Książka stanowi kompleksowe opracowanie zagadnień dotyczących prawa miejscowego w polskim porządku prawnym. W publikacji omówiono m.in.: podstawy prawne aktów prawa miejscowego i ich pozycję w hierarchii źródeł prawa, cechy aktów prawa miejscowego, ich rodzaje oraz warunki legalności, procedurę stanowienia prawa miejscowego oraz wymogi techniki prawodawczej, skutki niezgodności z prawem aktów prawa miejscowego oraz bezczynności prawodawczej, zasady sprawowania nadzoru i sądowej kontroli nad prawem miejscowym. W książce przystępnie wyjaśniono, opierając się na ustaleniach doktryny i aktualnym orzecznictwie sądów administracyjnych, zawiłości procedury stanowienia aktów prawa miejscowego oraz wskazano najczęściej popełniane błędy dotyczące m.in.: rodzaju podstaw prawnych oraz zakresu samodzielności prawotwórczej w stanowieniu prawa miejscowego, właściwości podmiotów wyposażonych w kompetencje prawotwórcze, wymogów procedury uchwałodawczej, opiniowania i uzgadniania oraz techniki prawodawczej. Trzecie wydanie książki zmieniono w stosunku do poprzedniego, zmodyfikowano układ tekstu i kolejność analizowanych zagadnień, dzięki czemu wywód jest bardziej przejrzysty. Zaktualizowano stan normatywny, a także wzbogacono tekst o najnowsze orzecznictwo polskich sądów administracyjnych i dorobek doktryny. Adresaci: Publikacja przeznaczona jest dla praktyków prawa, doradców podatkowych, pracowników administracji, wykładowców akademickich oraz studentów wydziałów prawa i administracji oraz wydziałów ekonomicznych.

Wykaz skrótów |str. 13 Słowo wstępne |str. 19 Rozdział I Ewolucja zasad stanowienia prawa miejscowego w polskim porządku prawnym |str. 21 1. Pojęcia podstawowe |str. 21 2. Prawo miejscowe w regulacjach międzywojennych |str. 24 3. Prawo miejscowe po 1945 r. |str. 25 4. Prawo miejscowe po reformie z 1990 r. |str. 30 5. Prawo miejscowe po wejściu w życie Konstytucji RP z 1997 r. i reformie ustrojowej państwa z lat 1998–1999 |str. 31 Rozdział II Akty prawa miejscowego a system źródeł prawa |str. 33 1. Definicja legalna aktów prawa miejscowego |str. 33 2. Konstytucyjny system źródeł prawa |str. 38 2.1. Konstytucyjna koncepcja prawa i jego źródeł |str. 38 2.2. Konstytucyjny system źródeł prawa |str. 42 2.3. Cechy źródeł prawa powszechnie obowiązującego i aktów podustawowych |str. 45 3. System źródeł prawa administracyjnego |str. 47 3.1. Pojęcie prawa administracyjnego |str. 47 3.2. Cechy charakterystyczne źródeł prawa administracyjnego |str. 48 3.2.1. Brak kompleksowej kodyfikacji |str. 48 3.2.2. Wielość form |str. 49 3.2.3. Niejednolitość materii |str. 49 3.2.4. Zmienność |str. 50 3.2.5. Stanowienie źródeł prawa przez samą administrację |str. 50 3.2.6. Występowanie ewenementu lokalnego |str. 51 3.2.7. Hierarchiczność |str. 51 3.3. Doktrynalne pojęcie źródeł prawa administracyjnego oraz ich systematyzacji |str. 51 3.4. Rodzaje źródeł prawa administracyjnego |str. 53 3.4.1. Źródła prawa powszechnie obowiązującego |str. 54 3.4.2. Źródła prawa wewnętrznego |str. 59 3.4.3. Tak zwane niezorganizowane źródła prawa administracyjnego |str. 61 Rozdział III Akty prawa miejscowego a podstawowe zasady ustrojowe |str. 65 1. Akty prawa miejscowego a zasada podziału i równowagi władz |str. 65 2. Przyczyny powierzenia kompetencji stanowienia prawa powszechnie obowiązującego organom terenowym |str. 68 3. Akty prawa miejscowego a zasada państwa unitarnego i jednolitość systemu prawa |str. 71 4. Akty prawa miejscowego a akty stosowania prawa (formy działania administracji publicznej sensu stricto) |str. 73 5. Akty prawa miejscowego a hierarchia źródeł prawa |str. 75 6. Zakres