Służebności gruntowe według kodeksu cywilnego

W książce przedstawiono pogłębioną analizę charakteru prawnego i konstrukcji służebności gruntowych, problematykę posiadania, nabywania (w tym wskutek zasiedzenia) służebności, zagadnienie kształtowania oraz zmiany ich treści, wykonywania i ochrony. Instytucja służebności gruntowych pełni ważne społeczno-gospodarcze funkcje. Niewłaściwa konfiguracja gruntów, brak dostępu do drogi publicznej, źródeł wody, energii itd. mogą być niwelowane przez odpowiednie postaci służebności. Adresaci: Publikacja jest przeznaczona dla teoretyków prawa, studentów kierunków prawniczych oraz dla praktyków zajmujących się problematyką służebności gruntowych, dla których może mieć szczególne znaczenie między innymi pogłębiona analiza orzecznictwa Sądu Najwyższego. "Monografia Michała Warcińskiego wypełnia istotną lukę na rynku wydawniczym. W literaturze cywilistycznej problematyka służebności gruntowych nie doczekała się w okresie ostatnich kilkudziesięciu lat pogłębionego i całościowego opracowania (...). Istotną zaletą ujęcia proponowanego przez autora jest umiejętność wiązania skomplikowanych niekiedy wątków teoretycznych ze znaczeniem praktycznym analizowanych interpretacji. Autor posługuje się licznymi przykładami, które pozwalają śledzić dobrze prowadzony wywód i uruchamiać wyobraźnię czytelnika. Jednocześnie warto zaznaczyć, że odwoływanie się do wymiaru praktycznego analizy nie uszczupla wartości klarownej i precyzyjnej analizy teoretycznej". Prof. zw. dr hab. Marek Safjan

Wykaz skrótów str. 13 Wprowadzenie str. 19 Rozdział I Pojęcie służebności gruntowej str. 25 1. Uwagi ogólne str. 25 2. Rys historyczny str. 28 2.1. Służebności gruntowe w prawie rzymskim str. 28 2.2. Instytucja "wolności" w Polsce przedrozbiorowej str. 34 2.3. Służebności gruntowe w dzielnicy rosyjskiej str. 40 2.3.1. Regulacje na terytorium Królestwa Polskiego str. 40 2.3.2. Regulacje na tzw. Ziemiach Zabranych str. 57 2.4. Służebności gruntowe w dzielnicy niemieckiej str. 60 2.5. Służebności gruntowe w dzielnicy austriackiej str. 64 2.6. Projekty prawa rzeczowego II RP oraz dekret - Prawo rzeczowe z 1946 r. str. 72 2.7. Służebności gruntowe w projektach kodeksu cywilnego str. 77 3. Charakter prawny służebności gruntowej str. 78 3.1. Istota ograniczenia własności str. 78 3.2. Prawo bezwzględne str. 82 3.3. Prawo bezpośrednie str. 87 3.4. Prawo związane str. 88 3.5. Część składowa str. 91 3.6. Prawo bezterminowe str. 98 3.7. Prawo niepodzielne str. 103 3.7.1. Uwagi ogólne str. 103 3.7.2. Podmiot str. 104 3.7.3. Przedmiot str. 108 3.7.4. Treść str. 112 Rozdział II Celowość służebności gruntowej str. 115 1. Uwagi ogólne str. 115 2. Cel a struktura prawa podmiotowego str. 116 3. Legalność celu str. 118 4. Obiektywność celu str. 120 5. Bezpośredniość celu str. 129 6. Osiągalność celu str. 131 7. Trwałość realizacji celu str. 134 8. Środki realizacji celu str. 135 Rozdział III Posiadanie służebności gruntowych str. 137 1. Pojęcie i funkcja str. 137 2. Rys historyczny str. 141 3. Posiadanie według art. 352 k.c. str. 150 3.1. Charakter posiadania str. 150 3.2. Posiadanie służebności gruntowych czynnych oraz biernych str. 158 4. Prekarium str. 161 5. Nabycie i utrata posiadania str. 165 5.1. Nabycie pierwotne str. 165 5.2. Nabycie pochodne str. 166 5.3. Dziedziczenie str. 168 5.4. Utrata str. 173 Rozdział IV Nabycie służebności gruntowych str. 175 1. Uwagi