Prawo karne. Część ogólna

W podręczniku omówiono zagadnienia dotyczące tzw. części ogólnej prawa karnego obejmujące m.in. naukę o czynie zabronionym, karze, środkach karnych, kompensacyjnych, zabezpieczających i innych środkach reakcji karnej. Opracowanie prezentuje dane statystyczne z zakresu przestępczości, polityki kryminalnej i penitencjarystyki oraz liczne przykłady z orzecznictwa Sądu Najwyższego i sądów apelacyjnych. Każdy rozdział podręcznika zawiera pytania i polecenia kontrolne, które pozwalają na weryfikację stopnia opanowania materiału oraz na lepsze przygotowanie się do kolokwiów i egzaminów. W celu ułatwienia nauki wprowadzono piktogramy pomagające w odnalezieniu istotnych fragmentów oraz numery boczne umożliwiające szybkie odszukanie w tekście pojęć z indeksów. Adresaci:Publikacja jest przeznaczona przede wszystkim dla studentów prawa, administracji, kryminologii, kryminalistyki, a także naukowców i nauczycieli akademickich prowadzących wykłady i ćwiczenia z prawa karnego. Będzie również przydatna sędziom, adwokatom, prokuratorom oraz aplikantom tych zawodów.

Wykaz skrótów | str. 15 Od autora | str. 19 Część pierwsza ZAGADNIENIA WSTĘPNE I NAUKA O USTAWIE KARNEJ Rozdział I Pojęcie i podział prawa karnego | str. 23 1. Uwagi ogólne | str. 24 2. Prawo karne materialne | str. 27 3. Prawo karne procesowe | str. 28 4. Prawo karne wykonawcze | str. 29 5. Prawo karne skarbowe | str. 30 6. Prawo karne wojskowe | str. 31 7. Prawo karne nieletnich dewiantów | str. 32 8. Prawo karne krajowe i międzynarodowe | str. 33 9. Prawo karne wykroczeń | str. 36 Rozdział II Nauka prawa karnego oraz nauki pokrewne i pomocnicze | str. 40 1. Szkoły, kierunki i ich przedstawiciele | str. 40 1.1. Kierunek legalistyczno -racjonalistyczny oświecenia | str. 41 1.2. Szkoła klasyczna | str. 44 1.3. Szkoła pozytywna | str. 45 1.4. Szkoła socjologiczna | str. 48 1.5. Normatywizm | str. 50 1.6. Ruch obrony społecznej | str. 50 1.6.1. Kierunek radykalny (subiektywny) | str. 51 1.6.2. Kierunek umiarkowany (nowa obrona społeczna) | str. 53 1.7. Neoklasycyzm, nieinterwencja, kryminologia radykalna, abolicjonizm i restorative justice | str. 54 1.8. Ekonomiczna analiza prawa karnego | str. 57 2. Polska nauka prawa karnego | str. 59 3. Nauki pokrewne i pomocnicze | str. 66 3.1. Kryminologia | str. 68 3.2. Penologia | str. 71 3.3. Wiktymologia | str. 72 3.4. Penitencjarystyka | str. 74 3.5. Polityka kryminalna | str. 75 3.6. Kryminalistyka | str. 76 3.7. Medycyna sądowa | str. 77 3.8. Psychiatria sądowa | str. 78 Rozdział III Cele i funkcje prawa karnego | str. 80 1. Uwagi ogólne | str. 80 2. Ochrona dóbr prawnych | str. 81 3. Zapobieganie (prewencja przeciwprzestępcza) | str. 81 4. Zaspokojenie społecznego poczucia sprawiedliwości | str. 82 5. Poprawa (resocjalizacja) i wychowanie | str. 83 6. Kompensacja i restytucja | str. 84 7. Pozostałe funkcje | str. 88 Rozdział IV Uwarunkowania historyczne i tendencje rozwojowe prawa karnego | str. 90 1. Od zemsty krwawej do całkowitego upaństwowienia | str. 90 1.1. Zemsta krwawa | str. 91 1.2. Odwet (zasada talionu) | str. 92 1.3. Okup (system kompozycji) | str. 94 1.4. System