mocy wiążącej aktów prawa miejscowego |str. 79 6.1. Związanie adresatów (obywateli) prawem miejscowym |str. 79 6.2. Związanie organów administracji publicznej prawem miejscowym |str. 80 6.3. Zakres związania sędziów treścią prawa miejscowego |str. 82 Rozdział IV Cechy podstawowe aktów prawa miejscowego |str. 85 1. Kompetencja i delegacja do stanowienia prawa miejscowego |str. 86 2. Normatywny charakter aktów prawa miejscowego |str. 86 3. Abstrakcyjny i generalny charakter aktów prawa miejscowego |str. 88 4. Powszechny charakter aktów prawa miejscowego |str. 91 5. Ograniczony terytorialnie zasięg działania aktów prawa miejscowego |str. 95 6. Lokalny charakter spraw regulowanych aktami prawa miejscowego |str. 96 7. Wykonawczy charakter aktów prawa miejscowego |str. 97 8.Brak możliwości samodzielnego regulowania aktem prawa miejscowego spraw należących do „materii ustawowej” |str. 99 Rozdział V Podstawa prawna stanowienia aktów prawa miejscowego |str. 103   1. Upoważnienie konstytucyjne i ustawowe (kompetencja i delegacja) |str. 103 2. Upoważnienia zawarte w aktach ponadustawowych |str. 108 3. Zakaz upoważnień podustawowych |str. 109 4. Zakaz subdelegacji kompetencji prawotwórczych |str. 1105 5. Rodzaje upoważnień ustawowych |str. 112 5.1. Szczegółowe upoważnienie ustawowe |str. 112 5.1.1. Istota |str. 112 5.1.2. Minimalna treść |str. 113 5.2. Upoważnienie o charakterze generalnym |str. 115 5.2.1. Istota |str. 115 5.2.2. Minimalna treść |str. 115 5.2.3. Przykłady |str. 116 6. Upoważnienie do stanowienia prawa miejscowego a upoważnienie do stanowienia rozporządzeń |str. 117 7. Obligatoryjne i fakultatywne stanowienie prawa miejscowego |str. 119 Rozdział VI Podmioty wyposażone w kompetencje do stanowienia prawa miejscowego |str. 123 1. Wojewoda i organy administracji niezespolonej |str. 123 2. Znaczenie pojęcia „organy samorządu terytorialnego” |str. 124 3. Organy stanowiące jednostek samorządu terytorialnego |str. 126 4. Organy wykonawcze jednostek samorządu terytorialnego |str. 128 5. Niedopuszczalność stanowienia prawa miejscowego przez przewodniczącego zarządu jednostki samorządu terytorialnego |str. 132 6. Podmiot zastępujący organy samorządu terytorialnego (komisarz rządowy, osoba wyznaczona przez Prezesa Rady Ministrów) |str. 134 7. Organ nadzoru nad samorządem terytorialnym |str. 138 8. Niedopuszczalność stanowienia prawa miejscowego w drodze referendum lokalnego |str. 139 9. Przeniesienie kompetencji do stanowienia prawa miejscowego w drodze porozumienia |str. 146 10. Kompetencje prawotwórcze związku komunalnego |str. 151 11. Niedopuszczalność stanowienia prawa miejscowego przez stowarzyszenia i inne prywatnoprawne formy współdziałania |str. 154 Rozdział VII Rodzaje aktów prawa miejscowego |str. 157   1. Kryteria podziału |str. 157 2. Prawo miejscowe samorządu terytorialnego |str. 159 2.1. Istota samorządu terytorialnego – założenia ustrojowe |str. 160 2.2. Państwowy charakter samorządowych aktów prawa miejscowego |str. 162 2.3. Pierwotne i wtórne źródło pochodzenia uprawnień prawotwórczych samorządu |str. 163 2.4. Brak generalnej klauzuli autonomii prawodawczej samorządu terytorialnego |str. 164 2.5. Prawotwórstwo samorządowe a zasada pomocniczości |str. 167 2.6. Prawotwórstwo samorządu terytorialnego a charakter jego zadań |str. 168 2.7. Podstawowe kierunki prawotwórczej działalności organów samorządu terytorialnego |str. 169 2.8. Ryzyko odwracania pierwszeństwa legislacji samorządowej |str. 170 2.9. Samorządowe akty prawa miejscowego stanowione „zastępczo” przez organy nadzoru |str. 172 2.9.1. Zarządzenia zastępcze organów nadzoru w sprawach