ogólne str. 175 2. Umowa str. 175 2.1. Charakter prawny str. 175 2.2. Celowość służebności gruntowej str. 191 2.3. Warunek lub termin str. 194 2.4. Forma str. 196 3. Zasiedzenie str. 197 3.1. Uwagi ogólne str. 197 3.2. Posiadanie według art. 292 k.c. str. 200 3.2.1. Posiadanie służebności gruntowej czynnej str. 200 3.2.2. Urządzenie trwałe i widoczne str. 204 3.2.2.1. Uwagi ogólne str. 204 3.2.2.2. Pojęcie urządzenia str. 204 3.2.2.3. Trwałość urządzenia str. 206 3.2.2.4. Widoczność urządzenia str. 207 3.2.2.5. Położenie urządzenia str. 209 3.2.2.6. Podmiot wznoszący urządzenie str. 211 3.3. Przymiot właściciela nieruchomości potencjalnie władnącej str. 219 3.4. Celowość służebności gruntowej str. 221 3.5. Najmniejsza uciążliwość str. 223 3.6. Bieg terminu zasiedzenia str. 227 3.6.1. Uwagi ogólne str. 227 3.6.2. Początek biegu terminu str. 228 3.6.3. Zawieszenie biegu terminu str. 229 3.6.4. Wstrzymanie biegu terminu str. 230 3.6.5. Przerwanie biegu terminu str. 233 3.7. Doliczenie okresu posiadania poprzednika str. 236 3.8. Dobra wiara str. 237 3.9. Zagadnienia intertemporalne str. 241 4. Zapis windykacyjny str. 245 5. Rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych str. 247 6. Zasiedzenie nieruchomości władnącej a nabycie służebności gruntowej str. 249 7. Przeniesienie służebności gruntowej str. 251 8. Wpis do księgi wieczystej str. 252 8.1. Uwagi ogólne str. 252 8.2. Kognicja sądu wieczystoksięgowego str. 257 Rozdział V Treść i wykonywanie służebności gruntowych str. 261 1. Uwagi ogólne str. 261 2. Przedmiot służebności gruntowych str. 262 2.1. Przedmiot obciążenia i wykonywania str. 262 2.2. Nieruchomość albo własność nieruchomości str. 263 2.3. Grunt str. 267 2.4. Budynek str. 275 2.5. Lokal str. 285 2.6. Nieruchomość wspólna str. 290 2.7. Użytkowanie wieczyste str. 292 2.8. Spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu str. 303 3. Podmiot służebności gruntowych str. 307 3.1. Właściciel str. 307 3.2. Użytkownik wieczysty str. 309 3.3. Rolnicza spółdzielnia produkcyjna str. 313 3.4. Nemini res sua servit str. 316 4. Treść służebności gruntowych str. 326 4.1. Pojęcie str. 326 4.2. Granice kształtowania str. 330 4.2.1. Uwagi ogólne str. 330 4.2.2. Porządek prawny str. 330 4.2.3. Rozdzielność str. 334 4.2.4. Zakresowość str. 337 4.2.4.1. Uwagi ogólne str. 337 4.2.4.2. Służebności gruntowe czynne str. 339 4.2.4.3. Służebności gruntowe bierne str. 347 4.2.5. Określoność str. 348 4.2.6. Servitus in faciendo consistere nequit str. 354 4.2.7. Najmniejsza uciążliwość str. 357 4.2.8. Adekwatność do celu służebności gruntowej str. 359 4.2.9. Służebności gruntowe kombinowane str. 360 4.3. Ustalanie treści str. 362 4.3.1. Uwagi ogólne str. 362 4.3.2. Ewolucja i znaczenie str. 363 4.3.3. Zasady współżycia społecznego str. 366 4.3.4. Zwyczaje miejscowe str. 370 4.3.5. Uwagi de lege ferenda str. 371 4.4. Służebności gruntowe czynne str. 373 4.5. Służebności gruntowe bierne str. 375 4.5.1. Uwagi ogólne str. 375 4.5.2. Służebności gruntowe zaniechania str. 375 4.5.3. Służebności gruntowe wyłączenia str. 380 4.5.3.1. Uwagi ogólne str. 380 4.5.3.2. Ograniczenia uprawnień sąsiedzkich (art. 144-151 k.c.) str. 383 4.5.3.3. graniczenie roszczenia negatoryjnego str. 393 4.6. Uprawnienia względne str. 397 4.6.1. Uwagi ogólne str. 397 4.6.2. Uprawnienie z art. 289 k.c. str. 399 4.6.2.1. Źródło str. 399 4.6.2.2. Charakter prawny str. 401 4.6.2.3. Nabycie