Prawo prasowe

Podręcznik Prawo prasowe zawiera omówienie najważniejszych zagadnień z zakresu prawa prasowego, analizowanych łącznie z przykładami z orzecznictwa sądów polskich oraz Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Zaprezentowano w nim aktualne problemy prawne związane m.in. z: naruszeniem prawa w Internecie, ochroną danych osobowych w działalności prasowej, wolnością prasy, prawem do krytyki prasowej. Autorzy wyjaśniają w przystępnej i komunikatywnej formie często zawiłe i trudne zagadnienia. Książka, oprócz wskazania poglądów wielu znanych przedstawicieli polskiej doktryny, zawiera również liczne wskazówki o charakterze praktycznym poczynione w oparciu o bogate przykłady z orzecznictwa sądów polskich oraz Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, co pomaga w rozwiązywaniu problemów dotyczących stosowania prawa prasowego. Zrozumienie poszczególnych zagadnień ułatwia zastosowanie bogatej szaty graficznej, na którą składają się liczne grafy, tabele, rysunki oraz przykłady z praktyki orzeczniczej. Nowoczesna konstrukcja podręcznika, łącząca zagadnienia teoretyczne z przykładami z praktyki orzeczniczej sądów polskich i europejskich, ułatwi zrozumienie i pomoże w rozwiązaniu problemów prawnych z prawa prasowego. Adresaci:Publikacja przeznaczona jest dla studentów takich kierunków, jak: prawo, dziennikarstwo, administracja, bezpieczeństwo, politologia, pedagogika, kulturoznawstwo i inne. Zainteresuje również praktyków, tzn.: dziennikarzy, rzeczników prasowych, wydawców, producentów oraz radców prawnych i adwokatów specjalizujących się w prawie prasowym.

Wykaz skrótów ....................................................................................................................13 Od Autorów ..........................................................................................................................17 Rozdział I Historia prawa prasowego w Polsce. Podstawowe pojęcia z zakresu prawa prasowego .................................................................................................................19 1. Źródła prawa ..................................................................................................................19 2. Prawo prasowe w ujęciu historycznym ......................................................................19 3. Charakterystyka ustawy – Prawo prasowe ...............................................................23 4. Pojęcie prasy ...................................................................................................................25 5. Dzienniki i czasopisma ............................................................................................... 28 6. Materiał prasowy ......................................................................................................... 30 7. Dziennikarz, redaktor, redaktor naczelny, wydawca ..............................................32 8. Wymogi dotyczące redaktora naczelnego .................................................................36 9. Oznaczanie materiałów prasowych ............................................................................38 10. Internet a prasa ..............................................................................................................38 11. Ćwiczenia ...................................................................................................................... 43 12. Literatura ....................................................................................................................... 43 13. Wybrane orzecznictwo sądowe .................................................................................. 44 Rozdział II Wolność prasy i jej ograniczenia .................................................................................... 46 1. Źródła prawa ................................................................................................................. 46 2. Pojęcie wolności prasy ................................................................................................. 46 3. Funkcje prasy .................................................................................................................49 4. Podmiot, przedmiot i forma wypowiedzi .................................................................52 5. Wypowiedzi prasowe podlegające ochronie .............................................................55 6. Wypowiedzi prasowe niepodlegające ochronie ...................................................... 56 7. Ograniczenia wolności prasy ......................................................................................57 8. Literatura ........................................................................................................................61 9. Wybrane orzecznictwo sądowe ...................................................................................636 Spis treści Rozdział III Rejestracja dzienników i czasopism. Tytuł prasowy i jego ochrona ........................65 1. Źródła prawa ..................................................................................................................65 2. Zasady dotyczące rejestracji dziennika lub czasopisma ..........................................65 3. Postępowanie w sprawie rejestracji dziennika lub czasopisma ...............................................................................................................67 3.1. Wniosek o rejestrację ........................................................................................... 68 3.2. Rozstrzygnięcia organu rejestracyjnego ............................................................69 3.2.1. Postanowienie o wpisie dziennika lub czasopisma do rejestru ...........69 3.2.2. Postanowienie o odmowie rejestracji dziennika lub czasopisma .......71 4. Prawo do tytułu prasowego .........................................................................................74 5. Ochrona prawna tytułu prasowego ........................................................................... 