proporcjonalności i upaństwowienie kary | str. 96 2. Zagadnienia kryminalizacji i dekryminalizacji | str. 97 3. Problematyka związków prawa karnego materialnego z moralnością, religią, polityką i zróżnicowaniem kulturowym społeczeństwa | str. 102 Rozdział V Podstawowe zasady prawa karnego | str. 113 1. Uwagi ogólne | str. 113 2. Zasada praworządności | str. 114 2.1. Nullum delictum sine lege poenali | str. 114 2.2. Nulla sanctio sine lege | str. 116 3. Zasada sprawiedliwości | str. 117 4. Zasada humanizmu | str. 120 5. Zasada subsydiarności | str. 123 6. Zasada czynu | str. 125 7. Zasada społecznej szkodliwości | str. 126 8. Zasada winy | str. 127 9. Zasada indywidualizacji odpowiedzialności | str. 128 10. In dubio pro reo | str. 129 11. Nulla sanctio sine iudicio | str. 130 12. Zasada stałości i pewności prawnej | str. 130 Rozdział VI Źródła polskiego prawa karnego | str. 132 1. Uwagi ogólne | str. 132 2. Zwyczaj i prawo zwyczajowe | str. 135 3. Akty normatywne | str. 136 4. Judykatura | str. 137 5. Doktryna | str. 139 6. Elementy dawnego i współczesnego polskiego prawa karnego | str. 141 6.1. Kodeksy | str. 141 6.2. Ustawy szczególne | str. 147 6.3. Umowy międzynarodowe | str. 149 Rozdział VII Budowa i rodzaje zakazów karnych | str. 153 1. Uwagi ogólne | str. 153 2. Metoda nazwowa i opisowa (zdaniowa) | str. 154 3. Dyspozycje pojedyncze (proste) i złożone | str. 155 4. Dyspozycje kazuistyczne, syntetyczne i kauczukowe | str. 157 5. Dyspozycje zupełne i niezupełne | str. 158 6. Zagrożenia karne bezwzględnie i względnie określone | str. 160 7. Zagrożenia karne jedno- i wielorodzajowe | str. 163 Rozdział VIII Stosowanie przepisów ustawy karnej | str. 166 1. Uwagi ogólne | str. 166 2. Wykładnia i jej rodzaje | str. 167 3. Analogia | str. 172 Rozdział IX Zakres obowiązywania i zastosowania polskiej ustawy karnej | str. 176 1. Obowiązywanie ustawy | str. 176 2. Zmiana ustawy. Zakres temporalny | str. 176 3. Czas popełnienia czynu zabronionego | str. 186 4. Miejsce popełnienia czynu zabronionego | str. 189 5. Zasada terytorialności | str. 190 6. Odpowiedzialność za czyny zabronione popełnione za granicą | str. 194 6.1. Zasada obywatelstwa (narodowości podmiotowej) | str. 199 6.2. Zasady przedmiotowe | str. 203 6.3. Zasada represji wszechświatowej | str. 204 7. Immunitety | str. 206 8. Azyl i ekstradycja | str. 212 Rozdział X Przesłanki przestępności czynu i odpowiedzialności karnej | str. 219 1. Struktura i defi nicja przestępstwa oraz wykroczenia | str. 219 2. Rodzaje odpowiedzialności karnej i system sankcji | str. 224 3. Problematyka obywatelskiego nieposłuszeństwa | str. 228 Część druga NAUKA O CZYNIE ZABRONIONYM Rozdział XI Czyn | str. 235 1. Uwagi ogólne | str. 235 2. Teorie kauzalne | str. 237 3. Teoria fi nalna | str. 238 4. Teorie socjologiczne | str. 239 5. Problematyka psychicznego uwarunkowania czynu | str. 240 6. Problematyka odpowiedzialności karnej podmiotów zbiorowych (kolektywnych) | str. 243 7. Podsumowanie | str. 250 Rozdział XII Pojęcie i znaczenie związku przyczynowego | str. 252 1. Uwagi ogólne | str. 253 2. Teorie indywidualizujące | str. 253 3. Teoria ekwiwalencji (równowartości