str. 406 4.6.2.4. Treść str. 408 4.6.2.5. Odpowiedzialność za utrzymanie urządzenia str. 412 4.6.3. Inne uprawnienia str. 413 5. Zmiana treści służebności gruntowych str. 414 5.1. Uwagi ogólne str. 414 5.2. Istota zmiany str. 417 5.3. Umowa o zmianę treści służebności gruntowej str. 421 5.3.1. Charakter prawny str. 421 5.3.2. Warunek lub termin str. 424 5.3.3. Forma str. 425 5.3.4. Zgoda osoby trzeciej str. 428 5.3.5. Zmiana treści a rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych str. 434 5.4. Sądowa zmiana treści str. 436 5.4.1. Uwagi ogólne str. 436 5.4.2. Charakter prawny żądania z art. 291 k.c. str. 440 5.4.3. Pojęcie ustanowienia służebności gruntowej z art. 291 k.c. str. 442 5.4.4. Ważna potrzeba gospodarcza str. 444 5.4.5. Niewspółmierny uszczerbek nieruchomości władnącej str. 450 5.4.6. Zmiana służebności gruntowej na nieruchomości osoby trzeciej str. 452 5.4.7. Wynagrodzenie str. 454 5.4.8. Koszty przeprowadzenia zmiany str. 458 5.4.9. Zgoda osoby trzeciej str. 459 5.5. Faktyczna zmiana treści str. 461 6. Podział albo połączenie nieruchomości władnącej albo obciążonej str. 464 6.1. Podział str. 464 6.2. Połączenie str. 472 7. Wykonywanie służebności gruntowych str. 473 7.1. Podmiot wykonujący str. 473 7.2. Najmniejsza uciążliwość str. 473 7.3. Nadużycie służebności gruntowej str. 476 7.4. Przeniesienie uprawnienia do wykonywania str. 478 Rozdział VI Wygaśnięcie służebności gruntowych str. 480 1. Uwagi ogólne str. 480 2. Przyczyny ogólne wygaśnięcia str. 481 2.1. Wypowiedzenie str. 481 2.2. Zrzeczenie się str. 483 2.2.1. Charakter prawny str. 483 2.2.2. Warunek lub termin str. 486 2.2.3. Forma str. 487 2.3. Umowne zniesienie str. 488 2.4. Konsolidacja str. 489 2.5. Ziszczenie się warunku rozwiązującego lub nadejście terminu końcowego w umowie o ustanowienie służebności gruntowej str. 489 2.6. Rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych str. 490 3. Przyczyny szczególne wygaśnięcia str. 491 3.1. Uwagi ogólne str. 491 3.2. Wygaśnięcie wskutek niewykonywania służebności gruntowej str. 493 3.4. Zniesienie służebności gruntowej za wynagrodzeniem str. 497 3.4.1. Uwagi ogólne str. 497 3.4.2. Zmiana stosunków str. 498 3.4.3. Szczególna uciążliwość str. 501 3.4.4. Konieczność istnienia służebności gruntowej str. 501 3.4.5. Wynagrodzenie za zniesienie służebności gruntowej str. 502 3.5. Zniesienie służebności gruntowej bez wynagrodzenia str. 503 Rozdział VII Ochrona służebności gruntowych str. 506 1. Ochrona posesoryjna str. 506 1.1. Uwagi ogólne str. 506 1.2. Ochrona pozasądowa str. 508 1.2.1. Obrona konieczna str. 508 1.2.2. Samopomoc str. 508 1.3. Ochrona sądowa str. 509 1.3.1. Treść i dopuszczalność str. 509 1.3.2. Roszczenie posesoryjne str. 512 1.3.2.1. Charakter prawny roszczenia str. 512 1.3.2.2. Termin dochodzenia roszczenia str. 513 1.3.2.3. Zarzuty w procesie posesoryjnym str. 517 1.3.3. Cautio damni infecti str. 521 1.3.4. Ochrona służebności gruntowych biernych str. 522 1.3.5. Legitymacja materialna w procesie o ochronę posiadania służebności str. 523 1.3.5.1. Legitymacja czynna str. 523 1.3.5.2. Legitymacja bierna str. 525 2. Ochrona petytoryjna str. 525 2.1. Actio confessoria str. 525 2.2. Roszczenia uzupełniające str. 532 3. Kolizja praw podmiotowych str. 534 3.1. Uwagi ogólne str. 534 3.2. Służebność a wierzytelności str. 534 3.3. Służebność a inne prawa rzeczowe str. 535 Zakończenie str. 539 Literatura str. 543