77 5.1. Tytuł prasowy jako dobro osobiste .....................................................................78 5.2. Tytuł prasowy jako przedmiot ochrony prawa autorskiego ...........................78 5.3. Tytuł prasowy jako znak towarowy ....................................................................79 5.4. Ochrona tytułu prasowego na podstawie przepisów ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji ...................................................................................... 80 6. Zawieszenie wydawania dziennika lub czasopisma ................................................81 7. Utrata ważności rejestracji dziennika lub czasopisma ............................................82 8. Ćwiczenia .......................................................................................................................83 9. Literatura ........................................................................................................................83 10. Wybrane orzecznictwo sądowe .................................................................................. 84 Rozdział IV Prawo prasy do informacji ............................................................................................... 86 1. Źródła prawa ................................................................................................................. 86 2. Prawo do informacji w Konstytucji RP .................................................................... 86 3. Pojęcie informacji publicznej ......................................................................................89 4. Zakres podmiotowy prawa do informacji .................................................................95 5. Zakres prawa do informacji publicznej .....................................................................97 5.1. Prawo do uzyskania informacji publicznej .......................................................97 5.2. Prawo wglądu do dokumentów urzędowych ................................................. 100 5.3. Dostęp do posiedzeń organów władzy publicznej ..........................................101 6. Podmioty zobowiązane do udostępniania informacji publicznej .......................102 7. Sposoby udostępniania informacji publicznych .....................................................104 7.1. Ogłaszanie informacji publicznych w Biuletynie Informacji Publicznej .........................................................................................106 7.2. Jawność posiedzeń kolegialnych organów władzy publicznej ......................108 7.3. Umieszczanie informacji publicznych w centralnym repozytorium informacji publicznych .......................................................................................109 7.4. Inne sposoby udostępniania informacji publicznej .......................................110 8. Udostępnianie informacji publicznej na wniosek ..................................................111 8.1. Rozstrzygnięcia organów administracji publicznej .......................................1157 Spis treści 8.1.1. Udostępnienie informacji publicznej – decyzja administracyjna czy czynność materialno-techniczna ....................................................115 8.1.2. Decyzja o odmowie udostępnienia informacji publicznej .................117 8.1.3. Decyzja o umorzeniu postępowania o udostępnienie informacji publicznej ..................................................................................................117 8.2. Środki prawne przysługujące w razie odmowy udostępnienia informacji publicznej ..........................................................................................119 9. Ćwiczenia .....................................................................................................................121 10. Literatura ..................................................................................................................... 122 11. Wybrane orzecznictwo sądowe ................................................................................ 124 Rozdział V Ograniczenia dostępu prasy do informacji publicznej ............................................ 126 1. Źródła prawa ............................................................................................................... 126 2. Ograniczenie prawa do informacji w świetle Konstytucji RP ............................. 126 3. Ograniczenie prawa do informacji w ustawie o dostępie do informacji publicznej .....................................................................................................................127 3.1. Ochrona informacji niejawnych ...................................................................... 128 3.2. Ochrona tajemnicy ustawowo chronionej .......................................................132 3.3. Ochrona prywatności osoby fizycznej .............................................................133 3.4. Ochrona tajemnicy przedsiębiorcy ...................................................................136 4. Ograniczenia prawa do informacji w prawie prasowym ......................................138 5. Ćwiczenia .....................................................................................................................142 6. Literatura ......................................................................................................................142 7. Wybrane orzecznictwo sądowe .................................................................................143 Rozdział VI Działalność prasy a ochrona danych osobowych .......................................................145 1. Źródła prawa ................................................................................................................145 2. Pojęcie danych osobowych ........................................................................................146 2.1. Przedmiot i podmiot prawa do ochrony danych osobowych .......................147 2.2. Szczególne kategorie danych osobowych ....................................................... 