warunków) i koncepcja obiektywnego przypisania | str. 254 4. Teoria adekwancji (przeciętnej przyczynowości) | str. 257 5. Teoria relewancji | str. 258 6. Problematyka przyczynowości zaniechania | str. 259 7. Wnioski | str. 261 Rozdział XIII Kryminalna bezprawność czynu | str. 263 1. Rodzaje bezprawności | str. 264 2. Wyróżnianie zbrodni, występków i wykroczeń | str. 268 Rozdział XIV Znamiona typów czynów zabronionych | str. 273 1. Ustawowa typizacja czynów zabronionych | str. 273 2. Podział znamion | str. 275 3. Teoria znamion negatywnych | str. 279 Rozdział XV Klasyfikacja przestępstw i wykroczeń | str. 281 1. Czyny powszechne (ogólnosprawcze) i indywidualne (właściwe i niewłaściwe) | str. 281 2. Czyny skutkowe (materialne) i bezskutkowe (formalne) | str. 283 3. Przestępstwa kierunkowe | str. 284 4. Typ podstawowy (ogólny) i typy szczególne (uprzywilejowane i kwalifikowane) | str. 284 5. Czyny naruszające dobra prawne (naruszenia) lub zagrażające im (zagrożenia) | str. 285 6. Czyny zagrożenia konkretnego i zagrożenia abstrakcyjnego | str. 286 7. Przestępstwa podobne | str. 286 8. Tryb ścigania | str. 289 9. Problematyka przestępstw pospolitych i politycznych | str. 294 10. Czyny o charakterze chuligańskim | str. 296 Rozdział XVI Kontratypy | str. 300 1. Uwagi ogólne | str. 300 2. Defi nicja i skutki karnoprawne | str. 302 3. Rodzaje kontratypów | str. 306 4. Przekroczenie kontratypu | str. 315 5. Problematyka nadużycia kontratypu | str. 315 6. Obrona konieczna | str. 316 7. Stan wyższej konieczności | str. 325 8. Eksperyment (dozwolone ryzyko) | str. 329 9. Rozkaz | str. 331 10. Ostateczna potrzeba | str. 332 11. Dozwolona samopomoc | str. 333 12. Działanie w granicach uprawnień lub obowiązków | str. 334 13. Zgoda pokrzywdzonego | str. 334 14. Świadczenia zdrowotne | str. 340 14.1. Sterylizacja (pozbawienie zdolności płodzenia) | str. 343 14.2. Chirurgiczna zmiana płci | str. 344 14.3. Transplantacja (pobieranie i przeszczepianie komórek, tkanek i narządów) | str. 345 15. Zabiegi kosmetyczne | str. 348 16. Ryzyko sportowe | str. 350 17. Karcenie wychowawcze małoletnich | str. 351 18. Pozostałe kontratypy | str. 354 18.1. Działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego | str. 354 18.2. Przerwanie ciąży | str. 355 18.3. Wyłączenie przestępności zniesławienia | str. 361 18.4. Śmigus -dyngus | str. 362 18.5. Prima aprilis | str. 364 18.6. Sobótki | str. 367 18.7. Topienie Marzanny | str. 368 18.8. Napiwki | str. 369 18.9. Zwyczajowe dowody wdzięczności | str. 369 18.10. Prawo do obrony | str. 370 Rozdział XVII Społeczna szkodliwość czynu | str. 373 1. Uwagi ogólne | str. 374 2. Dobro prawne i przedmiot przestępstwa (ochrony, zamachu) | str. 377 3. Obiektywna antyspołeczność | str. 385 4. Stopniowanie i wyłączenie społecznej szkodliwości | str. 386 Rozdział XVIII Zawinienie i jego przesłanki | str. 390 1. Teorie winy | str. 391 2. Tak zwane formy winy (umyślności i nieumyślności) | str. 393 3. Wina kombinowana | str. 400 4. Dorosłość | str. 401 5. Okoliczności wyłączające i redukujące zawinienie | str. 405 5.1. Niepoczytalność | str. 405 5.2. Poczytalność ograniczona | str. 409 