właśnie fakt bezpośredniego stosowania i wykładni tego prawa przez sądy krajowe z jednej strony łączy poszczególne aspekty ujęte w trzech częściach pracy, natomiast z drugiej - wskazuje na odrębności metodologii wykładni, jakie winny być uwzględniane przez sądy krajowe stosujące i interpretujące prawo unijne i międzynarodowe prawo praw człowieka, nie tylko w obliczu odmiennych sposobów uregulowań normatywnych, ale także roli orzecznictwa sądowego w tych działach prawa.

Objaśnienia skrótów 8 Wprowadzenie 9 Leszek Leszczyński – Część I. Wykładnia prawa – model ogólny 11 1. Prawo i jego wykładnia 13 1.1. Wykładnia ogólna a wykładnia operatywna. Rodzaje wykładni 13 1.2. Cechy wykładni operatywnej 15 1.3. Walidacyjno−derywacyjne ujęcie wykładni 16 2. Podmioty wykładni operatywnej 19 2.1. Sądy a organy administracji. Wykładnia a typy stosowania prawa 19 2.2. Rodzaje sądów. Sądy krajowe i ponadnarodowe 22 2.3. Formy komunikacji między podmiotami dokonującymi wykładni 23 3. Proces wykładni operatywnej 25 3.1. Przedmiot wykładni i sytuacja interpretacyjna 25 3.2. Rodzaje reguł i ich funkcje w procesie wykładni 27 3.3. Kolejność zastosowania reguł w ramach wykładni operatywnej 29 4. Argumenty walidacyjne wykładni 31 4.1. Argumentacja walidacyjna w wykładni oraz rodzaje źródeł rekonstrukcji 31 4.2. Przepisy jako argumenty walidacyjne. Rodzaje przepisów i ich zastosowań 34 4.3. Precedensy i kryteria otwarte jako argumenty walidacyjne 36 5. Reguły językowe wykładni prawa 38 5.1. Miejsce reguł językowych w wykładni 38 5.2. Rola argumentów semantycznych 40 5.3. Rola argumentów syntaktycznych 43 6. Reguły systemowe wykładni prawa 45 6.1. Miejsce reguł systemowych w wykładni 45 6.2. Rola reguł systemowo−strukturalnych 46 6.3. Rola argumentów systemowo−aksjologicznych 50 7. Reguły celowościowe i funkcjonalne wykładni prawa 53 7.1. Miejsce reguł celowościowych i funkcjonalnych w wykładni 53 7.2. Reguły celowościowe wykładni 55 7.3. Reguły funkcjonalne wykładni 57 8. Kryteria aksjologii otwartej w wykładni prawa 60 8.1. Rodzaje zastosowań kryteriów aksjologii otwartej w wykładni prawa 60 8.2. Rekonstrukcja treści kryterium otwartego 61 8.3. Reguły aksjologii otwartej w rekonstrukcji normatywnej podstawy decyzji 64 9. Inne decyzje (precedensy) w wykładni prawa a prawotwórstwo sądowe 67 9.1. Rekonstrukcja normy z innej decyzji stosowania prawa 67 9.2. Precedens w rekonstrukcji normatywnej podstawy decyzji 69 9.3. Wykładnia a problem prawotwórstwa sądowego 72 10. Czynniki różnicujące model wykładni prawa 75 10.1. Właściwości kultury prawnej 76 10.2. Rodzaj gałęzi prawa i typ procesu decyzyjnego 77 10.3. Właściwości społecznego otoczenia prawa 81 Bartosz Liżewski – Część II. Wykładnia Europejskiej Konwencji Praw Człowieka 85 1. Międzynarodowe prawo praw człowieka i jego wykładnia 87 1.1. Ogólna charakterystyka systemu międzynarodowego prawa praw człowieka 87 1.2. Koncepcja wykładni i źródła prawa w międzynarodowym prawie praw człowieka 90 2. Podmioty wykładni operatywnej 93 2.1. Sądy a organy administracji. Wykładnia a typy stosowania prawa 93 2.2. Sądy krajowe a sądy międzynarodowe 96 2.3. Aspekty komunikacji „międzypodmiotowej”, rola doktryny 98 3. Proces wykładni operatywnej Europejskiej Konwencji Praw Człowieka 101 3.1. Przedmiot wykładni i sytuacja interpretacyjna 101 3.2. Rodzaje reguł wykładni i ich funkcje w procesie wykładni 106 3.3. Kolejność zastosowania reguł w ramach wykładni operatywnej 108 4. Argumenty walidacyjne wykładni 109 4.1. Argumentacja walidacyjna w wykładni oraz rodzaje źródeł rekonstrukcji 109 4.2. Przepisy jako argumenty walidacyjne. Rodzaje przepisów, rodzaje