własnych samorządu |str. 172 2.9.2. Zarządzenia zastępcze organów nadzoru w sprawach zleconych i powierzonych samorządowi |str. 177 2.9.3. Zastępcze stanowienie przez organy nadzoru samorządowego prawa miejscowego nakazane przez sąd |str. 179 3. Prawo miejscowe administracji rządowej |str. 180 4. Akty prawa miejscowego o charakterze wykonawczym |str. 182 4.1. Konstrukcja upoważnień ustawowych i zakres związania ich granicami |str. 182 4.2. Przykłady upoważnień ustawowych |str. 184 5. Akty prawa miejscowego o charakterze porządkowym |str. 191 5.1. Konstrukcja upoważnienia ustawowego |str. 191 5.2. Przesłanki |str. 193 5.2.1. Przesłanka prawna |str. 194 5.2.2. Przesłanka faktyczna |str. 196 5.2.3. Przesłanka terytorialna |str. 199 5.3. Grzywna |str. 199 5.4. Zakaz interpretacji rozszerzającej |str. 200 6. Samorządowe akty prawa miejscowego o charakterze ustrojowo-organizacyjnym |str. 201 6.1. Statut |str. 204 6.1.1. Powszechność obowiązywania |str. 205 6.1.2. Samoistny charakter |str. 206 6.1.3. Ograniczenie samoistności statutu |str. 210 6.1.4. Statut a inne akty prawa miejscowego |str. 211 6.2. Akty normujące zasady zarządu mieniem jednostki samorządowej |str. 213 6.3. Akty normujące zasady i tryb korzystania z obiektów i urządzeń użyteczności publicznej jednostek samorządu terytorialnego |str. 215 7. Charakter prawny aktów planowania |str. 216 8. Charakter prawny uchwał budżetowych |str. 223 9. Równorzędność hierarchiczna poszczególnych rodzajów aktów prawa miejscowego |str. 224 Rozdział VIII Procedura stanowienia aktów prawa miejscowego |str. 227 1. Formy prawne aktów prawa miejscowego |str. 227 1.1. Rozporządzenia i zarządzenia wojewody i organów administracji niezespolonej |str. 228 1.2. Uchwały organów stanowiących samorządu terytorialnego |str. 229 1.3. Uchwały zarządów jednostek samorządu terytorialnego |str. 230 1.4. Zarządzenia wójta (burmistrza, prezydenta miasta) |str. 231 1.5. Uchwały zgromadzenia związku komunalnego i jego zarządu |str. 232 1.6. Akty prawa miejscowego stanowione przez osobę zastępującą organy jednostek samorządu terytorialnego |str. 232 1.7. Zarządzenia zastępcze organu nadzoru |str. 233 2. Wymogi proceduralne aktów prawa miejscowego |str. 233 2.1. Wymogi ogólne |str. 233 2.2. Wymogi wynikające z przepisów szczególnych |str. 234 2.2.1. Zaopiniowanie |str. 234 2.2.2. Uzgodnienie |str. 238 2.2.3. Konsultacje |str. 239 2.2.4. Wspólne stanowienie prawa miejscowego |str. 240 2.3. Wymogi techniki prawodawczej |str. 240 2.4. Inne wymogi formalne |str. 251 3. Procedura uchwałodawcza |str. 253 3.1. Pojęcia: inicjatywa uchwałodawcza, wniosek o podjęcie uchwały, przygotowanie projektu uchwały |str. 253 3.2. Inicjatywa uchwałodawcza |str. 254 3.3. Przedłożenie i przygotowanie projektu uchwały |str. 256 3.4. Zwołanie sesji i umieszczenie projektu uchwały w porządku obrad ... 259 3.5. Przygotowanie sesji |str. 261 3.6. Zasada jawności sesji |str. 262 3.7. Procedura sesyjna |str. 262 3.8. Podjęcie uchwały |str. 264 3.8.1. Zasady ogólne |str. 264 3.8.2. Wyjątki od zasad ogólnych |str. 267 3.9. Podpisanie uchwały |str. 268 4. Publikacja aktów prawa miejscowego |str. 269 4.1. Ogłoszenie w wojewódzkim dzienniku urzędowym |str. 269 4.2. Ogłoszenie w drodze obwieszczeń, a także w sposób zwyczajowo przyjęty na danym terenie lub w środkach masowego przekazu |str. 272 4.3. Obowiązek informowania o obowiązującym prawie miejscowym |str. 275 4.4. Fikcja powszechnej znajomości prawa a prawo miejscowe |str. 277 4.5. Termin wejścia w życie aktów prawa miejscowego |str. 278 4.6. Zasada nieretroaktywności aktów prawa miejscowego |str. 280 5. Warunki