150 3. Prawo do ochrony danych osobowych a prawo do prywatności .........................152 3.1. Gwarancje konstytucyjne prawa do ochrony danych osobowych ...............153 3.2. Gwarancje ustawowe prawa do ochrony danych osobowych .......................155 4. Ograniczenia stosowania ustawy o ochronie danych osobowych do działalności prasy ..................................................................................................155 4.1. Klauzula prasowa ............................................................................................... 156 4.2. Zakres przedmiotowy i podmiotowy wyjątku dziennikarskiego ................157 5. Prawo do ochrony danych osobowych osób pełniących funkcje publiczne ......161 6. Ćwiczenia .....................................................................................................................162 7. Literatura ......................................................................................................................163 8. Wybrane orzecznictwo sądowe .................................................................................1648 Spis treści Rozdział VII Podstawowe obowiązki dziennikarzy...........................................................................166 1. Źródła prawa ................................................................................................................166 2. Obowiązki dziennikarzy............................................................................................166 3. Obowiązek publikowania prawdziwych informacji ..............................................167 4. Obowiązek służby społeczeństwu i państwu..........................................................171 5. Obowiązek postępowania zgodnie z etyką zawodową ..........................................173 6. Obowiązek działania zgodnie z zasadami współżycia społecznego ...................176 7. Obowiązek szczególnej staranności dziennikarza .................................................178 7.1. Szczególna staranność na etapie zbierania materiałów prasowych .............180 7.2. Szczególna staranność na etapie wykorzystania materiałów prasowych ........................................................................................183 8. Obowiązek rzetelności dziennikarskiej ...................................................................186 9. Obowiązek ochrony dóbr osobistych .......................................................................189 10. Obowiązek dbałości o poprawność języka ..............................................................192 11. Obowiązki wynikające z działalności reklamowej ................................................194 11.1. Reklamy i ogłoszenia .........................................................................................196 11.2.Odmowa opublikowania reklamy i ogłoszenia ............................................. 199 12. Obowiązek autoryzacji dosłownie cytowanej wypowiedzi ................................. 200 13. Ćwiczenia .................................................................................................................... 204 14. Literatura ..................................................................................................................... 205 15. Wybrane orzecznictwo sądowe ................................................................................ 207 Rozdział VIII Obowiązek zachowania tajemnicy dziennikarskiej ................................................. 209 1. Źródła prawa ............................................................................................................... 209 2. Pojęcie tajemnicy dziennikarskiej ........................................................................... 209 3. Treść tajemnicy dziennikarskiej ...............................................................................214 3.1. Zakres przedmiotowy tajemnicy dziennikarskiej ..........................................214 3.2. Zakres podmiotowy tajemnicy dziennikarskiej .............................................215 4. Zwolnienie z obowiązku zachowania tajemnicy dziennikarskiej .......................217 5. Ochrona źródeł informacji ....................................................................................... 224 6. Ćwiczenia .................................................................................................................... 226 7. Literatura ..................................................................................................................... 226 8. Wybrane orzecznictwo sądowe ................................................................................ 227 Rozdział IX Naruszenie dóbr osobistych osób publicznych przez media. Mowa nienawiści .............................................................................................................. 229 1. Źródła prawa ............................................................................................................... 229 2. Pojęcie dóbr osobistych ............................................................................................. 229 3. Dobra osobiste najczęściej naruszane przez prasę .................................................232 4. Cześć (godność i dobre imię) ....................................................................................2339 Spis treści 4.1. Naruszenie dobrego imienia w działalności dziennikarskiej ...................... 234 4.2. Naruszenie godności osobistej w działalności dziennikarskiej .................. 236 5. Prywatność ................................................................................................................. 238 5.1. Pojęcie prawa do prywatności .......................................................................... 238 5.2. Naruszenie prawa do prywatności w działalności dziennikarskiej ........... 241 5.3. Dopuszczalność ujawnienia informacji z życia prywatnego osób prowadzących działalność publiczną .............................................................. 243 6. Wizerunek ................................................................................................................... 