5.3. Stany nietrzeźwości i odurzenia | str. 409 5.4. Stan wyższej konieczności | str. 413 5.5. Błąd | str. 415 5.5.1. Pojęcie i rodzaje | str. 415 5.5.2. Błąd co do okoliczności faktycznych | str. 416 5.5.3. Błąd co do okoliczności wyłączających bezprawność lub zawinienie | str. 417 5.5.4. Nieświadomość i urojenie bezprawności | str. 419 5.5.5. Problematyka błędu co do społecznej szkodliwości czynu | str. 421 5.6. Przymus i pozostałe okoliczności | str. 421 Rozdział XIX Formy stadialne i postacie zjawiskowe czynu zabronionego | str. 423 1. Dokonanie | str. 425 2. Usiłowanie | str. 426 2.1. Uwagi ogólne | str. 426 2.2. Usiłowanie nieudolne | str. 428 2.3. Czynny żal | str. 431 3. Przygotowanie | str. 434 4. Odmiany sprawstwa | str. 435 5. Podżeganie | str. 441 6. Pomocnictwo | str. 442 7. Odpowiedzialność współdziałających i prowokatora | str. 444 Rozdział XX Wielość przepisów ustawy i wielość czynów zabronionych | str. 448 1. Pozorny (pomijalny) zbieg przepisów ustawy | str. 449 1.1. Zasady usuwania pozornego zbiegu przepisów | str. 449 1.1.1. Zasada specjalności | str. 449 1.1.2. Zasada konsumpcji | str. 450 1.1.3. Zasada subsydiarności | str. 450 2. Realny zbieg przepisów ustawy i jego konsekwencje | str. 451 2.1. Zbieg kumulatywny | str. 452 2.2. Zbieg eliminacyjny | str. 454 2.3. Problematyka tzw. idealnego (jednoczynowego) zbiegu przestępstw | str. 455 3. Pozorny (pomijalny) zbieg przestępstw | str. 455 3.1. Przestępstwa o wieloczynowo (zbiorowo) określonych znamionach | str. 456 3.2. Przestępstwa wieloodmianowe, dwuaktowe i złożone | str. 456 3.3. Przestępstwa współukarane | str. 457 3.4. Przestępstwo trwałe | str. 458 4. Realny zbieg przestępstw i jego konsekwencje | str. 459 4.1. Zbieg przestępstw | str. 459 4.2. Łączenie kar i środków karnych | str. 460 4.3. Orzekanie kary łącznej | str. 464 5. Problematyka przestępstwa ciągłego | str. 466 5.1. Tak zwane przestępstwo ciągłe | str. 466 5.2. Ciąg przestępstw | str. 469 5.3. Czyn ciągły | str. 470 5.4. Przestępstwo ratalne | str. 472 Część trzecia NAUKA O ŚRODKACH REAKCJI KARNEJ Rozdział XXI Teorie karne | str. 477 1. Uwagi ogólne | str. 477 2. Teorie absolutne | str. 481 3. Teorie względne | str. 488 4. Teorie eklektyczne | str. 494 Rozdział XXII Kary | str. 497 1. Uwagi ogólne | str. 497 2. Nagana | str. 502 3. Grzywna i problematyka kar majątkowych | str. 503 4. Ograniczenie wolności | str. 508 5. Areszt i areszt wojskowy | str. 512 6. Pozbawienie wolności | str. 513 7. Problematyka długoterminowego pozbawienia wolności | str. 530 8. Dożywotnie pozbawienie wolności | str. 533 9. Problematyka kar najsurowszych | str. 536 Rozdział XXIII Środki karne | str. 544 1. Uwagi ogólne | str. 544 2. Środki karne stosowane powszechnie | str. 546 2.1. Pozbawienie praw publicznych | str. 546 2.2. Zakaz zajmowania określonego stanowiska, wykonywania określonego zawodu lub prowadzenia określonej działalności gospodarczej | str. 547 2.3. Zakaz prowadzenia działalności związanej z wychowaniem, leczeniem, edukacją małoletnich lub opieką nad nimi | str. 548 2.4. Zakaz przebywania w określonych środowiskach lub miejscach, kontaktowania się z określonymi