skuteczności prawa miejscowego |str. 282 Rozdział IX Kontrola aktów prawa miejscowego |str. 285 1.System kontroli prawa miejscowego – założenia ogólne |str. 285 2. Kontrola innych niż prawo miejscowe powszechnie obowiązujących źródeł prawa – aspekt porównawczy |str. 288 2.1. Organy sprawujące kontrolę |str. 288 2.2. Tryb |str. 289 2.3. Kryteria |str. 289 2.4. Rodzaje rozstrzygnięć |str. 290 2.5. Termin |str. 291 3. Kontrola samorządowego prawa miejscowego przez organy nadzoru |str. 291 3.1. Tryb |str. 292 3.2. Kryteria |str. 294 3.3. Rodzaje rozstrzygnięć |str. 294 3.4. Termin |str. 298 4. Kontrola prawa miejscowego administracji rządowej przez organy nadzoru |str. 299 4.1. Tryb |str. 300 4.2. Kryteria |str. 301 4.3. Rodzaje rozstrzygnięć |str. 302 4.4. Termin |str. 303 5. Kontrola legalności prawa miejscowego przez sądy administracyjne |str. 304 5.1. Podstawy prawne |str. 304 5.2. Przedmiot zaskarżenia |str. 304 5.3. Tryb |str. 307 5.3.1. Tryb bezpośredni |str. 308 5.3.2. Tryb pośredni – skargi jednostek samorządu terytorialnego na akty nadzoru |str. 324 5.3.3. Skargi na bezczynność prawotwórczą |str. 327 5.4. Wstrzymanie wykonania |str. 333 5.5. Rodzaje i zakres rozstrzygnięć |str. 335 5.6. Termin |str. 337 5.7. Kryteria kontroli i przedmiot ochrony sądowej |str. 339 6. Kontrola konstytucyjności prawa miejscowego |str. 341 6.1. Podmiot uprawniony i tryb kontroli konstytucyjności prawa miejscowego |str. 341 6.2. Skarga konstytucyjna |str. 342 6.2.1. Dopuszczalność skargi konstytucyjnej na akt prawa miejscowego |str. 342 6.2.2. Skarga konstytucyjna a skarga „powszechna” |str. 344 6.3. Instytucja pytań prawnych |str. 348 7. Inne formy kontroli aktów prawa miejscowego |str. 349 8. Ocena systemu kontroli prawa miejscowego |str. 353 Rozdział X Przesłanki i skutki utraty mocy obowiązującej aktu prawa miejscowego|str. 357   1. Skutki nieprzestrzegania prawa miejscowego |str. 357 2. Przesłanki utraty mocy obowiązującej aktów prawa miejscowego |str. 358 2.1. Klauzule derogacyjne niezależne od wadliwości aktu |str. 358 2.2. Klauzule derogacyjne będące skutkiem normatywnej wadliwości aktu |str. 359 2.3. Przekroczenie granic upoważnień ustawowych |str. 360 2.3.1. Nałożenie obowiązków lub ograniczeń nieprzewidzianych w ustawie |str. 360 2.3.2. Sprzeczność z celem ustawy |str. 363 2.3.3. Wprowadzanie procedur nieprzewidzianych ustawą |str. 364 2.3.4. Obchodzenie obowiązków lub ograniczeń ustawy |str. 365 2.3.5. Wprowadzanie kar grzywny |str. 365 2.3.6. Powtórzenie treści ustawy |str. 366 2.3.7. Brak przesłanki prawnej do wydania przepisu porządkowego – dublowanie regulacji ustawowych |str. 367 2.3.8. Brak przesłanki faktycznej do wydania przepisu porządkowego |str. 369 2.3.9. Sprzeczność z celem przepisów porządkowych |str. 370 2.3.10. Pominięcia prawodawcze |str. 370 2.4. Wygaśnięcie |str. 371 2.4.1. Przesłanki faktyczne powodujące wygaśnięcie |str. 371 2.4.2. Uchylenie lub zmiana podstawy prawnej |str. 373 2.5. Faktyczne wygaśnięcie na skutek zniesienia odpowiedzialności za niewykonanie aktu prawa miejscowego |str. 376 2.6. Akty pozorne |str. 377 3. Wpływ utraty mocy obowiązującej aktu prawa miejscowego na rozstrzygnięcia indywidualne wydane na jego podstawie |str. 377 3.1. Skutki orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego |str. 378 3.2. Skutki stwierdzenia nieważności przez sąd administracyjny |str. 379 3.3. Skutki stwierdzenia nieważności przez organ nadzoru |str. 381 3.4. Skutki uchylenia przez organ nadzoru |str. 381 3.5. Wniosek |str. 382 4. Odpowiedzialność odszkodowawcza z tytułu normatywnej bezprawności |str. 382 Bibliografia |str. 389  