246 6.1. Rozpowszechnianie wizerunku osób powszechnie znanych ...................... 247 6.2. Wizerunek jako element większej całości .......................................................252 7. Prawnokarna ochrona czci ........................................................................................253 7.1. Zniesławienie .......................................................................................................255 7.2. Znieważenie .........................................................................................................257 8. Ochrona dóbr osobistych polityków w kampaniach wyborczych .......................259 9. Mowa nienawiści .........................................................................................................261 9.1. Mowa nienawiści w aktach prawa międzynarodowego ............................... 265 9.2. Mowa nienawiści w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka .................................................................................................. 266 9.3. Mowa nienawiści w orzecznictwie sądów polskich ...................................... 269 10. Ćwiczenia .....................................................................................................................270 11. Literatura ......................................................................................................................271 12. Wybrane orzecznictwo sądowe .................................................................................275 Rozdział X Sprawozdawczość sądowa a ochrona danych osobowych i wizerunku uczestników postępowań sądowych ..............................................................................279 1. Źródła prawa ................................................................................................................279 2. Dziennikarstwo śledcze .............................................................................................279 2.1. Dziennikarstwo śledcze a obowiązek zawiadomienia o przestępstwie .......279 2.2. „Dziennikarskie gromadzenie dowodów” a postępowanie karne .............. 280 2.3. Prowokacja dziennikarska ................................................................................ 280 3. Dostęp dziennikarzy do akt sprawy........................................................................ 283 3.1. Postępowanie przygotowawcze ........................................................................ 283 3.2. Postępowanie karne ........................................................................................... 285 3.3. Postępowanie cywilne ....................................................................................... 286 4. Utrwalanie przez media przebiegu rozpraw sądowych ....................................... 287 5. Ujawnianie wizerunku i innych danych osobowych oskarżonego oraz innych osób uczestniczących w procesie sądowym ..................................... 290 5.1. Ujawnianie wizerunku i innych danych osobowych osób wykonujących działalność publiczną ......................................................293 5.2. Uchylenie zakazu publikowania wizerunku i innych danych osobowych ............................................................................................. 29410 Spis treści 6. Wypowiadanie opinii w mediach co do rozstrzygnięć sądowych (przedsądy) ................................................................................................................. 297 7. Ćwiczenia .....................................................................................................................301 8. Literatura ..................................................................................................................... 302 9. Wybrane orzecznictwo sądowe ................................................................................ 304 Rozdział XI Granice dozwolonej krytyki prasowej działalności osób pełniących funkcje publiczne ............................................................................................................. 306 1. Źródła prawa ............................................................................................................... 306 2. Pojęcie i źródła unormowania krytyki prasowej .................................................. 306 3. Przedmiot krytyki prasowej ..................................................................................... 309 4. Rodzaje krytyki prasowej ..........................................................................................310 4.1. Krytyka naukowa ................................................................................................313 4.2. Krytyka społeczno-polityczna ..........................................................................314 4.3. Krytyka artystyczna............................................................................................316 5. Struktura wypowiedzi krytycznej ............................................................................317 6. Kryteria legalności wypowiedzi krytycznej ...........................................................319 6.1. Wypowiedź krytyczna w sferze faktów ...........................................................319 6.2. Wypowiedź krytyczna w sferze ocen .............................................................. 322 7. Granice dozwolonej krytyki prasowej w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka .............................................................327 7.1. Rozszerzone granice krytyki prasowej ze względu na podmiot prawa do krytyki ................................................................................................ 328 7.2. Rozszerzone granice krytyki prasowej ze względu na przedmiot prawa do krytyki .................................................................................................330 8. Granice dozwolonej krytyki prasowej działalności osób pełniących funkcje publiczne w świetle polskiej doktryny i judykatury ................................332 9. Prawo prasy do satyry i karykatury a ochrona dobrego imienia osób publicznych .........................................................................................................338 9.1. Satyra.....................................................................................................................338 9.2. Karykatura .......................................................................................................... 