zastosowań 111 4.3. Precedensy i kryteria otwarte jako argumenty walidacyjne 113 5. Reguły językowe wykładni prawa 115 5.1. Miejsce reguł językowych w wykładni 115 5.2. Rola reguł semantycznych (klaryfikacja znaczeń) 118 5.3. Rola argumentów syntaktycznych 124 6. Reguły systemowe wykładni prawa 126 6.1. Miejsce reguł systemowych w wykładni 126 6.2. Rola reguł systemowo−strukturalnych 128 6.3. Rola argumentów systemowo−aksjologicznych 132 7. Reguły celowościowe i funkcjonalne wykładni prawa 135 7.1. Miejsce reguł celowościowych i funkcjonalnych w wykładni 135 7.2. Reguły celowościowe wykładni 136 7.3. Reguły funkcjonalne wykładni 138 8. Kryteria aksjologii otwartej w wykładni prawa 140 8.1. Rodzaje zastosowań kryteriów aksjologii otwartej w wykładni prawa 140 8.2. Rekonstrukcja treści kryterium otwartego 142 8.3. Reguły aksjologii otwartej w rekonstrukcji normatywnej podstawy decyzji 144 9. Inne decyzje (precedensy) w wykładni prawa a prawotwórstwo sądowe 147 9.1. Wyroki ETPC jako źródło rekonstrukcji normy 147 9.2. Precedens w rekonstrukcji normatywnej podstawy decyzji 149 9.3. Wykładnia a problem prawotwórstwa sądowego 152 10. Czynniki różnicujące model wykładni prawa 154 10.1. Właściwości kultury prawnej 154 10.2. Rodzaj gałęzi prawa i typ procesu decyzyjnego 156 10.3. Cechy społecznego otoczenia prawa 158 Anna Kalisz – Część III. Wykładnia prawa Unii Europejskiej 161 1. Prawo Unii Europejskiej i jego wykładnia 163 1.1. Pojęcie prawa ponadnarodowego, prawa europejskiego i prawa Unii Europejskiej 163 1.2. Adekwatna koncepcja wykładni w prawie Unii Europejskiej 167 2. Podmioty dokonujące wykładni 169 2.1. Sądy a organy administracji. Wykładnia a typy stosowania prawa 169 2.2. Rodzaje sądów. Sądy krajowe a sądy ponadnarodowe 169 2.3. Formy komunikacji między sądami w ramach UE 173 3. Proces wykładni prawa 177 3.1. Przedmiot wykładni i sytuacja interpretacyjna 177 3.2. Rodzaje reguł wykładni i ich funkcje w procesie wykładni 181 3.3. Kolejność zastosowania reguł w ramach wykładni operatywnej 182 4. Argumenty walidacyjne wykładni 184 4.1. Argumentacja walidacyjna w wykładni oraz rodzaje źródeł rekonstrukcji 184 4.2. Przepisy prawa jako argumenty walidacyjne 187 4.3. Precedensy i kryteria otwarte jako argumenty walidacyjne 192 5. Reguły językowe wykładni 195 5.1. Miejsce reguł językowych w wykładni 195 5.2. Rola argumentów semantycznych i syntaktycznych 197 5.3. Czynniki wzmacniające pozajęzykową wykładnię prawa unijnego 198 6. Reguły systemowe wykładni 201 6.1. Miejsce reguł systemowych w wykładni 201 6.2. Rola reguł systemowo−strukturalnych 204 6.3. Rola argumentów systemowo−aksjologicznych 208 7. Reguły celowościowe i funkcjonalne wykładni 209 7.1. Miejsce reguł celowościowych i funkcjonalnych w wykładni 209 7.2. Reguły celowościowe wykładni 211 7.3. Reguły funkcjonalne wykładni 213 8. Wykładnia aksjologiczna i kryteria aksjologii otwartej w wykładni 215 8.1. Interpretacyjne argumenty aksjologiczne a kryteria aksjologii otwartej w wykładni prawa 215 8.2. Źródła i wykładnia kryteriów aksjologii otwartej w prawie unijnym 216 9. Precedensy w wykładni prawa UE a prawotwórstwo sądowe 221 9.1. Rekonstrukcja normy z innej decyzji stosowania prawa 221 9.2. Orzecznictwo TSUE w rekonstrukcji normatywnej podstawy decyzji 221 9.3. Wykładnia a problem prawotwórstwa sądowego 223 10. Czynniki różnicowania właściwości modelowych wykładni 225 10.1. Czynniki dywersyfikujące i ich wpływ na wybór koncepcji wykładni prawa UE 225 10.2. Właściwości kultury prawnej, materii regulowanej oraz społecznego otoczenia prawa 226 10.3. Podsumowanie rozważań dotyczących interpretacji prawa UE 227