osobami, zbliżania się do określonych osób lub opuszczania określonego miejsca pobytu bez zgody sądu | str. 549 2.5. Zakaz wstępu na imprezę masową | str. 549 2.6. Zakaz wstępu do ośrodków gier i uczestnictwa w grach hazardowych | str. 550 2.7. Nakaz okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym | str. 551 2.8. Zakaz prowadzenia pojazdów | str. 551 2.9. Świadczenie pieniężne | str. 553 2.10. Podanie wyroku do publicznej wiadomości | str. 554 3. Środki karne stosowane wobec żołnierzy | str. 555 3.1. Wydalenie z zawodowej służby wojskowej | str. 555 3.2. Degradacja i problematyka obniżenia stopnia wojskowego | str. 556 4. Pozostałe środki | str. 556 4.1. Zawiadomienie sądu rodzinnego (art. 43c k.k.) | str. 556 4.2. Odstąpienie od wymierzenia kary | str. 557 4.3. Środki stosowane w stosunku do sprawcy wykroczenia | str. 558 Rozdział XXIV Przepadek i środki kompensacyjne | str. 559 1. Uwagi ogólne | str. 559 2. Przepadek (przedmiotów, korzyści majątkowych i przedsiębiorstwa) | str. 560 3. Obowiązek naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę | str. 564 4. Nawiązka | str. 566 Rozdział XXV Środki probacyjne | str. 570 1. Uwagi ogólne | str. 570 2. Warunkowe umorzenie postępowania karnego | str. 572 3. Warunkowe zawieszenie wykonania kary | str. 575 4. Warunkowe przedterminowe zwolnienie | str. 579 Rozdział XXVI Środki zabezpieczające | str. 584 1. Uwagi ogólne, pochodzenie, klasyfi kacja | str. 584 2. Katalog środków zabezpieczających i zasady ich stosowania | str. 588 3. Środki o charakterze leczniczym i rehabilitacyjnym | str. 590 4. Środki o charakterze administracyjnym (nieleczniczym) | str. 592 Rozdział XXVII Środki zwalczania recydywy, przestępczości zawodowej i zorganizowanej oraz terroryzmu | str. 594 1. Środki związane z powrotem do przestępstwa | str. 594 2. Pojęcie i zwalczanie przestępczości zawodowej | str. 598 3. Pojęcie i zwalczanie przestępczości zorganizowanej | str. 599 4. Pojęcie i zwalczanie przestępstw o charakterze terrorystycznym | str. 601 Rozdział XXVIII Zasady i dyrektywy wymiaru kar oraz innych środków reakcji karnej | str. 604 1. Problematyka ustawowego wymiaru kary | str. 604 2. Zasady sądowego wymiaru kary | str. 605 3. Dyrektywy ogólne i szczególne | str. 607 4. Wymiar kar i środków karnych nieletnim i młodocianym | str. 610 5. Okoliczności łagodzące i obciążające | str. 611 6. Problematyka tzw. średniego wymiaru kary | str. 613 7. Nadzwyczajne obostrzenie kary | str. 615 8. Nadzwyczajne złagodzenie kary | str. 616 9. Problematyka wielości podstaw nadzwyczajnego złagodzenia lub obostrzenia kary | str. 618 Rozdział XXIX Środki wychowawcze oraz środek poprawczy | str. 621 1. Przesłanki stosowania | str. 622 1.1. Przejawy demoralizacji | str. 622 1.2. Czyn karalny | str. 623 2. Rodzaje środków wychowawczych | str. 624 3. Zakład poprawczy | str. 625 Rozdział XXX Wyłączenie i redukcja reakcji karnej | str. 630 1. Abolicja | str. 630 2. Amnestia | str. 631 3. Ułaskawienie | str. 632 4. Przedawnienie | str. 637 5. Zatarcie skazania | str. 642 Wykaz literatury podstawowej | str. 649 Spis tablic | str. 653 Skorowidz rzeczowy | str. 655 Indeks osób | str. 673