341 10. Ćwiczenia..................................................................................................................... 343 11. Literatura ..................................................................................................................... 344 12. Wybrane orzecznictwo sądowe ................................................................................ 346 Rozdział XII Sprostowanie prasowe ..................................................................................................... 348 1. Źródła prawa ............................................................................................................... 348 2. Modele sprostowań .................................................................................................... 348 3. Pojęcie i istota sprostowania ..................................................................................... 350 4. Wymogi formalne sprostowania ..............................................................................355 5. Termin i forma opublikowania sprostowania ........................................................35811 Spis treści 6. Odmowa publikacji sprostowania ............................................................................359 7. Dochodzenie roszczeń o opublikowanie sprostowania ....................................... 364 8. Ćwiczenia .................................................................................................................... 369 9. Literatura ......................................................................................................................370 10. Wybrane orzecznictwo sądowe .................................................................................371 Rozdział XIII Odpowiedzialność cywilna i karna prasy ....................................................................374 1. Źródła prawa ................................................................................................................374 2. Odpowiedzialność cywilna .......................................................................................374 2.1. Roszczenia niemajątkowe ..................................................................................374 2.2. Roszczenia majątkowe ........................................................................................379 3. Krąg osób odpowiedzialnych za treść materiałów prasowych............................ 382 4. Postępowanie cywilne w sprawach prasowych ..................................................... 387 5. Okoliczności wyłączające odpowiedzialność mediów ......................................... 390 5.1. Działanie w ramach porządku prawnego ....................................................... 390 5.2. Zgoda uprawnionego ..........................................................................................391 5.3. Działanie w interesie publicznym .....................................................................393 6. Przestępstwa prasowe ................................................................................................ 396 6.1. Przestępstwa prasowe właściwe ....................................................................... 397 6.1.1. Przestępstwa przeciwko warunkom wydawania dziennika lub czasopisma ...................................................................... 398 6.1.2. Przestępstwa naruszające obowiązek lub zakaz publikacji określonych materiałów prasowych albo zakaz ujawniania określonych informacji........................................................................... 398 6.1.3. Rozpowszechnianie materiału prasowego objętego przepadkiem lub prasy zabezpieczonej jako dowód rzeczowy .........401 6.2. Przestępstwa prasowe niewłaściwe .................................................................. 402 6.3. Przestępstwa przeciwko wolności prasy ......................................................... 403 6.4. Odpowiedzialność za nieumyślne dopuszczenie do opublikowania materiału prasowego zawierającego znamiona przestępstwa z art. 37a pr. pras. ............................................................................................... 404 7. Sankcje karne.............................................................................................................. 405 8. Właściwość sądu w sprawach karnych ................................................................... 406 9. Wykroczenie prasowe ................................................................................................410 10. Ćwiczenia .....................................................................................................................410 11. Literatura ......................................................................................................................411 12. Wybrane orzecznictwo sądowe .................................................................................412 Ustawa z 26.01.1984 r. – Prawo prasowe ......................................................................415 Załącznik nr 1. Kodeks Etyki Dziennikarskiej Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich .........................................................................43112 Załącznik nr 2. Dziennikarski Kodeks Obyczajowy (Kodeks Etyki Dziennikarzy) ............................................................ 434 Załącznik nr 3. Karta etyczna mediów ........................................................................ 437 Załącznik nr 4. Dziennikarski Kodeks Obyczajowy .................................................. 439 Skorowidz rzeczowy ........................................................................................................ 443